Kolonoskopia to podstawowe, bardzo dokładne badanie jelita grubego. Umożliwia ocenę jego błony śluzowej przy pomocy giętkiego kolonoskopu zakończonego kamerą. Jest on wprowadzany przez odbyt do jelita grubego i przesuwany w kierunku ujścia jelita cienkiego.

Obraz z kamery jest na bieżąco przekazywany na monitor. Dzięki temu lekarz może dokładnie obejrzeć wnętrze jelita i od razu wykryć ewentualne zmiany patologiczne. Kolonoskopia pozwala nie tylko na diagnostykę, ale też przeprowadzenie zabiegów, takich jak pobranie wycinków i przesłanie ich do badania histopatologicznego czy usuwanie polipów za pomocą pętli wprowadzonej przez kolonoskop.

Dla kogo jest badanie kolonoskopia?

Badanie zalecane jest każdemu, kto chce profilaktycznie kontrolować stan zdrowia. Zaleca się jego wykonywanie u osób po 50. roku życia i wcześniej, jeśli w rodzinie występują przypadki raka jelita grubego. Ponadto kolonoskopia wskazana jest szczególnie u pacjentów, którzy:

• mają objawy chorób zapalnych jelit,

• zauważają zmianę rytmu wypróżnień,

• zauważają krew w stolcu lub mają dodatni wyniki testu na krew utajoną,

• mają długotrwałe biegunki i/lub zaparcia,

• odczuwają przewlekłe zmęczenie i osłabienie,

• obserwują spadek masy ciała bez wyraźnej przyczyny,

• zmagają się z częstymi infekcjami lub trudnym gojeniem ran.

Kolonoskopia wykonywana jest w celach kontrolnych i diagnostycznych. Najczęstszymi wskazaniami do badania są:

• zaburzenia rytmu wypróżnień (biegunki i/lub zaparcia),

• nagła zmiana rytmu wypróżnień pomimo tej samej diety,

• podejrzenie raka jelita grubego,

• przewlekłe lub nawracające bóle brzucha,

• obecność krwi lub śluzu w stolcu,

• nieuzasadniona utrata masy ciała,

• kontrola po zabiegach,

• choroby zapalne jelit,

• jako badanie przesiewowe u osób po 50. roku życia oraz po 40. roku życia u pacjentów z przypadkami raka jelita grubego w rodzinie.  

O kwalifikacji pacjenta do kolonoskopii zawsze decyduje lekarz. Istnieją przeciwwskazania bezwzględne i względne do jej wykonania. Są to m.in.:

• zapalenie otrzewnej,

• ciężki przebieg zapalenia jelita grubego,

• perforacja przewodu pokarmowego,

• ostra niewydolność serca,

• świeży zawał serca lub udar,

• tętniak aorty brzusznej,

• nieustabilizowane choroby płuc,

• ogólnie ciężki stan pacjenta,

• ciąża.

Aby obraz jelita był wyraźny i wiarygodny, konieczne są odpowiednie przygotowania do kolonoskopii. Rozpoczynają się one 5 dni wcześniej, kiedy Pacjent powinien zrezygnować z pokarmów zawierających pestki, ziarna i błonnik, czyli np. z winogron, kiwi, truskawek, malin, pomidorów, siemienia lnianego, maku i ziarnistego pieczywa. 

Na ok. 2 dni przed badaniem trzeba wprowadzić dietę lekkostrawną. Pacjent musi zrezygnować z tłustego mięsa i wędlin, surowych warzyw i owoców, kasz i ciemnego pieczywa. Może spożywać np. wędliny chude, jajka, gotowane mięso kurczaka i ryb, kisiele, kleiki, buliony czy białe pieczywo. Do picia może wybierać wodę niegazowaną, herbatę i kawę bez mleka. W zależności od godziny planowanego badania, dzień wcześniej lub w dniu kolonoskopii należy przyjąć środek przeczyszczający wskazany przez lekarza. Od tego momentu nie można przyjmować żadnych posiłków.

Przed badaniem należy omówić z lekarzem stosowanie wszystkich leków przyjmowanych na stałe. Warto mieć ze sobą ewentualne wyniki wcześniejszych badań. Na badanie najlepiej przyjść w wygodnym ubraniu. Po kolonoskopii w znieczuleniu nie można prowadzić pojazdów, dlatego trzeba zapewnić sobie transport.

Badanie kolonoskopowe nie należy do przyjemnych. W jego trakcie do wnętrza jelita podawane jest powietrze, które pozwala na lepsze uwidocznienie ścian jelita. Odpowiada to za wzdęcie brzucha, ucisk i parcie na stolec. Rozwiązaniem minimalizującym takie dolegliwości i podnoszącym komfort pacjenta jest badanie w znieczuleniu – analgosedacji z udziałem anestezjologa.

Analgosedacja to krótkotrwałe znieczulenie dożylne. Pacjent otrzymuje leki uspokajające i przeciwbólowe. Hamują one dolegliwości bólowe i wprowadzają osobę badaną w płytki sen. W zależności od poziomu sedacji pacjent może zasnąć lub pozostać przytomnym i współpracować z personelem. Często okres okołozabiegowy nie jest pamiętany.

Kolonoskopia trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Pacjent kładzie się na lewym boku, zgina nogi w kolanach i przyciąga je do brzucha. Lekarz wprowadza przez odbyt cienki i elastyczny endoskop (kolonoskop). Powoli przesuwa go wzdłuż jelita grubego, niekiedy sięgając do końcowego odcinka jelita cienkiego. Wnętrze jelita jest dokładnie oglądane dzięki powiększonemu obrazowi na monitorze. W razie potrzeby z pomocą kleszczyków biopsyjnych pobierane są wycinki zmian patologicznych. Ewentualne polipy są od razu usuwane z użyciem specjalnej pętli.

Kolonoskopia zaliczana jest do badań bezpiecznych, wykonywanych rutynowo. Powikłania zdarzają się niezwykle rzadko, ale należy mieć świadomość, że mogą wystąpić. Wśród nich są drobne krwawienia, np. w wyniku podrażnienia błony śluzowej jelita lub po usunięciu polipa. Poważniejszą komplikacją jest perforacja ściany jelita, która wymaga pilnego skierowania do szpitala. Jest to jednak zagrożenie niezmiernie rzadkie.