Cukrzyca ciążowa stanowi obecnie najczęstsze powikłanie metaboliczne ciąży i dotyczy nawet ponad 10% kobiet ciężarnych. Nieleczona może być przyczyną poronienia, wad rozwojowych płodu, śmierci wewnątrzmacicznej czy przedwczesnego porodu.

Cukrzyca ciążowa to zaburzenia tolerancji glukozy różnego stopnia, które po raz pierwszy wystąpiły w okresie ciąży. Charakterystyczna jest dla niej hiperglikemia, czyli podwyższone stężenie glukozy we krwi. Dominującą grupę stanowią kobiety, u których cukrzyca ciążowa jest skutkiem niedostatecznej kompensacji naturalnych procesów zachodzących w ciąży. Pewien odsetek to jednak kobiety z cukrzycą, która rozwinęła się już przed ciążą, a która nie została wykryta wcześniej.

Cukrzyca ciążowa – jakie objawy?

Objawy cukrzycy ciążowej są mało charakterystyczne i zazwyczaj niezbyt nasilone. Dlatego w celu jej rozpoznania wykonuje się oznaczenie stężenia glukozy we krwi. Wykonanie badania glikemii na czczo zaleca się już na początku ciąży. Wynik równy bądź wyższy od 126 mg/dl jest wskazaniem do jego powtórzenia w kolejnym dniu. Jeżeli poziom cukru we krwi na czczo ponownie przekroczy 125 mg/dl, diagnozowana jest cukrzyca w ciąży. Przy prawidłowym wyniku stężenia glukozy na czczo jako kolejny etap diagnostyki cukrzycy ciążowej wykonuje się doustny test obciążenia glukozą – między 24. a 28. tygodniem ciąży.

Cukrzyca ciążowa – diagnostyka

Do diagnostyki cukrzycy ciążowej służy pomiar glikemii na czczo oraz doustny test obciążenia glukozą. Według aktualnych kryteriów cukrzycę ciążową rozpoznaje się, gdy stężenie glukozy wynosi:

  • na czczo – 92-125 mg/dl,
  • w 60. minucie po spożyciu 75 g glukozy – ≥ 180 mg/dl,
  • w 120. minucie po spożyciu 75 g glukozy – 153-199 mg/dl.

Cukrzyca ciążowa – na czym polega leczenie?

Podstawę terapii cukrzycy ciążowej stanowią dieta oraz aktywność fizyczna i optymalizacja przyrostu masy ciała w ciąży. Aby zapewnić przyrost masy ciała odpowiedni do BMI sprzed ciąży, należy prawidłowo dobrać kaloryczność diety kobiety ciężarnej. Zgodnie z zaleceniami dieta powinna wyglądać następująco:

  • poniżej 19,8 BMI przed ciążą – 35-40 kcal/ kg masy ciała na dobę,
  • 11,5-15,9 BMI– 30- 32 kcal/ kg masy ciała na dobę,
  • 26,1-29 BMI – 25-30 kcal/ kg masy ciała na dobę,
  • 29,1-34,9 BMI – 24-25 kcal/ kg masy ciała na dobę,
  • powyżej 35 BMI – 15-17 kcal/ kg masy ciała na dobę.

Ciężarna powinna prowadzić samokontrolę glikemii na czczo i po głównych posiłkach. Jej celem jest wychwycenie najwyższych wartości glikemii poposiłkowej. Obligatoryjnie suplementuje się także witaminę D3.

Stosowana dieta musi uwzględniać ograniczenie spożycia węglowodanów łatwo przyswajalnych (cukrów prostych). Podstawę jadłospisu powinny stanowić produkty o niskim indeksie glikemicznym. Zaleca się wybór pełnoziarnistych produktów zbożowych i jak najmniej przetworzonych warzyw i owoców, najlepiej w postaci surowej. Należy wyeliminować słodkie przekąski oraz dosładzane napoje gazowane i niegazowane.

Ponadto w badaniach wykazano korzystny wpływ prawidłowo dobranych ćwiczeń na normalizację glikemii. Kobietom ciężarnym zaleca się więc aktywność fizyczną o intensywności lekkiej do umiarkowanej: marsz, nordic walking, aqua-aerobik, jogę dla ciężarnych czy pływanie. Ważne jest, aby ćwiczenia rozpoczynać i kończyć rozgrzewką i rozciąganiem. Optymalny czas aktywności fizycznej to 30 minut przez większość dni w tygodniu (minimum 150 minut w tygodniu). W przypadku, gdy kobieta nie podejmowała przed ciążą żadnej aktywności fizycznej, powinna rozpocząć od 10-minutowych sesji i stopniowo je wydłużać. U kobiet ciężarnych z glikemią na czczo 126 i wyższą wskazane jest włączenie insulinoterapii.

Cukrzyca ciążowa – dalsze kontrole

Przy cukrzycy ciążowej leczonej dietą w pierwszych dobach po porodzie zaleca się badanie glikemii na czczo oraz po głównych posiłkach. Wartości w normie są wskazaniem do zaprzestania samokontroli glikemii. W przypadku cukrzycy ciążowej leczonej insuliną należy zakończyć farmakoterapię oraz monitorować glikemię na czczo i dwie godziny po głównych posiłkach.

Zaleca się wykonanie testu obciążenia glukozą w okresie do 6 tygodni po porodzie. W przypadku otrzymania prawidłowego wyniku kolejne badania należy wykonywać raz do roku. Zgodnie z rekomendacjami międzynarodowymi warto oznaczyć dodatkowo hemoglobinę glikowaną (HbA1c) w czasie od 6 do 13 tygodni po porodzie. Wynik o wartości równej bądź większej od 6,5% stanowi podstawę skierowania do specjalistycznej poradni diabetologicznej z rozpoznaniem cukrzycy. Wartości od 5,7 do 6,4% stanowią bezpośrednie zagrożenie wystąpienia cukrzycy typu 2. Kobiety, które uzyskały taki wynik, powinny zostać skierowane do specjalistycznej opieki i zostać objęte opieką profilaktyczną.

Warto wiedzieć, że cukrzyca ciążowa stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 w ciągu kilku lat po porodzie. Istnieje też niebezpieczeństwo nawrotu choroby przy kolejnej ciąży. W celu jego zmniejszenia należy zadbać o utrzymanie prawidłowej masy ciała, właściwą dietę i regularną aktywność fizyczną.

Źródła:

1. 2019 Guidelines on the management of diabetic patients. A position of Diabetes Poland. Clin Diabet 2019; 8, 1–110.

2. Wender – Ożegowska E., Bomba-Opoń D., Brązert J. et. al Standardy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników postępowania u kobiet z cukrzycą. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017; 2 (5): 215–229.

3. Cypryk K. Cukrzyca ciążowa – rozpoznawanie i leczenie. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2016; 1 (2): 41–44.