Astma sercowa – przyczyny, objawy, leczenie

Uczucie duszności towarzyszące chorobom układu krążenia, występujące na skutek niewydolności lewej komory serca potocznie bywa nazywane astmą sercową lub dychawicą sercową. Stanowi objaw poważnych, zagrażających zdrowiu i życiu zaburzeń pracy serca, a przede wszystkim jest bardzo uciążliwe na co dzień. Dowiedz się, jak radzić sobie z dokuczającymi dusznościami.

Obecnie uważa się, że tak rozumiana astma sercowa nie jest chorobą samą w sobie, dlatego w profesjonalnym języku medycznym rzadko używa się określenia "astma sercowa" w celu nazwania dolegliwości związanych ze schorzeniami układu krążenia. Częściej stosowanym w tej sytuacji jest słowo duszność w różnych jego odmianach - np. spoczynkowa, wysiłkowa, napadowa, orthopnoe etc.  Określenie "astma" jest zarezerwowane i najczęściej stosowane w odniesieniu do często spotykanej choroby płuc jaką jest astma oskrzelowa.

Jakie są przyczyny astmy sercowej?

Astma sercowa, nazywana też dychawicą sercową, to napady duszności będące objawem niewydolności lewej komory sera – poważnej, zagrażającej życiu choroby. Występujące w przebiegu schorzenia napadowe duszności nocne są konsekwencją zapalenia mięśnia sercowego lub niedomykalnością zastawek np. głównej tętnicy - aorty. Jej objawy pojawiają się przeważnie po dłuższym czasie od położenia się (z reguły podczas snu) i wybudzają chorego. Dochodzi wówczas do typowych dla astmy sercowej nocnych napadów duszności. Powyższe symptomy ustają po około pół godziny od zmiany pozycji z leżącej na siedzącą lub stojącą. Objawem niewydolności lewej komory serca jest też wystąpienie napadu duszności po wysiłku, w wyniku większego stresu lub po posiłku. Aby zrozumieć przyczyny wystąpienia astmy sercowej, należy poznać zasady krążenia krwi w organizmie człowieka. U ludzi przepływ krwi odbywa się w układzie zamkniętym, w krążeniu płucnym (mały krwioobieg) oraz układowym (duży krwioobieg). W przypadku krwioobiegu dużego natleniona krew wypływa z lewej komory serca do aorty, a dalej dociera do poszczególnych tkanek i narządów, zapewniając im tlen. Następnie uboga w tlen krew wraca do prawego przedsionka serca i przez zastawkę trójdzielną dociera do komory prawej. W krążeniu płucnym, krew wypompowywana z prawej komory płynie do pnia płucnego, skąd dociera do płuc i pęcherzyków płucnych, gdzie ulega natlenieniu. Dalej przez żyły płucne transportowana jest do lewego przedsionka i przez zastawkę dwudzielną trafia do lewej komory serca. Kluczową rolę w powstaniu objawów dychawicy sercowej odgrywa zaburzenie krążenia małego (płucnego) i zastój krwi na tym etapie. Astma sercowa może być spowodowana biernym przekrwieniem płuc w wyniku niewydolności lewej komory serca, która nie jest w stanie przepompować całej krwi do niej napływającej. Należy pamiętać, że niewydolności jednej komory (najczęściej lewej) może towarzyszyć nieprawidłowa praca prawej komory serca.

Dychawica sercowa występuje często także u pacjentów z innymi schorzeniami układu oddechowego: rozstrzeniami oskrzeli, przewlekłą obturacyjną chorobą płucną (POChP), obturacyjnym bezdechem sennym, chorobami płuc o innej etiologii (np. odmą opłucnową) i rzadko również u astmatyków. Dodatkowo wyróżnia się cztery rodzaje astmy sercowej:

•astmę sercową, połączoną ze skurczem przekrwionych oskrzeli;

•astmę sercową metaboliczną, powstającą w wyniku kwasicy organizmu – np. po powikłaniach cukrzycowych;

•astmę sercową atopową, związaną ze zmianami skurczowymi oskrzeli u osób z infekcją wirusową;

•astmę sercową, pojawiającą się na skutek pobudzenia emocjonalnego, nazywaną dychawicą pochodzenia nerwicowego.

Astma sercowa - objawy

U chorego cierpiącego na astmę sercową problemy rozpoczynają się w pozycji leżącej, gdy pojawia się nagły atak kaszlu uniemożliwiającego oddychanie. Dzieje się tak, ponieważ napływ krwi żylnej z obwodu do płuc zwiększa się, co powoduje zmniejszenie pojemności życiowej płuc. Ponadto zmniejsza się podatność płuc, a w konsekwencji następuje natężona praca mięśni oddechowych. W efekcie pojawia się suchy kaszel, a chory często ma wrażenie zachłyśnięcia. Pacjent męczy się przez utrudnione odkrztuszanie plwociny, może się nadmiernie pocić, a jego skóra jest blada, szczególnie skóra kończyn. W niektórych przypadkach może dochodzić do uczucia zmęczenia, spadku wydolności, a nawet do omdleń. Jeśli chory odkrztusza ciemnoróżową lub brązową wydzielinę, należy udać się do szpitala. Objawy astmy sercowej nasilają się przede wszystkim nocą, a ataki mijają zwykle po około 30 minutach od zmiany pozycji z leżącej na stojącą lub siedzącą.

Astma sercowa - leczenie

Przy chorobach taki, jak astma sercowa diagnozę stawia się po konsultacji kardiologicznej i pulmonologicznej. W celu leczenia tego zaburzenia należy zdiagnozować przyczynę niewydolności serca, a następnie poradzić sobie z chorobami jej towarzyszącymi, którymi najczęściej są: nadciśnienie tętnicze, arytmia, choroba niedokrwienna serca. Na kolejnym etapie włącza się terapię przewlekłą i leczenie zaostrzeń. Wśród środków farmakologicznych stosowanych do leczenia astmy sercowej są: leki moczopędne, mające za zadanie odciążenie serca, leki z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny i beta-blokery w niewydolności lewo- lub prawokomorowej. Niezwykle istotne przy tym schorzeniu jest leczenie niefarmakologiczne, polegające na zmianie trybu życia i wprowadzeniu zdrowej diety, aby zminimalizować objawy choroby.

Do metod niefarmakologicznych w leczeniu astmy sercowej zalicza się:

•ograniczenie spożycia sodu do 2-3 gramów na dobę. Jeśli w organizmie zatrzymuje się woda i sód, powinno się rozważyć zmniejszenie ilości przyjmowanych płynów, oczywiście pod nadzorem lekarza;

•rezygnację z palenia tytoniu i nadużywania alkoholu;

•regularne kontrolowanie wagi oraz jej redukcję u osób z nadwagą i tych otyłych, ponieważ zdecydowany przyrost masy informuje o zatrzymywaniu wody w organizmie;

•rezygnację, w miarę możliwości, ze stosowania niektórych leków - glikokortykosteroidów, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, powodujących zatrzymanie wody w organizmie;

•obowiązkową codzienną aktywność fizyczną dostosowaną do potrzeb i możliwości;

•profilaktyczne szczepienia przeciwko pneumokokom oraz grypie.

Źródła:

1.    Panasiuk L.; Duszność. Medycyna Rodzinna, 2003 (1); 20-25.

2.    Szczeklik W., Krajnik M., Jankowski M., et al., Duszność. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.I.1.11.

3.     Kędzia B., Hołderna-Kędzia E.; Działanie miodu na serce i układ krążenia. Postępy Fitoterapii, 2008 (3), 176-184.

4.    Szczeklik A., Alkiewicz J., et al., Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna, 2005, 312.