Miesiączka czyli cykliczne krwawienie z dróg rodnych kobiety, jest ważnym wskaźnikiem jej zdrowia hormonalnego i reprodukcyjnego. Chociaż jest to zjawisko naturalne często zdarzają się nieprawidłowości takie jak nieregularne krwawienia, nadmiernie obfite lub bolesne miesiączki. Bolesne miesiączkowanie (dysmenorrhoea) jest najczęstszą przypadłością związaną z cyklem miesiączkowym. 

Bolesne miesiączkowanie - co to jest?

Bolesne miesiączkowanie (dysmenorrhea) wydaje się być najczęstszym problemem ginekologicznym u kobiet, bez względu na wiek i narodowość. Określa się je jako bóle w dole brzucha bezpośrednio związane z miesiączką, którym mogą towarzyszyć również inne charakterystyczne objawy. Dotyczy od 50 do 90% nastolatek i młodych kobiet powodując często nieobecność w szkole i w pracy przez 2-3 dni w miesiącu. 
Dysmenorrhea dzieli się na dwie kategorie: pierwotne bolesne miesiączkowanie, gdy narząd rodny i  czynność hormonalna jajników są prawidłowe oraz wtórne bolesne miesiączkowanie, gdy istnieje patologia ginekologiczna. 
Pierwotne bolesne miesiączkowanie pojawia się ok. 6-12 miesięcy od menarche (pierwszej miesiączki w życiu kobiety), gdy cykle stają się owulacyjne. Występuje wówczas nadmierna, nieprawidłowa czynność skurczowa macicy powodująca wzmożony ucisk naczyń macicznych i w konsekwencji niedokrwienie narządu i ból towarzyszący krwawieniom miesiączkowym. Dolegliwościom tym mogą towarzyszyć bóle i zawroty głowy, biegunka, uczucie wzdęcia, nudności i wymioty, bóle pleców czy bóle nóg. Częstość występowania zmniejsza się znacznie po pierwszym porodzie co można wytłumaczyć zanikaniem  w ciąży krótkich neuronów adrenergicznych, które współuczestniczą w stymulowaniu nadmiernej czynności skurczowej macicy czy też faktem, że zamknięty kanał szyjki macicy u nieródek utrudnia odpływ krwi miesiączkowej i tym samym przedłuża czas poddawania mięśnia macicy na naskurczowo działające prostaglandyny.
Wtórne bolesne miesiączkowanie może wystąpić w dowolnym momencie życia kobiety jako nowy objaw, np. w wieku 30 lub 40 lat, gdy pojawia się organiczna przyczyna bólu. Najczęściej jest to endometrioza, a także mięśniaki i polipy macicy, torbiele jajników, stany zapalne i zrosty w przydatkach.

Bolesne miesiączkowanie - przyczyny

Dawniej przypisywano źródło bolesnego miesiączkowania niezrównoważeniu emocjonalnemu lub problemom psychologicznym: nerwicy, zaburzeniom emocjonalnym, brakowi akceptacji swojej płci i samej miesiączki. Obecnie wiemy, że główną przyczyną pierwotnego bolesnego miesiączkowania jest działanie prostaglandyn – substancji o działaniu naskurczowym, które są uwalniane w endometrium (błonie śluzowej wewnątrz macicy) gdy zanika ciałko żółte i obniża się poziom progesteronu we krwi. Występuje więc tylko w cyklach owulacyjnych. 
Wiele czynników może mieć związek z nasileniem bolesnego miesiączkowania. Może to mieć związek z młodszym wiekiem (poniżej 20 lat), wcześniejszym wystąpieniem menarche, niskim wskaźnikiem masy ciała (BMI), czasem trwania miesiączki, paleniem papierosów, piciem alkoholu. Również czynniki psychologiczne - wysoki poziom stresu i depresja - mogą znacznie nasilić występowania bolesnego miesiączkowania.  

Bolesne miesiączkowanie - objawy

Najbardziej charakterystycznym objawem jest ból w podbrzuszu oraz okolicy lędźwiowo-krzyżowej, który pojawia się kilka godzin przed miesiączką lub zaraz po jej rozpoczęciu, trwający do 48-72 godzin. Objawy towarzyszące bólowi to najczęściej: bóle i zawroty głowy, nudności, wymioty, biegunka, wzdęcia brzucha, skurcze mięśni, drażliwość, labilność emocjonalna, zmęczenie oraz problemy z zasypianiem, łatwe budzenie się w nocy i związane z tym uczucie niewyspania skutkujące nadmierną sennością w ciągu dnia. Niekiedy bolesne miesiączkowanie poprzedza zespół napięcia przedmiesiączkowego charakteryzujący się obrzękiem, stwardnieniem i bólami piersi, depresją lub wzmożoną pobudliwością nerwową.

Bolesne miesiączkowanie - badania

Diagnostyka pierwotnego bolesnego miesiączkowania wymaga wykluczenia takich patologii jak: endometrioza, przewlekłe stany zapalne miednicy mniejszej, mięśniaki i polipy macicy, torbiele jajników, zwężenie kanału szyjki macicy, zespół drażliwego jelita, celiakia, guzy miednicy mniejszej. W diagnostyce bolesnego miesiączkowania najważniejszy jest wywiad oraz badanie ginekologiczne. Badania dodatkowe to: badanie ultrasonograficzne narządu rodnego (USG ginekologiczne), histeroskopia oraz badania krwi. Przy podejrzeniu zakażenia przenoszonego drogą płciową należy pobrać odpowiednie wymazy. W szczególnych sytuacjach może być konieczne wykonanie laparoskopii. 

Bolesne miesiączkowanie - leczenie

Zdarza się często, że szczególnie młode kobiety nie mają świadomości, czym jest spowodowany ból towarzyszący miesiączkom, czy jest on normalnym zjawiskiem czy patologią. Z tego powodu dodatkowo odczuwają niepokój, strach, złość, dezorientację, wstyd, obrzydzenie, a nawet depresję co może skutkować brakiem akceptacji własnego ciała i własnej kobiecości. Mimo znaczącego wpływu dysmenorrhea na jakość życia i ogólne samopoczucie, niewiele kobiety z bolesnym miesiączkowaniem szuka pomocy i możliwości skutecznego leczenia.
Leczenie powinno być w każdym przypadku dobierane indywidualnie. Należy uwzględnić stopień nasilenia bólu, przyczyny jego powstawania oraz ewentualne schorzenia współistniejące. Jeżeli nie ma przeciwwskazań zdrowotnych (uczulenie na leki, poważne choroby współistniejące, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy lub nieprawidłowe krwawienia) wówczas pierwszym wyborem są leki przeciwbólowe oraz inhibitory syntezy prostaglandyn - niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ) tj. kwas acetylosalicylowy czy ibuprofen. Skuteczne są również inhibitory cyklooksygenazy-2 (nimesulid) natomiast paracetamol ma mniejsza skuteczność w bolesnym miesiączkowaniu. Powszechnie stosowany i łatwo dostępny ibuprofen jest w tym przypadku zalecany w początkowej, jednorazowej dawce 800 mg, następnie w razie potrzeby od 400 do 800mg co 8 godzin. Stosowanie leków jest najskuteczniejsze, gdy rozpoczyna się 1-2 dni przed rozpoczęciem miesiączki i kontynuuje przez pierwsze 2-3 dni krwawienia. 
W przypadku kobiet nieplanujących ciąży można również zastosować antykoncepcję hormonalną, zarówno jedno- jak i dwuskładnikową lub wkładkę wewnątrzmaciczną zawierającą progestogen lewonorgestrel.
Wtórne bolesne miesiączkowanie leczy się poprzez usunięcie przyczyny, np. rozszerzenie zwężonego kanału szyjki macicy, usunięcie polipów macicy lub farmakoterapię, ukierunkowaną na daną jednostkę chorobową np. stany zapalne w miednicy mniejszej czy zespół drażliwego jelita.

Bolesne miesiączkowanie - leczenie alternatywne

Jeżeli cierpisz na bolesne miesiączkowanie to, poza przyjmowaniem leków, możesz wspomóc się alternatywnymi metodami. Złagodzenie objawów bólowych przynoszą: ciepłe okłady na podbrzusze, ciepłe kąpiele, napary z rumianku lub liści malin, techniki relaksacyjne, łagodna aktywność fizyczna (spacer, joga) oraz ograniczenie palenia papierosów i picia alkoholu. Możesz również dodatkowo przyjmować magnez, cynk, witaminy B6 i B1 oraz E. W tym czasie warto wybierać potrawy wegetariańskie, o niskiej zawartości tłuszczu, unikać za to potraw ciężkostrawnych i wzdymających, ograniczyć sól i ostre przyprawy.

Bolesne miesiączkowanie – męskie wsparcie

Drogi Mężczyzno! Niezależnie od tego, czy jesteś ojcem, bratem, partnerem czy przyjacielem postaraj się okazać w „tych dniach” czułość i zrozumienia dla cierpienia bliskiej kobiety. Możesz pomóc jej podając leki i ciepły termofor ale masz też wielką moc zwiększenia wydzielania endorfin w mózgu kobiety – neurohormonów o działaniu przeciwbólowym. Na ich produkcję wpływają wysiłek fizyczny, seks, radość i śmiech, czekolada, banany i śledzie ale także łosoś, mleko i jaja czy ostre przyprawy. 
Dlatego nie wyjeżdżaj na ryby i zrezygnuj ze spotkania z kolegami, a w zamian przynieś jej czekoladę z orzechami. Na śniadanie przygotuj owsiankę z bananem. Przytul i rozśmiesz ją, zaproponuj obejrzenie zabawnej komedii – śmiech i czułość potrafią zdziałać cuda! 

 

Źródła:

1.Proctor M.,Farquhar C. Diagnosis and management of dysmenorrhea BMJ 2006; 332: 1134-1138
2.American College of Obstetricians and Gynecologists  Committee opinion Dysmenorrhoea and endometriosis in the adolescent Obstetrics & Gynecology 2018; 132 (6): 249-258
3.Mrugacz G.,  Grygoruk C., Sieczyński P. et al. Etiopatogeneza zespołu bolesnego miesiączkowania Developmental Period Medicine, 2013; 17 (1): 85-89
4.Chen X., Draucker C.B., CarpenterJ.S. What women say about their dysmenorrhea: a qualitative thematic analysis BMC Women'sHealth 2018; 18: 47