Dodatki do żywności to od lat temat budzący wiele kontrowersji. „Wszystkie rzeczy są trujące i nic nie jest bez trucizny. Jedzenie ponad miarę jest również trujące”- powiedział Paracelsus, słynny lekarz już w XVI wieku. Czy zatem wszystkie „E” na etykiecie są szkodliwe i słuszne są obawy o ich obecność w produktach spożywczych?
Po co substancje dodatkowe w żywności?


Niegdyś oferowana żywność zawierała niewielkie ilości substancji dodatkowych, których zadaniem było przede wszystkich zapewnienie jej bezpieczeństwa mikrobiologicznego, dziś lista „E” bywa bardzo długa. Początkowo była to odpowiedź na rosnące wymagania konsumenta względem jakości, z czasem dołączyły do tego względy ekonomiczne.  Aktualnie celem dodatków do żywności może być zapewnienie bezpieczeństwa produktu, zapobieganie zmianom jakości, podniesienie atrakcyjności produktu, a więc: poprawa smaku, barwy, struktury i zapachu, poprawa trwałości i tym samym możliwości transportu, a także zmniejszenie kosztów produkcji, ułatwienie pakowania oraz zwiększenie asortymentu produktów.

Czym są dodatki „E” w produktach spożywczych?

Dodatki do żywności to różnego rodzaju substancje, które w normalnych warunkach nie są spożywane same jako żywności, ani nie są stosowane jako charakterystyczny składnik żywności. Mogą posiadać lub nie wartości odżywcze. Ze względu na pełnione przez nie funkcje technologiczne dzieli się je na: substancje słodzące, barwniki, substancje konserwujące, przeciwutleniacze, nośniki, kwasy, regulatory kwasowości, substancje przeciwzbrylające, przeciwpieniące, wypełniające, wiążące, pianotwórcze, żelujące, glazurujące, utrzymujące wilgoć, spulchniające, zagęszczające, emulgatory, sole emulgujące, wzmacniacze smaku, skrobie modyfikowane, gazy do pakowania, gazy nośne, stabilizatory, polepszacze. Wszystkie dodatki dopuszczone do użytku zgodnie z aktualnym stanem wiedzy są bezpieczne dla człowieka.

Jak czytać etykiety - oznaczenia „E”

Etykiety produktów spożywczych to dla ciebie bogate źródło informacji o ich składzie i wartości odżywczej, dzięki którym możesz podjąć świadomy wybór. Dodatki do żywności mają przypisane określone symbole. Odpowiednio barwniki to grupa E 100-199, konserwanty i regulatory kwasowości E 200 – 299, przeciwutleniacze i synergenty E 300 – 399, substancje stabilizujące, zagęszczające, emulgujące, wypełniające E 400 – 499, wzmacniacze smaku E 600 – 699.

Szkodliwość dodatków do żywności

Każda substancja nim zostanie dopuszczona do użytku musi zostać przebadana celem udowodnienia braku negatywnego działania na organizm człowieka. Jednak jak już w wieku XVI zauważył Paracelsus szkodliwość zależy od dawki. Nawet woda w nadmiarze może negatywnie wpływać na twój organizm. Stąd też wprowadzone zostało pojęcie akceptowalnego dziennego spożycia danego dodatku ( ADI ), które określa ilość danej substancji w g na kilogram masy ciała na dzień, która może być pobierana w ciągu całego życia nie powodując ryzyka zagrożenia zdrowia. Wartości ADI są zapisane w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) w sprawie dodatków do żywności.

Skutki nadmiernego spożycia dodatków do żywności

Pomimo określonej dawki ADI spożywanie w posiłkach kilku produktów zawierających daną substancję może prowadzić do jej kumulacji i możliwości wystąpienia działań niepożądanych. Mechanizmy szkodliwego działania nie są do końca poznane. Dodatki do żywności mogą powodować choroby alergiczne ( mogą dotyczyć około 0,5% populacji europejskiej), zaostrzać przebieg istniejących chorób alergicznych, wywoływać nietolerancję pokarmową, działać toksycznie bądź drażniąco. Badania naukowe wskazują, że większość reakcji nadwrażliwości wywołana jest przez syntetyczne barwniki, konserwanty i wzmacniacze smaku.

Czy „E” to tylko szkodliwa chemia?

Dodatki  do żywności to bardzo szeroka grupa związków. Znajdują się w niej zarówno substancje budzące wątpliwości w odniesieniu do wpływu na Twoje zdrowie, takie jak: środki słodzące ( aspartam, acesulfam K) i konserwanty (siarczany, benzoesan sodu, sorbinian potasu). Jak również obejmuje substancje, które są naturalnymi składnikami diety niezbędnymi do prawidłowego funkcjonowania twojego organizmu, jak np. kwas askorbinowy, czyli witamina C czy tokoferole, czyli witamina E. Jako dodatki pełnią funkcję przeciwutleniaczy, które zapobiegają przykładowo jełczeniu tłuszczy. Czy też zalicza się do nich substancje naturalnie występujące w żywności: barwniki ( kurkumina, karoten), substancje zagęszczające (pektyny, mączka chleba świętojańskiego) bez jakiegokolwiek niepożądanego działania na Twój organizm.
Rosnąca świadomość konsumentów, ich oczekiwania oraz niechęć do kupowania produktów zawierających postrzegane nieprzychylnie dodatki powoduje ograniczenie ich używania przez producentów.  W związku z tym coraz częściej możesz zaobserwować na opakowaniach napisy „ bez konserwantów”, bez sztucznych barwników”.

Motywacją do zmian są obostrzenia prawne zobowiązujące producentów do umieszczania na opakowaniach ostrzeżeń przed możliwym szkodliwym wpływem dodatków. Obecność „E” w żywności w żaden sposób nie podważa jej bezpieczeństwa zdrowotnego, ale dzięki obowiązkowi znakowania składu żywności możesz decydować o tym, które z dodatków będą miały udział w twojej diecie.