Łokieć tenisisty: objawy, przyczyny, leczenie schorzenia

Łokieć tenisisty to przeciążeniowa choroba przyczepów proksymalnych mięśni prostowników nadgarstka, którą jednak łatwo i skutecznie można wyleczyć – mówi specjalista medycyny sportowej lek. Marcin Błoński z enel-sport. Sprawdź, jakie są objawy i przyczyny łokcia tenisisty, jak przebiega leczenie i rehabilitacja. Czy łokcia tenisisty można uniknąć?

Czym jest łokieć tenisisty?

Łokieć tenisisty to jedna z chorób przeciążeniowych, będąca chorobą przyczepów mięśniowych, a dokładniej – ścięgna wspólnego mięśni prostowników nadgarstka. Zmiany zwyrodnieniowe obejmują ścięgno mięśnia prostownika nadgarstka, które przyczepia się w obrębie stawu łokciowego. Medyczna nazwa tego schorzenia to entezopatia nadkłykcia bocznego kości ramiennej. W zaawansowanym stadium dochodzi do rozszerzenia się objawów na mięsień prostownika palców. Jest to choroba stosunkowo powszechna – uważa się, że statystycznie jedna osoba na 150, przynajmniej raz w życiu zachoruje na łokieć tenisisty. 

Łokieć tenisisty a gra w tenisa

Nazwa choroby powstała na skutek jej częstego występowania u osób, które amatorsko grają w tenisa. Zawodowi tenisiści są natomiast tak wytrenowani, że nie dochodzi u nich do tego rodzaju przeciążeń. Jeśli mięśnie są nieprzyzwyczajone do wysiłku, nieodpowiednio wzmocnione, nierozciągnięte i zarazem za mało rozluźnione, podczas gry w tenisa szarpią za przyczep, co staje się przyczyną nieprzyjemnych dolegliwości.

Można wytłumaczyć to na bardzo obrazowym przykładzie: jeśli wkręcimy w ścianę śrubę i przymocujemy do niej linę, którą będziemy mocno i wielokrotnie szarpać, w końcu ją wyrwiemy. Jeśli jednak do tej ściany przywiążemy gumę, którą w naszym przypadku jest elastyczny mięsień, możliwie rozciągnięty i silny, pomimo szarpania nic się nie stanie, bo wszelkie siły będą wyładowywać się na gumie, czyli przy łokciu tenisisty – na elastycznym mięśniu, a nie na jego sztywnym przyczepie. W ten sposób mięśnie chronią przyczep, ale  mechanizm ten trzeba konsekwentnie wypracować, czego często brakuje u sportowców amatorów.

Czy łokieć tenisisty powstaje tylko na skutek aktywności fizycznej?

Łokieć tenisisty dotyczy nie tylko sportowców. Czynniki wyzwalające objawy to różnego rodzaju przeciążenia. Pacjenci często kojarzą początek choroby z jakąś monotonną czynnością, którą wykonywali w pracy czy w ogrodzie. Kłopoty mogą zacząć się np. po przeprowadzce. Dolegliwości bólowe związane z łokciem tenisisty pojawiają się najczęściej wtedy, gdy przez dłuższy czas wykonujemy ruchy, do których organizm nie był przyzwyczajony. Może być to przenoszenie ciężkich przedmiotów, przemeblowanie albo rozpoczęcie aktywności sportowej, do której organizm nie był przygotowany albo wysiłek nie był poprzedzony odpowiednią rozgrzewką. Łokieć tenisisty uznawany jest za chorobę zawodową, ponieważ często dotyczy osób, których praca polega na powtarzalnych ruchach odwracania i prostowania nadgarstka. Zmagają się z nim, m.in.: pracownicy biurowi, informatycy, stomatolodzy, ale też ślusarze, murarze, elektrycy, mechanicy, pracownicy budowlani.

Objawy łokcia tenisisty

Objawami łokcia tenisisty są przede wszystkim bóle bocznego przedziału stawu łokciowego. Sama choroba dotyczy miejsca, gdzie mięsień przyczepia się do tzw. nadkłykcia bocznego kości ramiennej. Dolegliwości jednak najczęściej występują w pewnej odległości o tego miejsca. Ból pojawia się i promieniuje bardziej w stronę nadgarstka lub odwrotnie, w stronę ramienia. Dolegliwości rzadko pojawiają się w okolicach przyczepu, jeśli jednak lekarz podczas badania naciśnie okolice nadkłykcia, pacjent zazwyczaj poczuje, że w tym miejscu znajduje się problem. Ból może znikać podczas odpoczynku i powracać, gdy ręka znów jest zmuszona do wysiłku. Objawy łokcia tenisisty pojawiają się także, gdy pacjent zaciska pięść. 

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Jeśli ból pojawi się raz czy dwa i nie powróci, nie ma powodów do niepokoju. Entezopatie, czyli choroby przyczepu, mają jednak to do siebie, że często są przewlekłe, więc jeśli po przeciążeniu pojawi się ból, który utrzymuje się dzień czy dwa dni, powinniśmy udać się do specjalisty, który dokładnie zbada chorą rękę.

Czym grozi łokieć tenisisty?

Łokieć tenisisty może się przerodzić w chorobę przewlekłą. Im później wdrożone jest leczenie, tym trudniej jest opanować ból i chorobę. W odróżnieniu od innych entezopatii rokowania w przypadku leczenia łokcia tenisisty są jednak bardzo obiecujące. Dostępne są rozmaite metody, które potrafią dość szybko doprowadzić do regeneracji zmian w obrębie kończyny górnej. Nie warto zwlekać z wizytą u lekarza ortopedy – wczesne rozpoczęcie leczenia to ogromna szansa na szybkie i satysfakcjonujące efekty. 

Diagnostyka łokcia tenisisty

Zanim podejmiemy jakiekolwiek leczenie, łokieć tenisisty trzeba najpierw zdiagnozować. Entezopatię rozpoznaje się na podstawie badania klinicznego, odpowiednich testów i badania palpacyjnego. Specjalista może posiłkować się badaniami obrazowymi, takimi jak USG czy RTG, które wykonywane są przy podejrzeniu zaawansowanych zmian degeneracyjnych, np. na skutek zaniedbań pacjenta. Lekarz, który zajmuje się diagnozą i leczeniem łokcia tenisisty to ortopeda. Podczas leczenia przydatna jest również pomoc fizjoterapeuty.

Łokieć tenisisty – leczenie i rehabilitacja

Leczenie zależy od tego, czy przebieg choroby jest ostry, czy przewlekły. Podstawą postępowania jest odciążenie chorej kończyny i jej chłodzenie. Kiedy objawom bólowym towarzyszy obrzęk i stan zapalny, można zastosować specjalną opaskę na rękę, którą zakłada się nie w miejscu bólu, ale w połowie przedramienia. Opaska uciska mięśnie i sprawia, że „nie szarpią” tak intensywnie za przyczep. W zależności od stopnia zaawansowania choroby lekarz ortopeda może zalecić leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, a w rzadkich przypadkach – iniekcje ze sterydu.

Istotnym elementem leczenia jest również odpowiednia fizykoterapia. Dzięki regularnej pracy terapeuty jesteśmy w stanie wzmocnić mięsień i go rozluźnić. Podczas terapii wykorzystuje się także rozmaite zabiegi fizykoterapeutyczne, np. jonoforezę, falę uderzeniową, masaże. Celem tych wszystkich działań jest przyspieszenie gojenia mikrourazów, powodujących łokieć tenisisty.

Jeśli wciąż nie ma zadowalających efektów, sięga się po metody, które pozwalają na stymulację gojenia się tkanki. Zaleca się m.in. podawanie czynników wzrostu, które powodują, że komórki w miejscu dotkniętym chorobą bardziej się mnożą i poprawia się dzięki temu struktura kolagenu. W ostateczności, kiedy leczenie nie przynosi spodziewanych efektów w ciągu 6–12 miesięcy, stosuje się leczenie operacyjne (chirurgia ręki) polegające na wycięciu niewydolnej blizny, która tam powstała. Z reguły jednak udaje się tego uniknąć. Prawidłowo leczony łokieć tenisisty udaje się "naprawić" najczęściej w ciągu kilku tygodni.

Jak uniknąć łokcia tenisisty?

Nie ma niezawodnego sposobu, by wykluczyć wystąpienie łokcia tenisisty. Głównym działaniem profilaktycznym jest dobre przygotowanie do aktywności fizycznej, czy to w sporcie, czy w pracy. Rozgrzewka, rozciąganie i regularne ćwiczenia to absolutna podstawa. Chodzi o to, by nagle nie zmuszać mięśni do wysiłku, do którego nie były przystosowane, bo to właśnie jest najczęściej spotykaną przyczyną kłopotów z łokciem tenisisty. Błędem jest też unikanie aktywności, aby uniknąć łokcia tenisisty. Dobrze i rozsądnie prowadzone treningi dają ochronę przed wieloma chorobami, także przed tą, warunkiem jest jednak odpowiednie przygotowanie i natężenie ćwiczeń. 

Źródła:

1. D. Rosińska, A. Geszprych, M. Rosiński: Łokieć tenisisty – wybrane sposoby postępowania fizjoterapeutycznego. Praktyczna fizjoterapia i rehabilitacja 2012, nr 28, s. 4–9.

2. G. Wójcik i in.: Diagnostyka i leczenie zachowawcze łokcia tenisisty. Journal of Education, Health and Sport 2016, nr 6, s. 98-107.

3. P. Krawczyk-Szulc i in.: Przewlekłe zapalenie nadkłykci kości ramiennej wywołane sposobem wykonywania pracy - wytyczne diagnostyczno-orzecznicze. Medycyna Pracy 2015, nr 66, s. 443-450.