Żółtaczka u noworodka – objawy, przyczyny, charakterystyka

Żółtaczka, czyli zażółcenie skóry, błon śluzowych i oczu, jest objawem związanym z podwyższonym poziomem bilirubiny we krwi i wynika z odkładania się jej nadmiaru w tkankach i narządach. Bilirubina jest barwnikiem powstającym w procesie rozpadu hemoglobiny. Żółtaczka jest jednym z najczęstszych objawów obserwowanych w noworodkowym okresie życia dziecka i może wynikać z różnych przyczyn.

Żółtaczki u noworodka – przyczyny i podział choroby

Żółtaczka fizjologiczna noworodków

U noworodków najczęściej występuje fizjologiczna żółtaczka – obserwujemy ją u 50-60% donoszonych dzieci i 80% wcześniaków. W przypadku tych pierwszych pojawia się w 2 dniu życia, największe nasilenie przypada na 3-4 dzień życia i zwykle samoistnie ustępuje w do 7-10 dni. Jest fizjologicznym stanem przejściowym, spowodowanym zmianami w organizmie dziecka, które mają na celu adaptację do życia poza organizmem matki.

Czynnikami mogącymi nasilać żółtaczkę fizjologiczną jest niedojrzałość organizmu (wcześniactwo), wynaczynienie krwi (krwiak podskórny) oraz niektóre leki stosowane u matki (oksytocyna).

Żółtaczka związana z karmieniem piersią

Żółtaczka, która ma związek z karmieniem piersią, jest najczęstszą postacią przedłużającej się żółtaczki u noworodków. Dzieli się ją na 2 postacie kliniczne. 

• Postać wczesna rozpoczyna się w 2-3 dniu życia, jest spowodowana opóźnieniem rozpoczęcia karmienia lub zbyt małą ilością pokarmu kobiecego podawanego dziecku. Stopniowo ustępuje wraz z normalizacją poziomu laktacji i zwiększaniem efektywności karmień.
• Postać późna występuje pod koniec pierwszego tygodnia życia  u zdrowych noworodków, związana jest głównie z obecnością w mleku kobiecym czynnika wpływającego na szybkość przemiany bilirubiny. Może się utrzymywać nawet do 12 tygodnia życia, wymaga okresowych kontroli lekarskich, a także zadbania o częste i efektywne karmienia dziecka. Rozpoznanie tego typu żółtaczki wymaga przeprowadzenia badań dodatkowych i wykluczenia innych przyczyn przypadłości. Nie stanowi przeciwwskazania do szczepień ochronnych.

Żółtaczka patologiczna

Żółtaczka patologiczna to żółte zabarwienie skóry występujące w czasie innym niż fizjologicznie dopuszczalny, czyli w pierwszej dobie życia, u dzieci donoszonych, jeśli trwa ponad 14 dni, a u wcześniaków powyżej 3 tygodni. Zawsze wymaga diagnostyki i ustalenia przyczyny w celu włączenia odpowiedniego leczenia. Może być spowodowana: chorobą hemolityczną (przeciwciała matki niszczą czerwone krwinki dziecka), infekcją (np. zakażenie układu moczowego, infekcja uogólniona), niedoczynnością tarczycy, chorobami metabolicznymi, chorobami wątroby, zarośnięciem dróg żółciowych, a także pokarmem kobiecym.

Diagnostyka i leczenie żółtaczki noworodków

Do oceny nasilenia i szybkości narastania żółtaczki służy przezskórny pomiar bilirubinometrem, a także badanie we krwi poziomu bilirubiny u noworodka. Monitorowanie poziomu żółtaczki ma na celu zapobieganie powikłaniom neurologicznym wynikającym z toksycznego działania wysokich stężeń bilirubiny na ośrodkowy układ nerwowy.

W zależności od przyczyny i natężenia żółtaczki stosuje się różne leczenie, np.: nawadnianie, prawidłowe karmienie, fototerapię światłem UV, dożylny wlew immunoglobulin, a w skrajnych przypadkach choroby hemolitycznej transfuzję wymienną krwi u noworodka.

Żółtaczka u noworodka – objawy, z którymi musisz udać się do lekarza

Pilnie zgłoś się z dzieckiem do lekarza, jeśli zauważysz u niego:

• pojawienie się żółtaczki lub nasilenie jej objawów,
• szarobiałe stolce lub bardzo ciemny kolor moczu,
• zmianę zachowania: większa ospałość, niebudzenie się na karmienia, osłabienie odruchu ssania, drgawki, wiotkość lub piskliwy i głośny krzyk.

Opracowała: Lek. Emilia Cichocka, Pediatra

Źródła:

• Standardy opieki nad noworodkiem w Polsce. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego. Warszawa, 2021.
• A. Dobrzańskia, Ł. Obryckiego, P. Socha: Pediatra w Praktyce Lekarza POZ. Standardy Medyczne, Warszawa, 2022.
• I. Jankowska, J. Ryżko.: Żółtaczka związana z karmieniem piersią. Gastroenterologia Praktyczna. Wydanie Specjalne 2012, tom IV, 5-8.
• A. Chybicka, A. Dobrzańska, J. Szczapa, J. Wysocki: Pierwsze 2 lata życia dziecka, Medycyna Praktyczna. Kraków, 2012.
• K. Szczepańska, S. Marciniak, P. Gazy, H. Sławska: Żółtaczka związana z karmieniem piersią. Pediatr Med Rodz 2017, 13 (2), p. 175–179.
• M. Wilińska, M. Kostro, I. Kędzio. Żółtaczki okresu noworodkowego i niemowlęcego, część 1. Obraz kliniczny i diagnostyka. Standardy Medyczne Pediatria, 2018, T. 15, p. 768-774.