Zaburzenia osobowości polegają na występowaniu niekorzystnych cech charakterologicznych oraz wzorców zachowań, które zaburzają codzienne funkcjonowanie i relacje z innymi. Sprawiają one trudności zarówno w życiu rodzinnym jak i społecznym i zawodowym, często powodują cierpienie. Jednak można wpłynąć na ich zmianę, dobrym sposobem na poradzenie sobie z takimi problemami jest psychoterapia.
Osobowość chwiejna emocjonalnie (borderline)
Osobowość chwiejna emocjonalnie typu borderline (Borderline Personality Disorder, BPD) charakteryzuje się intensywną niestabilnością emocjonalną, trudnościami w relacjach z innymi, zaburzeniami tożsamości oraz impulsywnością. Osoby z tym zaburzeniem często doświadczają
- skrajnych huśtawek nastroju,
- obserwowane są u nich gwałtowne jego zmiany (od euforii do rozpaczy w ciągu kilku minut),
- uczucie pustki wewnętrznej
- lęk przed porzuceniem (realnym lub wyimaginowanym).
Osoby takie mają burzliwe, niestabilne związki, są skłonne do manipulacji i konfliktów, cechują je zaburzenia tożsamości, paranoidalne myśli oraz impulsywne, ryzykowne działania, takie jak nadużywanie substancji, niebezpieczny seks lub wydawanie pieniędzy. Jednocześnie jednak osoby z BPD bywają bardzo empatyczne i kreatywne, a odpowiednie leczenie pozwala im wykorzystać te cechy w konstruktywny sposób.




Osobowość narcystyczna
Osobowość narcystyczna to zaburzenie osobowości, które polega na występowaniu wyolbrzymionego poczucia własnej wartości, poczucia wyższości, potrzeby bycia podziwianym. Osoby takie:
- wykazują chęć rywalizacji,
- oczekują dla siebie specjalnych względów,
- często narzekają na zachowania innych, a jednocześnie lekceważą własne problematyczne zachowania,
- rzadko przyznają się do błędu,
- nie odczuwają żalu i skruchy
- nie mają zdolności do empatii.
Domagając się uznania swoich osiągnieć, dóbr materialnych oraz przedmiotów i statusu fizycznego, tworzą rodzaj „tarczy”, która ma je chronić przed przekonaniami o własnej niższości i niezasługiwaniu na uczucie miłości.
Osobowość zależna
Osobowość zależna to zaburzenie osobowości polegając na tym, że dana osoba jest nadmiernie zależna od innych, potrzebuje ciągle czyjejś opieki, nie potrafi się dostosować do grupy. Obawia się rozłąki, jest uległa, nie potrafi podjąć samodzielnie decyzji, nie lubi brać odpowiedzialności za swoje działania. Ponieważ osoby, których dotyczy to zaburzenie, odczuwają lęk przed zerwaniem, tłumią w sobie wszelkie oznaki gniewu oraz inne negatywne emocje. Ich strach, że sobie same nie poradzą, wynika z niskiego poczucia własnej wartości.
Osobowość paranoiczna
Cechą osobowości paranoicznej jest nieufność, dlatego osoba cierpiąca na tę przypadłość nawet za przyjaznymi zachowaniami innych doszukuje się:
- podstępu,
- złych zamiaru
- chęci wykorzystania.
Jest skryta, czujna i zdystansowana, nieadekwatnie interpretuje rzeczywistość, wmawia innym negatywne motywy działania, a analizując różne sytuacje, doszukuje się informacji potwierdzających przyjętą z góry wersję. W ten sposób powoduje nasilenie lęku, co wzmaga czujność i zwiększa dysfunkcjonalne postrzeganie rzeczywistości, na zasadzie błędnego koła. Osoba z zaburzeniem paranoicznym nie weryfikuje faktów, lecz poszukuje potwierdzenia swoich interpretacji rzeczywistości, więc jej podstawowym problemem jest interpretacja tego, co się dzieje.
Osobowość histrioniczna
Osoby cierpiące na zaburzenia histrioniczne za wszelką cenę próbują skupić na sobie uwagę innych, wyrażają siebie w sposób przesadny, teatralny (stąd nazwa zaburzenia, „histrio”, co po łacinie oznacza aktora). Osoby takie charakteryzuje nadpobudliwość emocjonalna i skłonność do wyolbrzymiania, zwykle mówią głośno i ubierają się w sposób prowokacyjny, podkreślając swoją seksualność. Bardzo dbają o swój wygląd, gdyż atrakcyjność fizyczna jest dla nich bardzo ważna.


Osoby histrioniczne:
- są niestabilne emocjonalnie,
- doświadczają wahań nastroju i uczuć,
- reagują zbyt pobudliwie,
- mają tendencję do wpadania w radość, złość, furię lub stany lękowe,
- mają tendencję do manipulowania innymi, nawet za pomocą gróźb.
Osobowości histrionicznej mogą towarzyszyć zaburzenia odżywiania, może ona występować razem z innymi zaburzeniami osobowości, takimi jak osobowość narcystyczna, borderline czy ADHD.
Osobowość anankastyczna
Osoby z zaburzeniem anankastycznym cechuje nadmierny, wręcz patologiczny perfekcjonizm i dbanie o porządek. Osoba taka skupia się na planowaniu i kontrolowaniu wszystkiego oraz ma schematyczne podejście do życia. Gdy rzeczywistość odbiega od przyjętych przez nią norm, wywołuje to frustrację i lęk. Ponieważ osoby z zaburzeniem anankastycznym nie akceptują braku perfekcjonizmu oraz nieposłuszeństwa ze strony innych, są nieufne i mają problemy w relacjach.
Zaburzenie to objawia się zarówno w sytuacjach osobistych, jak i zawodowych i społecznych. Osoby go doświadczające często obwiniają się za własne niedociągnięcia czy zaniedbania. Przymus perfekcji ma chronić przed poczuciem winy, którego te osoby bardzo się obawiają.
Osobowość schizotypowa
Osobowość schizotypowa (STPD) charakteryzujące się dziwacznym myśleniem oraz ekscentrycznym zachowaniem. Dziwaczne przekonania i magiczne myślenie może dotyczyć na przykład przesądów czy telepatii, a dziwaczne doznania złudzeń cielesnych. Ekscentryczne zachowanie może się przejawiać w specyficznym ubiorze lub wyglądzie, odbiegającym od normy.
Osoba doświadczająca tego zaburzenia:
- ma trudnościami w nawiązywaniu bliskich relacji,
- jest nadmiernie podejrzliwa wobec innych,
- ma ograniczone zdolności do wyrażania emocji.
Odczuwa także nadmierny lęk społeczny.

