Udar słoneczny - objawy, leczenie, ile trwa u dziecka?

Udar słoneczny to stan objawiający się głęboką ciepłotą ciała przekraczającą 40°C. Wśród oznak porażenia słonecznego wymienia się m.in. mdłości, wymioty, bóle i zawroty głowy, ogólne osłabienie, bełkotliwą mowę, mroczki przed oczami, zaburzenia oddychania.

Do rozwoju udaru cieplnego predysponuje wysoka temperatura, niekiedy w połączeniu z wysiłkiem fizycznym. Przegrzanie powoduje zaburzenie funkcji ośrodka regulującego temperaturę ciała. Rodzaj udaru słonecznego nie różnicuje stopnia zagrożenia dla chorego oraz podejmowanych środków leczniczych. Osobami z grupy podwyższonego ryzyka porażenia słonecznego są dzieci, osoby starsze, chore i wyczerpane fizycznie.

Czym jest udar słoneczny?

Udar słoneczny alternatywnie określany bywa jako porażenie słoneczne lub udar od słońca. To potencjalnie śmiertelny stan chorobowy, który wywołany jest nagłym wzrostem temperatury ciała powyżej 40°C, w konsekwencji czego dochodzi do zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego, ale i dysfunkcji ze strony innych narządów.

Wyróżnione zostały dwie formy udaru cieplnego. Mianowicie:

• udar klasyczny - do jego rozwoju przyczyniają się duże fale gorąca, najczęściej dotyczy osób starszych, dzieci, cierpiących na cukrzycę, choroby układu sercowo-naczyniowego, otyłość, osób przyjmujących leki mogące zaburzyć proces termoregulacji,
• udar wysiłkowy - występuje wśród osób wykonujących ciężką pracę fizyczną lub podczas intensywnego treningu sportowego (wzmożenie termogenezy w mięśniach szkieletowych) w gorącym i wilgotnym środowisku (utrudnione parowanie potu).

Objawy udaru słonecznego

Pierwsze objawy udaru słonecznego to tzw. kurcze cieplne, które są bolesnymi, bezwiednymi kurczami mięśni brzucha, kończyn lub pleców oraz obrzęki stóp i okolicy kostek. Charakterystycznym objawem udaru słonecznego jest gorączka sięgająca ponad 40°C. Wśród oznak udaru słonecznego wymienia się: utratę przytomności, mdłości, wymioty, ogólne osłabienie, bełkotliwą mowę, mroczki przed oczami, zaburzenia oddychania, obniżone ciśnienie krwi. Dodatkowo pojawić się mogą dreszcze, zwiotczenie mięśni, nieskoordynowane ruchy, splątanie, majaczenie, ogólny niepokój, przyspieszenie tętna, oparzenie odsłoniętych części ciała (w większości przypadków I stopnia). Od słońca chorzy skarżą sią na silny ból i zawroty głowy oraz zaburzenia widzenia. Wraz z nasileniem objawów przegrzania słonecznego zmniejsza się potliwość, która początkowo obfita zostaje niekiedy całkiem zahamowana. Ponadto blada i chłodna skóra staje się zaczerwieniona, gorąca i sucha.

Udar słoneczny - powikłania

Niestety udar słoneczny prowadzić może do bardzo ciężkich powikłań. Wśród konsekwencji zdrowotnych wymienia się m.in.: ostrą niewydolność nerek, wątroby, oddechową, a niekiedy i wielonarządową (u chorego rozwinęła się niewydolność co najmniej dwóch narządów lub układów). Skutkami udaru słonecznego bywa encefalopatia (uszkodzenie mózgowia), zaburzenia rytmu serca i mechanizmów krzepnięcia, rabdomioliza (masywny rozpad tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej), zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, udar niedokrwienny mózgu. W ostateczności skutkować może śmiercią. Udar cieplny obarczony jest śmiertelnością wahającą się w granicach 10-50% w zależności od liczby zajętych organów i stopnia wzrostu temperatury ciała.

Udar słoneczny u dziecka

W sposób szczególny na powstanie udaru słonecznego narażone są dzieci. Do przegrzania słonecznego u dzieci dochodzi zwłaszcza podczas zbyt długiego przebywania na słońcu podczas upalnych dni bez zachowania odpowiednich środków ostrożności w postaci nakrycia na głowę i regularnego spożywania wody.

Zwiększone ryzyko udaru cieplnego u małych dzieci wynika z cienkiej pokrywy czaszki, która dodatkowo nie jest zrośnięta we wszystkich miejscach. Ponadto u dzieci nie działają jeszcze w pełni sprawnie mechanizmy termoregulacyjne. W związku z tym organizm nie poci się i nie odprowadza ciepła na wystarczającym poziomie, a dziecko nie jest w stanie efektywnie schłodzić przegrzewającego się organizmu. Udar słoneczny u dziecka ma podobne objawy jak u dorosłych. Wystąpić mogą dodatkowo płacz, apatia, biegunka.

Jak leczyć udar słoneczny?

Pierwsza pomoc przy udarze słonecznym rozpoczyna się od przeniesienia osoby poszkodowanej w chłodne i zacienione miejsce. W przypadku zaobserwowania groźnych objawów udaru słonecznego należy wezwać pogotowie ratunkowe. Chorego o bladej twarzy układa się tak, by głowa była poniżej tułowia, a o czerwonej twarzy w pozycji półleżącej. W przypadku, gdy ma się do czynienia z poszkodowanym nieprzytomnym należy go ułożyć w pozycji bezpiecznej.

Postępowanie przy udarze słonecznym skupia się następnie na podjęciu działań nastawionych na obniżenie temperatury. Powinno się usunąć nadmiar odzieży i zapewnić dostępu do świeżego powietrza. Najlepiej stosować zimne okłady w postaci wilgotnych ręczników. Można też użyć żeli i maści chłodzących. Nie wolno wkładać poszkodowanego do zimnej wody i okładać lodem. Nie należy gwałtownie zmieniać temperatury ciała, ponieważ może dojść do szoku termicznego. Ważne jest także pojenie chorego wodą i uzupełnianie utraconych elektrolitów. Wskazane jest też masowanie dolnych kończyn, by pobudzić krążenie. W przypadku poparzenia skóry zastosować trzeba specjalne preparaty łagodzące i regenerujące.

Udar słoneczny - ile trwa?

To ile trwa udar słoneczny determinowane jest stopniem przegrzania organizmu. Dlatego też każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie. Łagodne przypadki mogą trwać do dnia, a w sytuacji nasilonych objawów konieczny bywa kilkudniowy pobyt w szpitalu.