Szok termiczny powstaje w momencie reakcji rozgrzanego ciała z chłodnym środowiskiem. Jednocześnie może do niego dojść również przy nagłym wzroście temperatury, jednak najczęściej dochodzi do niego, gdy rozgrzani wbiegamy lub skaczemy do zimnej wody. Dowiedz się, jakie są przyczyny i pierwsze objawy szoku termicznego? Skutki przebycia wstrząsu termicznego mogą być poważne, a należą do nich zaburzenia oddychania i krążenia. Należy pamiętać, że poszkodowanemu trzeba jak najszybciej udzielić pomocy. W artykule znajdują się też informacje, jak uniknąć szoku termicznego.

Szok termiczny – co to jest?

Szok termiczny, nazywany czasami wstrząsem, jest stanem będącym skutkiem raptownej zmiany temperatury organizmu. Mówi się też o nagłym upośledzeniu mechanizmów odpowiadających za regulację ciepłoty ciała człowieka. Początkiem zagrażających życiu zmian patofizjologicznych z reguły jest kontakt rozgrzanego organizmu z zimną wodą. Kontakt z wodą o temperaturze znacznie niższej niż ciepłota ciała przyczynia się do gwałtownego spadku temperatury organizmu. W konsekwencji zostaje zaburzona równowaga termiczna ciała, mogą pojawić się zaburzenia krążenia krwi i kłopoty z oddychaniem. Dzieje się tak, ponieważ pod wpływem ciepła naczynia krwionośne rozszerzają się i wypełniają dużą ilością krwi. Z kolei, po nagłym kontakcie z zimną wodą, naczynia się obkurczają i wypychają zgromadzoną krew do serca, które nie jest w stanie poradzić sobie z gwałtownym pompowaniem tak dużej ilości krwi, co może doprowadzić do zatrzymania jego pracy.

Nieodpowiedzialne wejście do znacznie chłodniejszej niż temperatura ciała wody, powoduje brak możliwości adaptacji układu sercowo-naczyniowego do zaistniałych warunków, a co za tym idzie może skutkować zatrzymaniem podstawowych funkcji życiowych. W skrajnych przypadkach szok termiczny może prowadzić do śmierci poszkodowanego. Statystycznie liczba przypadków wstrząsu termicznego rośnie wiosną i latem. Co więcej szok termiczny w wodzie to najczęstszy powód śmierci nad wodą.

Szok termiczny - przyczyny

Wstrząs termiczny występuje w konsekwencji szybkiej zmiany temperatury ciała, do której najczęściej dochodzi w wyniku gwałtownego ochłodzenia organizmu. Skutkiem mogą być problemy z utrzymaniem prawidłowej pracy mięśnia sercowego, a co za tym idzie, nawet śmierć. Najczęstszą przyczyną wystąpienia szoku termicznego jest zbyt szybkie wbiegnięcie lub skok do wody po wcześniejszym długim przebywaniu na słońcu. Może się zdarzyć wypadek, czyli wypadnięcie z łodzi lub kajaka. Trzeba zaznaczyć, że zimą również może dojść do wstrząsu termicznego, np. po wpadnięciu pod taflę lodu. Warto na to zwrócić uwagę, szczególnie przy niezwykle popularnym ostatnio zajęciu takim jak morsowanie. W większości przypadków szok termiczny występuje w poniższych sytuacjach:

  • szok termiczny w wyniku opalania;
  • szok termiczny po alkoholu;
  • szok termiczny po wizycie w solarium;
  • szok termiczny po przebywaniu w saunie;
  • szok termiczny po intensywnym wysiłku fizycznym.

Wśród czynników, które zwiększają ryzyko wystąpienia szoku termicznego można jeszcze wymienić: przemęczenie organizmu, odwodnienie, miesiączkowanie, zażywanie niektórych leków, choroby przewlekłe układu oddechowego oraz układu krążenia. Bardziej narażone na wystąpienie są dzieci i osoby starsze.

Szok termiczny – objawy

Szok termiczny może objawiać się na różne sposoby, w zależności od kilku mechanizmów wywołanych kontaktem rozgrzanego ciała z zimną wodą. Wśród symptomów wstrząsu termicznego można wymienić:

  • przeciążenie serca - pod wpływem ciepła naczynia krwionośne rozszerzają się i napływa do nich duża ilość krwi, następnie w wyniku kontaktu ciała z zimną wodą mięśnie gładkie naczyń krwionośnych nagle się kurczą, wypychając krew z powrotem do serca. W konsekwencji może dojść do jego przeciążenia (nawet zatrzymania pracy), niedotlenienia mózgu i utraty przytomności;
  • hiperwentylacja – oznacza przyspieszone i przede wszystkim niekontrolowane, odruchowe, nieefektywne wdechy, mogące doprowadzić do hiperwentylacji i zakrztuszenia się wodą. Może to doprowadzić do zawrotów głowy i omdlenia. Problemy z układem oddechowym przekładają się na zaburzenia krążenia krwi, czego najpoważniejszą konsekwencją może być nagłe zatrzymanie krążenia;
  • brak oddechu – w przeciwieństwie do hiperwentylacji, wstrząs termiczny może objawić się brakiem oddechu. Dzieje się tak w wyniku nagłego skurczu mięśni, przede wszystkim mięśni krtani. Taka sytuacja często ma miejsce po upadku do wody z zanurzeniem głowy, gdy woda przedostaje się do górnych dróg oddechowych;
  • panika – to naturalny skutek szoku termicznego, występuje przede wszystkim, gdy woda dostaje się do nosa i uszu.

Oprócz wyżej wymienionych symptomów, pojawiają się też niezwiązane bezpośrednio z szokiem termicznym, a spowodowane dłuższym przebywaniem w zimnej wodzie (obniżenie temperatury ciała, skurcze mięśni, mogące być przyczyną utonięć).

Szok termiczny – pierwsza pomoc i zapobieganie

Podstawowym działaniem przy szoku termicznym jest ustabilizowanie temperatury ciała poszkodowanego, pamiętając, aby nie robić tego w sposób gwałtowny. Należy też niezwłocznie zawiadomić ratownika, jeśli taki znajduje się przy akwenie oraz powiadomić służby ratunkowe.

Trzeba wyciągnąć poszkodowanego z wody, ułożyć na plecach na twardym podłożu i sprawdzić, czy reaguje, następnie udrożnić drogi oddechowe i sprawdzić oddech. Jeśli poszkodowany nie oddycha, należy przejść do resuscytacji krążeniowo-oddechowej, czekając na pogotowie ratunkowe. Wyjętą z wody osobę można osuszyć, zdjąć mokre ubranie i okryć kocem termicznym, który znajdziemy w każdej apteczce samochodowej. Jeśli go nie posiadamy, wystarczy ręcznik plażowy lub suche ubrania.

Najlepiej jednak zapobiegać szokowi termicznemu, dlatego najistotniejsze jest zachowanie zdrowego rozsądku. Przed wejściem do chłodnej wody, trzeba przyzwyczaić organizm do temperatury. Dobrym rozwiązaniem jest spacer chłodzący kostki, a następnie powoli zwilżanie karku, ramion i okolic serca. Dopiero później można wejść głębiej do wody. Należy unikać szybkiego wbiegania do wody czy skakania. Jednocześnie trzeba pamiętać o nawodnieniu organizmu. 

 

Źródła:

  1. Clare M., Butt G., Howden S., et al.; Rapid habituation of the cold shock response, Extreme Physiology&Medicine, 2015, 4(1);
  2. Mooventhan A., Nivethitha L.; Scientific Evidence-Based Effects of Hydrotherapy on Various Systems of the Body, North American Journal of Medical Sciences, 2014, 6(5):199-209
  3. Kopta A., Mierzejewski J., Kołodziej G.; Kwalifikowana pierwsza pomoc, 2016, 11-15.