Co to jest zaćma? Przyczyny, objawy, leczenie

Zaćma, nazywana również kataraktą, to jedno z najczęściej występujących schorzeń narządu wzroku, które u wielu osób rozwija się wraz z wiekiem jako naturalny efekt starzenia się oka. Polega na zmętnieniu naturalnej soczewki oka, czyli przezroczystej struktury odpowiadającej za skupienie światła na siatkówce, prowadząc do stopniowego pogorszenia widzenia. Dobra wiadomość jest taka, że dzięki współczesnym metodom diagnostycznym i chirurgicznym schorzenie to można skutecznie leczyć, a pacjenci po zabiegu często odzyskują pełną ostrości wzroku.

Jak powstaje zaćma?

W zdrowym oku soczewka pozostaje klarowna przez wiele lat, jednak z czasem lub pod wpływem działania różnych czynników może stracić swoją przejrzystość. Zmętnienie to blokuje prawidłowe przechodzenie promieni świetlnych, co skutkuje rozmyciem obrazu, obniżeniem ostrości wzroku oraz trudnościami w codziennym funkcjonowaniu.

Przyczyny powstawania zaćmy

Najczęstszą przyczyną zaćmy jest proces starzenia się organizmu. Wraz z upływem lat białka budujące soczewkę ulegają stopniowej degradacji i zmianom strukturalnym, prowadząc do jej mętnienia. Ten rodzaj zaćmy nazywany jest zaćmą starczą i zazwyczaj pojawia się u osób po 60. roku życia, choć pierwsze (często bagatelizowane) objawy mogą wystąpić znacznie wcześniej.

Pozostałe czynniki, które mogą wpływać na rozwój katarakty (również u osób młodszych), obejmują:

• uwarunkowania genetyczne – predyspozycje rodzinne mogą zwiększać ryzyko wcześniejszego wystąpienia schorzenia; jeśli zaćma pojawiała się u bliskich członków rodziny, prawdopodobieństwo jej rozwoju może być wyższe,

• choroby przewlekłe – w tym przypadku cukrzyca stanowi jeden z głównych czynników ryzyka; podwyższony poziom glukozy we krwi wpływa na strukturę soczewki i przyspiesza jej mętnienie; ryzyko zaćmy wzrasta przy chorobach metabolicznych i autoimmunologicznych,

• urazy i czynniki środowiskowe – uderzenie w okolicę oka, skaleczenie czy przebicie gałki ocznej mogą spowodować powstanie tzw. zaćmy pourazowej, która może rozwinąć się natychmiast po urazie lub dopiero po kilku latach; na stan soczewki negatywnie wpływa także oddziaływanie promieniowania UV i brak skutecznej ochrony przeciwsłonecznej,

• przyjmowanie niektórych leków – do rozwoju zaćmy może prowadzić długotrwałe stosowanie np. glikokortykosteroidów, leków wykorzystywanych w terapii chorób autoimmunologicznych lub psychiatrycznych,

• palenie papierosów i niezdrowy tryb życia – toksyny zawarte w dymie papierosowym przyspieszają procesy starzenia także w obrębie soczewki; niewłaściwa dieta uboga w antyoksydanty oraz przewlekły stres oksydacyjny również mogą sprzyjać katarakcie,

• wrodzone zaburzenia rozwojowe – zaćma może występować już u niemowląt jako wada wrodzona; czasem związana jest z chorobami genetycznymi, infekcjami przebytymi przez matkę w ciąży (np. różyczką) lub zaburzeniami metabolicznymi.

Objawy zaćmy – co powinno zaniepokoić?

Zaćma zwykle rozwija się powoli i stopniowo, przez co początkowo jej objawy mogą być łatwe do przeoczenia lub zignorowania. Pacjenci często tłumaczą dolegliwości typowe dla zaćmy pogorszeniem wzroku wraz z wiekiem, co opóźnia wizytę u specjalisty, a tym samym diagnozę i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Istnieje jednak grupa kilku charakterystycznych symptomów, które powinny zwrócić naszą uwagę i skłonić do konsultacji z lekarzem. 

• Pogorszenie ostrości widzenia. Obraz staje się niewyraźny, szary lub jakby „za mgłą”. Czytanie, oglądanie telewizji czy rozpoznawanie twarzy stają się coraz trudniejsze.

• Zwiększona wrażliwość na światło. Jaskrawe światło może powodować dyskomfort, a nawet ból oczu. Wielu pacjentów zgłasza problem z prowadzeniem samochodu nocą, ponieważ światła nadjeżdżających pojazdów oślepiają ich bardziej niż wcześniej.

• Pogorszenie widzenia w ciemności. Nawet przy dobrym oświetleniu pomieszczenia widzenie może być utrudnione, a adaptacja do ciemności trwa dłużej.

• Widzenie podwójne lub wielokrotne w jednym oku. Zaćma może powodować efekt dwojenia jednoocznego, czyli powstawania dwóch obrazów pojedynczego obiektu, podczas obserwowania go jednym okiem.

• Konieczność częstej zmiany okularów. Szybkie zmiany w wadzie refrakcji, zwłaszcza narastająca krótkowzroczność, mogą wskazywać na proces mętnienia soczewki.

• Zmiana postrzegania barw. Kolory mogą wydawać się bardziej wyblakłe lub żółtawe. Pacjenci często zauważają, że po operacji widzą znacznie żywsze barwy, co świadczy o tym, jak bardzo zmienia się percepcja kolorów z powodu zaćmy.

Leczenie zaćmy – na czym polega zabieg i kiedy go przeprowadzić?

Jedyną skuteczną metodą leczenia zaćmy jest operacyjne usunięcie zmętniałej soczewki i zastąpienie jej nową, sztuczną soczewką wewnątrzgałkową. Nie istnieją krople, tabletki ani terapie zachowawcze, które mogłyby odwrócić proces mętnienia. Z tego powodu decyzja o zabiegu zależy przede wszystkim od stopnia nasilenia objawów i ich wpływu na funkcjonowanie pacjenta.

Na czym polega operacja zaćmy?

Operacja zaćmy jest jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów chirurgicznych na świecie i charakteryzuje się bardzo wysoką skutecznością. Najpopularniejszą techniką jest fakoemulsyfikacja, polegająca na rozbiciu zmętniałej soczewki za pomocą ultradźwięków i usunięciu jej przez niewielkie nacięcie. W jej miejsce wszczepiana jest soczewka sztuczna, dobierana indywidualnie do potrzeb pacjenta. W ramach zabiegu wykorzystuje się m.in. soczewki jednoogniskowe, toryczne (korygujące astygmatyzm) oraz wieloogniskowe, które mogą zmniejszyć zależność pacjenta od okularów.

Ile trwa zabieg?

Zabieg jest stosunkowo krótki – zwykle trwa kilkanaście minut i przeprowadzany jest w znieczuleniu miejscowym. Procedura nie wymaga długiego okresu rekonwalescencji – wielu pacjentów zauważa poprawę widzenia już następnego dnia. Przez kilka tygodni konieczne jest stosowanie kropli zaleconych przez okulistę oraz unikanie intensywnego wysiłku fizycznego, ale większość codziennych czynności można wznowić niemal od razu. 

Czy operację zaćmy można wykonać w ramach NFZ?

Operację zaćmy można wykonać również w ramach finansowania przez NFZ, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów medycznych. W szpitalu enel-med Centrum zabiegi przeprowadzane są zarówno w ramach kontraktu z NFZ, jak i odpłatnie. Do operacji refundowanej kwalifikuje się pacjentów, u których ostrość wzroku do dali wynosi 0,6 lub mniej w skali Snellena. Od tej zasady istnieje jednak kilka wyjątków, np. zabieg może zostać zrealizowany także wtedy, gdy zmętniała soczewka utrudnia diagnostykę lub leczenie współistniejących chorób oczu. 

Wszystkie niezbędne badania kwalifikacyjne, konsultacje okulistyczne oraz diagnostykę przedzabiegową można wykonać na miejscu – w wysokospecjalistycznej poradni okulistycznej enel-med, co znacząco ułatwia cały proces przygotowania do operacji i skraca czas oczekiwania.