Starczowzroczność lub inaczej prezbiopia nie jest chorobą, a jedynie nadzwrocznością związaną z wiekiem, rozwijającą się po 40-45 roku życia. To efekt osłabienia akomodacji oka w procesie naturalnego starzenia się soczewki. Głównym objawem jest stopniowo zmniejszająca się ostrość widzenia przy patrzeniu na rzeczy zlokalizowane blisko. Jednocześnie widzenie w dal nie jest zaburzone. U osób z wcześniej istniejącą nadwzrocznością opisane objawy mogą pojawić się wcześniej. Jeśli zauważamy u siebie problem z czytaniem gazet lub książek, a obraz staje się z bliska zamazany, gorzej widzimy detale na ekranie komputera, warto zgłosić się na konsultację do okulisty. Osoby długo pracujące przy komputerze, dużo czytające, powinny wykonywać ćwiczenia rozluźniające napięcie akomodacji i robić krótkie przerwy podczas pracy wzrokowej. Obecne metody leczenia pozwalają na skorygowanie prezbiopii zarówno przy wykorzystaniu leczenia zachowawczego, przez odpowiednio dopasowaną korekcję okularową, jak i chirurgicznego, przy okazji operacji zaćmy.

 

Starczowzroczność - objawy

Ludzkie ciało się starzeje. Proces ten dotyczy również narządu wzroku, szczególnie u osób po 40. roku życia. Prezbiopia, nazywana również starczowzrocznością, dotyka każdego z nas i jest efektem zmian zachodzących w soczewce, a konkretnie w mechanizmie akomodacji oka. Udział w tej czynności biorą źrenica, mięsień rzęskowy. Wraz z wiekiem soczewka staje się grubsza, mniej elastyczna i trudniej zmienia kształt. A to właśnie zmieniający się kształt soczewki umożliwia skupienie wzroku na obiektach położonych blisko i daleko. W skrócie, przy spoglądaniu w dal, soczewka robi się płaska, natomiast gdy patrzymy na blisko położony przedmiot, soczewka przyjmuje kształt wypukły. Słabnąca zdolność do akomodacji skutkuje tym, że pogarsza się ostrość wzroku z bliska. Jeśli zaobserwujemy objawy prezbiopii warto możliwie szybko zgłosić się po pomoc do lekarza (okulista).

Z reguły problemy ze wzrokiem przyspieszają w wieku 40-55 lat. Początkowo proces pogarszania się widzenia postępuje skokami, a następnie nieco spowalnia. Warto zaznaczyć, że starczowzroczność szybciej pojawia się u osób, pracujących wzrokowo. Trudno jednoznacznie wskazać przyczynę prezbiopii, ale przyjmuje się, że dwie główne to:

  • zmniejszenie zdolności soczewki do przybierania wypukłego kształtu jako konsekwencja zmiany jej elastyczności;
  • zwiększenie objętości i średnicy soczewki wraz z wiekiem, co powoduje zmniejszenie odległości między soczewką a ciałem rzęskowym oraz zmniejszenie napięcia więzadełek Zinna.

Początkowo u osób z prezbiopią pojawiają się problemy z przeczytaniem tekstu w małej odległości od oka, zarówno na papierze, jak i na ekranie telefonu. Wśród objawów występują też niedogodności związane z dłuższym czytaniem. Jako pierwsze, symptomy obserwują u siebie osoby z dalekowzrocznością, gdyż jednym z mechanizmów radzenia sobie z wadą refrakcji jest wykorzystanie akomodacji oka. Ludzie noszący okulary korygujące krótkowzroczność mogą błędnie uznać, że do czytania już ich nie potrzebują, a ich wada się zmniejsza. Objawy nie występują nagle, a rozwijają się systematycznie. Po pierwsze, zwiększa się odległość, z jakiej przyglądamy się na położone blisko obiekty. Z czasem symptomy nasilają się, niewyraźny staje się obraz przedmiotów znajdujących się w nieco większej odległości. Trzeba podkreślić, że raczej nie zdarzają się nagłe objawy, np. brak ostrości widzenia, ból oczu, podwojony obraz. Jeśli takie sytuacje mają miejsce, należy udać się na wizytę do okulisty w celu wyjaśnienia przyczyny zaobserwowanych dolegliwości. Charakterystyczne jest też stosowanie przez osoby z prezbiopią coraz mocniejszego światła. To naturalne zachowanie, ponieważ przy intensywnym świetle zmniejsza się źrenica, co powoduje zwiększenie głębi ostrości, a w efekcie ułatwienie czytania.

Starczowzroczność – zapobieganie

Prezbiopia jest nieuchronna, gdyż procesu starzenia soczewki nie da się zatrzymać. Problem dotyczy wszystkich, niezależnie czy ktoś do tej pory miał komplikacje ze wzrokiem, czy nie. Po prostu zdolność oka do akomodacji pogarsza się z wiekiem. Jednocześnie widzenie w dal nie jest w żaden sposób zaburzone, chyba że osoba ma wadę refrakcji (nadwzroczność) występującą wcześniej niż pojawią się objawy starczowzroczności. Samego procesu starzenia się soczewki nie da się powstrzymać, ale możemy znaleźć sposoby zaradcze i poprawić widzenie, a tym samym komfort naszego życia.

Prezbiopia - ćwiczenia

Jak wiadomo, każdy mięsień, którego się nie trenuje działa słabiej. Wobec tego warto ćwiczyć wzrok, głównie rozluźniając mięśnie wzrokowe. Szczególnie istotne są przerwy przy dłuższej pracy wzrokowej, np. czytaniu, pracy przy komputerze, wykonywane optymalnie co najmniej  1 raz na godzinę, podczas których powinniśmy spoglądać przez ok. 1 minutę w dal.

Starczowzroczność - leczenie

Leczenie starczowzroczności można podzielić na dwie metody: nieinwazyjne (niechirurgiczne) i inwazyjne (chirurgiczne – operacyjne). Najpopularniejszym rozwiązaniem jest użycie metod nieoperacyjnych, przede wszystkim przez dobranie odpowiednich okularów lub soczewek kontaktowych. Najczęściej wybiera się oddzielnie okulary do czytania i do dali lub prowadzenia samochodu. Można zastosować także szkła dwuogniskowe lub progresywne. Szła dwuogniskowe mają dwie wyodrębnione części, pozwalające na czytanie oraz na obserwację odległych przedmiotów. Ich wadą jest to, że nie obejmują tzw. strefy pośredniej czyli nie gwarantują pełnej ostrości widzenia przedmiotów usytuowanych pomiędzy bliżą a dalą.  Inną, droższą opcją, są szkła progresywne, o zmiennej ogniskowej, w których korygowanie obrazu jest płynne. Podobną do nich rolę mogą spełniać progresywne soczewki kontaktowe.

Wśród metod inwazyjnych można wymienić: chirurgię refrakcyjną oraz operacyjną korektę starczowzroczności. Chirurgia refrakcyjna wykonywana jest najczęściej przy usuwaniu zaćmy (zmętnienia soczewki) i polega na zastąpieniu  własnej soczewki oka, indywidualnie dobraną soczewką sztuczną. Wszczepiane soczewki mogą być jednoogniskowe, dwuogniskowe lub wieloogniskowe - do ostrego widzenia do bliży, dali i odległości pośrednich. Współczesna okulistyka w niwelowaniu skutków starczowzroczności wspomaga się również technikami laserowymi, jednak ich zastosowanie jest odmienne niż w leczeniu krótkowzroczności. Najczęściej przy ich użyciu możemy wytworzyć tzw. monowizję, tzn. uzyskać ostre widzenie w jednym oku do dali, a drugim do bliży, co umożliwia rezygnację z okularów, bez konieczności wymiany soczewki.  

Źródła:

  1. Kurnik E., Siwiec-Prościńska J.; Soczewki kontaktowe, Okulistyka po Dyplomie, 2017(04);
  2. Skonieczna K., Igras E., Czarnota-Nowakowska B.; Podstawy laserowej korekcji wad wzroku, Okulistyka po Dyplomie, 2018(04);
  3. Jakubaszko-Jabłońska J., Chourasia G., Jakubaszko J.; Okulistyczne przyczyny bólów głowy, Neurologia po Dyplomie, 2017(05);
  4. Grzybowski A., Kanclerz P.; Prezbiopia i sposoby jej korekcji; [w:] Grzybowski A.(red.) Okulistyka, 2018:67-71.