Alergiczne zapalenie spojówek - jak je wyleczyć?

Alergiczne zapalenie spojówek jest stanem zapalnym oka będącym odpowiedzią immunologiczną ustroju na alergen pojawiający się w worku spojówkowym. Reakcje nadwrażliwości w obrębie oczu są jedną z najczęstszych postaci alergii na świecie. Objawy choroby występują na spojówkach, czyli błonach pokrywających gałki oczne i powieki od wewnątrz, czasem dotyczą również skóry powiek i okolicy oka, w niektórych cięższych odmianach zapalenia alergiczne obejmują także rogówkę. Schorzenie może mieć zróżnicowany przebieg uzależniony od rodzaju uczulającego alergenu i czasu jego występowania w środowisku pacjenta. Jeśli alergeny pojawiają się sezonowo, np. pyłki traw czy drzew, to schorzenie występuje okresowo, natomiast w przypadku uczulenia np. na sierść zwierząt czy roztocza kurzu domowego, symptomy mogą z różnym nasileniem występować stale. Warto dokładnie zdiagnozować chorobę i wdrożyć odpowiednie leczenie, gdyż zaniedbania w tym zakresie mogą prowadzić do rozwoju poważnych powikłań.

Alergiczne zapalenie spojówek - przyczyny

Alergiczne zapalenie spojówek jest jedną z najczęściej występujących chorób oczu, która może pojawić się samodzielnie lub towarzyszyć innym schorzeniom (najczęściej katarowi siennemu, ale także astmie oskrzelowej, atopowemu zapaleniu skóry). Jej genezą jest reakcja nadwrażliwości na alergeny pojawiające się na powierzchni oczu, w obrębie worków spojówkowych. Organizm osoby uczulonej identyfikuje je jako obce antygeny i uruchamia kaskadę odpowiedzi immunologicznej z udziałem makrofagów oraz limfocytów. Te wytwarzają przeciwciała klasy IgE, które aktywują komórki tuczne uwalniające mediatory zapalenia takie jak histamina, prowadząc do rozwoju choroby. W spojówkach znajduje się zdecydowanie więcej komórek tucznych niż w innych częściach oczu, ponadto mają one bezpośredni kontakt ze środowiskiem zewnętrznym, stąd ich największe narażenie na negatywne działanie. Choć alergiczne zapalenie spojówek może być wywołane wieloma czynnikami, to wśród najczęstszych przyczyn należy wymienić uwarunkowania genetyczne lubkontakt z alergenem, którym mogą być:

• pyłki drzew, traw oraz innych roślin pylących
• sierść zwierząt lub inne wydzieliny przez nie produkowane, np. ślina
• perfumy i kosmetyki - niektóre leki i substancje konserwujące w nich zawarte
• wszechobecne roztocza kurzu domowego
• grzyby i pleśnie
• soczewki kontaktowe i płyn do ich pielęgnacjib

Alergiczne zapalenie spojówek - objawy

Alergiczne zapalenie spojówek można podzielić ze względu na czas utrzymywania się oraz rodzaj objawów. Główny podział jest następujący: okresowe (sezonowe), przewlekłe oraz ostre. Rzadziej występują groźniejsze postacie takie jak wiosenne zapalenie spojówek i rogówki oraz atopowe zapalenie spojówek i rogówki.

Okresowe zapalenie alergiczne spojówek (sezonowe) - występuje bardzo często w konkretnych miesiącach roku (głównie w kwietniu, maju i czerwcu), gdyż najczęstszą przyczyną jest nadwrażliwość na pyłki traw. Bardzo często towarzyszy alergicznemu nieżytowi nosa. U pacjenta obserwuje się napady swędzenia, łzawienia i zaczerwienienia oczu. Spojówka charakteryzuje się delikatnym obrzękiem i rozlanym odczynem brodawkowym, natomiast w nasilonych przypadkach może dość do nieznacznego obrzęku powiek. Symptomy sezonowe w zależności ekspozycji na alergen mogą być silniejsze lub słabsze, jednak z reguły są połączone z wodnistym katarem, kichaniem i swędzeniem nosa.

Przewlekłe alergiczne zapalenie spojówek (całoroczne) - występuje przez cały rok, gdy chory narażony jest na działanie alergenu, np. sierść, roztocze lub pleśń, czy też inne czynniki stale występujące w środowisku pacjenta. Objawy bywają trudne do odróżnienia od innych chorób oczu, na przykład zespołu suchego oka, jednak najczęściej polegają na podrażnieniu oka, swędzeniu i zaczerwienieniu. Spojówka wykazuje łagodny nastrzyk z uogólnionym słabym odczynem grudkowym i brodawkowym. Czasami na skórze powiek i wokół oczu może wystąpić objaw kontaktowego zapalenia skóry. U osób uczulonych na składniki płynu do pielęgnacji pojawia się nietolerancja na noszone soczewki kontaktowe.

Ostre alergiczne zapalenie spojówek - pojawia się nagle i postępuje bardzo szybko. Jest reakcją na dużą ilość alergenu w worku spojówkowym, charakteryzującą się nagłym wystąpieniem nasilonego obrzęku spojówek i powiek. Pacjenci skarżą się na swędzenie, pieczenie i zaczerwienienie oraz małą ilość śluzowej wydzieliny. Symptomy ustępują z reguły samoistnie w ciągu kilku godzin lub dni.

Alergiczne zapalenie spojówek - leczenie

Podstawą leczenia alergicznego zapalenia spojówek jest unikanie alergenów. Jeśli jednak znajdą się one w worku spojówkowym ważne jest podjęcie próby ich mechanicznego usunięcia. Z pomocą przychodzi tu płukanie oczu za pomocą soli fizjolologicznej czy też stosowanie preparatów sztucznych łez, kropli nawilżających. Leczenie farmakologiczne uzależnione jest od odmiany alergicznego zapalenia spojówek i jego nasilenia. Lekarz okulista dysponuje tu lekami stosowanymi miejscowo i ogólnie. Leczenie miejscowe w przypadku alergii ocznych wykazuje przewagę nad leczeniem systemowym z racji bezpośredniego działania leku w postaci kropli ocznych na zmienioną chorobowo tkankę. W terapii stosuje się preparaty z grupy leków przeciwhistaminowych, stabilizatorów komórek tucznych i eozynofilów, glikokortykosteroidy, niesterydowe leki przeciwzapalne oraz leki immunosupresyjne. Dodatkowo w przypadku okresowego i przewlekłego zapalenia spojówek można zastosować odczulanie, nazywane immunoterapią swoistą, polegające na podawaniu do organizmu stopniowo wzrastających dawek alergenu, zwiększając w ten sposób jego tolerancję.

Alergiczne zapalenie spojówek - domowe sposoby

Istnieje wiele domowych sposobów wspomagających leczenie alergicznego zapalenia spojówek. Pomocną  metodą jest wykonywanie okładów chłodzących, łagodzących dolegliwości, zmniejszających obrzęk powiek i przekrwienie spojówek. Spotykanym sposobem jest płukanie oczu wywarem z ziół mających działanie przeciwzapalne takich jak świetlik, nagietek, kolendra, koper włoski czy czarna herbata. Działanie takie ma dodatkowy efekt w postaci usuwania alergenu z worków spojówkowych poprzez ich wypłukanie. 

Alergiczne zapalenie spojówek u dzieci

Sezonowe i przewlekłe alergiczne zapalenia spojówek są najczęściej spotykanymi chorobami alergicznymi oka, szczególnie u dzieci i młodzieży. W tej grupie wiekowej alergiczne zapalenia spojówek często współwystępują z alergicznym nieżytem nosa. W przypadku zapalenia spojówek u dzieci z reguły lekarzowi wystarczy obserwacja i wywiad, aby zdiagnozować chorobę i towarzyszący jej stan zapalny. Czasem trzeba jednak wykonać dodatkowe badania i testy. Zadaniem rodziców jest zwrócenie uwagi na problem u dziecka i udanie się z nim do specjalisty, dobrze jeśli będzie to także lekarz alergolog. Tylko dokładna diagnostyka i odpowiednie leczenie mogą przynieść ulgę naszym pociechom, zapewnić im komfort oraz odpowiednie warunki do rozwoju prawidłowego widzenia. 

Źródła:

1. Waszczykowska A., Jurowski P.; Alergiczne zapalenie spojówek, Medycyna po Dyplomie, 2014(03).
2. Borowicz D., Kędziora W., Nowomiejska K., et al.; Alergiczne zapalenie spojówek, Okulistyka po Dyplomie, 2019(04).
3. Małecka H; Zapalenie spojówek, Medycyna Rodzinna, 2007, 1, 17-21.
4. Mielczarek M., Choroby zapalne spojówek, Medycyna Rodzinna, 2005, 2, 40-49.