Cukrzyca ciążowa stanowi obecnie najczęstsze powikłanie metaboliczne ciąży. Może dotyczyć ponad 10% kobiet ciężarnych. Nieleczona może być przyczyną przedwczesnego porodu, wad rozwojowych, poronienia i śmierci wewnątrzmacicznej.

Cukrzyca ciążowa – co to jest?

Cukrzyca ciążowa to różnego stopnia zaburzenia tolerancji glukozy, które wystąpiły po raz pierwszy w ciąży. Charakteryzuje się hiperglikemią, czyli podwyższonym stężeniem glukozy we krwi. Dominującą grupę stanowią kobiety ciężarne, u których cukrzyca jest skutkiem niedostatecznej kompensacji naturalnych procesów zachodzących w ciąży. Pewien odsetek stanowią kobiety z cukrzycą istniejącą już przed ciążą, która wcześniej nie została wykryta.

Cukrzyca ciążowa – jakie objawy?

Objawy cukrzycy ciążowej są mało charakterystyczne i zazwyczaj nie są zbyt nasilone. Dlatego też w celu jej rozpoznania wykonuje się oznaczenie stężenia glukozy. Badanie glikemii na czczo zaleca się wykonać już na początku ciąży. Wynik równy bądź wyższy od 126mg/dl jest wskazaniem do jego powtórzenia w kolejnym dniu. Jeżeli ponownie poziom cukru we krwi na czczo przekroczy 125 mg/dl rozpoznajemy cukrzycę w ciąży. Przy prawidłowym wyniku stężenia glukozy na czczo jako kolejny etap diagnostyki cukrzycy ciążowej wykonuje się doustny test obciążenia 75g glukozy,.między 24 a 28 tygodniem ciąży.

Cukrzyca ciążowa – diagnostyka

Do diagnostyki cukrzycy ciążowej służy pomiar glikemii na czczo oraz doustny test obciążenia 75g glukozy. Według aktualnych kryteriów cukrzycę ciążową rozpoznaje się, gdy stężenie glukozy wynosi: − na czczo: 92 – 125 mg/dl − w 60 minucie po spożyciu 75g glukozy: ≥ 180 mg/dl − w 120 minucie po spożyciu 75g glukozy: 153 – 199 mg/dl.

Cukrzyca ciążowa – na czym polega leczenie?

Podstawę terapii cukrzycy ciążowej stanowi dieta oraz aktywność fizyczna i optymalizacja przyrostu masy ciała w ciąży. W celu zapewnienie przyrostu masy ciała odpowiedniego do BMI sprzed ciąży należy prawidłowo dobrać kaloryczność diety kobiety ciężarnej. Zgodnie z zaleceniami powinna ona wyglądać następująco:

  • przy BMI przed ciążą poniżej 19,8: 35 – 40 kcal/ kg masy ciała na dobę,
  • przy BMI 11,5 – 15,9 : 30 – 32 kcal/ kg masy ciała na dobę,
  • przy BMI 26,1 – 29: 25 – 30 kcal/ kg masy ciała na dobę,
  • przy BMI 29,1 – 34,9 : 24 – 25 kcal/ kg masy ciała na dobę,
  • przy BMI powyżej 35: 15 – 17 kcal/ kg masy ciała na dobę.

Kobieta powinna prowadzić samokontrolę glikemii na czczo i godzinę po głównych posiłkach. Celem jest wychwycenie najwyższych wartości glikemii poposiłkowej. W ciąży obligatoryjnie stosuje się suplementację 2000 j. wit. D3. Stosowana dieta powinna być dietą z ograniczeniem węglowodanów łatwo przyswajalnych (cukrów prostych). Podstawę powinny stanowić produkty o niskim indeksie glikemicznym, uzupełniane o produkty o wysokim indeksie glikemicznym. Zaleca się wybór zbożowych produktów pełnoziarnistych, warzyw i owoców jak najmniej przetworzonych, a najlepiej w postaci surowej. Wyeliminować należy słodkie przekąski, słodkie napoje gazowane i niegazowane. Ponadto w badaniach wykazano korzystny wpływ prawidłowo dobranych ćwiczeń na normalizację glikemii. Dla kobiet ciężarnych zaleca się aktywność fizyczną o intensywności lekkiej do umiarkowanej: marsz, nordic walking, aqua – aerobik, jazdę na rowerze, jogę, pływanie. Ważne jest, aby ćwiczenia rozpoczynać i kończyć rozgrzewką i rozciąganiem. Optymalny czas aktywności fizycznej to 30 minut przez większość dni w tygodniu. Minimum 150 minut w tygodniu. W przypadku, gdy kobieta nie podejmowała przed ciążą żadnej aktywności powinna rozpocząć od 10 minutowych sesji i stopniowo je wydłużać. U kobiet ciężarnych z glikemią na czczo 126 i więcej wskazane jest włączenie insulinoterapii.

Cukrzyca ciążowa – dalsze kontrole

Przy cukrzycy ciążowej leczonej dietą w pierwszych dobach po porodzie zaleca się badanie glikemii na czczo oraz po głównych posiłkach. Wartości w normie są wskazaniem do zaprzestania samokontroli glikemii. W przypadku cukrzycy ciążowej leczonej insuliną należy zakończyć farmakoterapię oraz monitorować glikemię na czczo i 2 godziny po głównych posiłkach.

Zaleca się wykonanie testu obciążenia 75g glukozy w okresie 6 tygodni po porodzie. W przypadku otrzymania prawidłowego wyniku powtórne badanie należy wykonywać raz do roku. Zgodnie z rekomendacjami międzynarodowymi wskazuje się za zasadne oznaczanie dodatkowo hemoglobiny glikowanej ( HbA1c) w czasie od 6 do 13 tygodni po porodzie. Wynik o wartości równej bądź większej od 6,5% stanowi podstawę skierowania do specjalistycznej opieki diabetologicznej z rozpoznaniem cukrzycy. Wartości od 5,7 do 6,4% stanowią bezpośrednie zagrożenie wystąpienia cukrzycy typu 2. Kobiety, które uzyskały taki wynik powinny zostać skierowane do specjalistycznej opieki celem podjęcia profilaktyki. Warto wiedzieć, że cukrzyca ciążowa stanowi istotny czynnik ryzyku rozwoju cukrzycy typu 2 w trakcie kilku lat po porodzie. Istnieje też ryzyko nawrotu choroby przy kolejnej ciąży. W celu zmniejszenia ryzyka należy zadbać o utrzymanie prawidłowej masy ciała, właściwą dietę i regularną aktywność fizyczną.

 

Źródła:

1. 2019 Guidelines on the management of diabetic patients. A position of Diabetes Poland. Clin Diabet 2019; 8, 1-110

2. Wender – Ożegowska E., Bomba-Opoń D., Brązert J. et. al Standardy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników postępowania u kobiet z cukrzycą. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017; 2 (5): 215–229.

3. Cypryk K. Cukrzyca ciążowa – rozpoznawanie i leczenie. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2016; 1 (2): 41–44.