Dowiedz się czym jest liszaj płaski, jakie są przyczyny pojawienia się liszaja i jak wygląda leczenie. Liszaj płaski, w przeciwieństwie do liszajca zakaźnego, z którym bywa mylony, nie jest zaraźliwy.

Liszaj – przyczyny

Liszaj płaski jest przewlekłą chorobą skóry, często również błony śluzowej jamy ustnej i narządów płciowych. Mimo licznych badań przyczyna tej dermatozy wciąż pozostaje niewyjaśniona. W jej rozwoju rozważa się udział takich czynników jak: wirusy, czynniki toksyczne, genetyczne, stres oraz zaburzenia immunologiczne. Na poziomie molekularnym dochodzi do uszkodzenia komórek warstwy podstawnej naskórka. 

Liszaj – objawy

Liszaj płaski charakteryzuje się występowaniem intensywnie swędzących, wielobocznych, spłaszczonych na szczycie, czerwonofiołkowych lub sinofiołkowych grudek. Powierzchnia ich często połyskuje i nierzadko można zauważyć smugowate, delikatne białe pasma. Wchłaniające się grudki pozostawiają brązowe pozapalne przebarwienia. Liszaj płaski może zajmować każdą okolicę skóry, jednak najczęściej pojawia się na zgięciowych powierzchniach nadgarstków, przedramionach oraz w dolnej części pleców. U ok. 50% chorych zajęta jest błona śluzowa jamy ustnej. Obserwujemy wówczas najczęściej na wewnętrznej powierzchni policzków wzdłuż zgryzu zębów drzewkowate lub obrączkowate zbielenie nabłonka. Rzadziej zmiany dotyczą śluzówki narządów płciowych. Jeśli liszaj płaski zajmie skórę owłosioną głowy prowadzi do łysienia bliznowaciejącego. Objawy liszaja płaskiego to również: podłużne pobruzdowanie, spełzanie płytek paznokciowych, a czasem ich zanik i nieodwracalne bliznowacenie.  

Wyróżniamy kilka odmian liszaja płaskiego. Najczęściej spotykamy liszaj płaski wysiewny, cechujący się grudkami w typowym umiejscowieniu w obrębie nadgarstków, przedramion oraz w okolicy krzyżowo-lędźwiowej. W postaci przerosłej zmiany mają charakter brodawkowatych, hiperkeratotycznych ognisk zlokalizowanych najczęściej na podudziach i grzbietowej powierzchni stóp. Czasem w przebiegu liszaja płaskiego pojawiają się pęcherze bądź nadżerki (liszaj pęcherzowy lub liszaj nadżerkowy). W większości przypadków poza przebarwieniami liszaj płaski goi się bez jakichkolwiek następstw. W odmianie zanikowej jednakże grudki zastępowane są drobnymi, zapadniętymi obszarami. Liszaj płaski mieszkowy charakteryzuje się natomiast obecnością hiperkeratotycznych grudek wokół mieszków włosowych, ustępujących z pozostawieniem blizn. Tego typu zmiany mogą obejmować skórę owłosioną głowy, prowadząc do łysienia bliznowaciejącego.

Liszaj u dziecka

Liszaj płaski u dzieci pojawia się niezwykle rzadko, dotyczy 1 – 3% chorych. Zmiany skórne w przebiegu liszaja płaskiego mogą ustępować samoistnie w ciągu kilku miesięcy. Niemniej jednak choroba zazwyczaj ma charakter przewlekły z częstymi okresami zaostrzeń i remisji.

Liszaj w ciąży

Liszaj płaski nie wpływa na przebieg ciąży. Jak wskazują badania przy odpowiedniej kontroli oraz leczeniu podtrzymującym miejscowymi kortykosteroidami obserwuje się mniejszą częstość występowania objawów. Co ważne kortykosteroidy miejscowe uważane są za bezpieczne w ciąży. Dodatkowo biorąc pod uwagę niewielką powierzchnię, na którą są stosowane istnieje minimalny potencjał wchłaniania ogólnoustrojowego. 

Czy liszaj jest zaraźliwy?

Liszaj płaski w przeciwieństwie do liszajca zakaźnego, z którym bywa mylony, nie jest zaraźliwy.

Liszaj – leczenie

Nie ma leczenia przyczynowego liszaja płaskiego. Podstawą terapii są kortykosteroidy stosowane miejscowo, doogniskowo, a czasem również ogólnie. W przypadku ognisk izolowanych bądź hiperkeratotycznych można zastosować kortykosteroidy pod opatrunkiem okluzyjnym, kontrolując objawy zaniku skóry. W części przypadków liszaja płaskiego skuteczne mogą okazać się miejscowe inhibitory kalcyneuryny. W celu złagodzenia świądu przydatny jest krem zawierający 2% mentol. W liszaju błony śluzowej jamy ustnej należy wziąć pod uwagę łagodną higienę, unikanie środków drażniących oraz ostrych przypraw. Fototerapia ( UVB, PUVA) jest zalecana w przypadkach zmian rozległych, z towarzyszącym bardzo nasilonym świądem. W leczeniu ciężkich postaci liszaja płaskiego najlepiej oceniana jest acytretyna. Lek ten ze względu na działanie teratogenne, wymaga zastosowania szczególnych środków ostrożności u kobiet w wieku rozrodczym, czyli skutecznej antykoncepcji do 3. lat po zakończeniu terapii. Istnieją doniesienia o korzystnych wynikach leczenia także izotretinoiną doustną (antykoncepcja przez cały okres terapii do miesiąca po zakończeniu).

Źródła:

  1. Rycrost R. J. G., Robertson S. J., Wakelin S. H. Dermatologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014. 
  2. Krasowska D. Nowa Medycyna 2000; 11.
  3. Burgdorf W.H.C., Plewig G., Wolff H.H., Landthaler M. Braun-Falco Dermatologia. Wydawnictwo Czelej, 2017.
  4. Wagner G., Rose CH., Sachse M. M. Odmiany kliniczne liszaja płaskiego. Dermatologia po dyplomie 2013; 5 (4) 4 – 14. 
  5. Boroch J. et al. Wybrane problemy dermatologiczno – ginekologiczne z uwzględnieniem niektórych aspektów dietetycznych u dziewcząt. Med Rodz 2018; 21 (4): 344 – 348.