Jak powstają żylaki nóg

Wśród chorób cywilizacyjnych jedną z najczęściej występujących są żylaki kończyn dolnych. Dzieje się tak w znacznej mierze ze względu na coraz powszechniejszy siedzący i stojący tryb życia. Wśród przyczyn wymienia się też nadwagę, płaskostopie i czynniki genetyczne. Nie można lekceważyć pierwszych objawów choroby w postaci tzw. pajączków, ponieważ nieleczone żylaki nóg mogą prowadzić do groźnych następstw. Leczenie żylaków prowadzi się jedną z czterech podstawowych metod, dowiedz się więcej!

Żylaki nóg - jak powstają?

Żylaki kończyn dolnych zalicza się do najczęściej występujących chorób cywilizacyjnych. Aktualnie ludzie spędzają coraz więcej czasu w pozycji siedzącej oraz stojącej, przemieszczają się samochodami, a w wolnych chwilach na siedząco oglądają telewizję. Wszystkie powyższe czynniki mogą prowadzić do powstania i nasilenia przewlekłej niewydolności żylnej, która sprzyja powstawaniu żylaków kończyn dolnych. Należy pamiętać, że genetycznie uwarunkowane zaburzenia tkanki łącznej mogą sprzyjać powstawaniu żylaków, stąd ich częste występowanie wśród członków tej samej rodziny. Statystycznie choroba częściej dotyczy kobiet. Przez wiele lat problem żylaków kończyn dolnych był traktowany tylko w kategoriach estetycznych, jednak współcześnie postrzegany jest jako choroba mogąca prowadzić do groźnych następstw.

Serce pompuje krew, która transportowana jest do narządów oraz tkanek przez naczynia tętnicze i włosowate. Następnie po wymianie tlenowej oraz substancji odżywczych na dwutlenek węgla i produkty przemiany materii wraca siecią naczyń żylnych. W kończynach dolnych odbywa się to poprzez system żył głębokich,  powierzchownych i przeszywających. U osób zdrowych przepływ krwi od obwodu do serca możliwy jest m.in. dzięki prawidłowo funkcjonującym zastawkom zapobiegającym cofaniu się krwi i tzw. pompie mięśniowej, w czasie pracy mięśni kończyn dolnych. W przypadku uszkodzenia zastawek dochodzi do cofania się krwi (tzw. refluksu) i jej zalegania w kończynach. Prowadzi to do powstawania obrzęków, szczególnie w ok. kostek, oraz poszerzenia żył podskórnych (pajączki) i większych żył powierzchownych, co może prowadzić do pojawienia się żylaków.

Żylaki nóg - objawy i czynniki ryzyka

W rozwoju żylaków można wyróżnić pewne fazy. Pierwszym symptomem żylaków kończyn dolnych są zmiany na skórze i bardziej widoczne żyły, w szczególności w okolicy goleni czy po wewnętrznej stronie ud. Zaczynają pojawiać się teleangiektazje, czyli powszechnie znane pajączki – drobne, poszerzone naczynka włosowate w kolorze ciemnoczerwonym lub sinoniebieskim. Często występują w skupiskach i nie wywołują dolegliwości. Problemy w przepływie krwi mogą rozwijać się latami, prowadząc do przewlekłej choroby żylnej. Objawami zaburzeń w odpływie krwi z kończyn dolnych są: uczucie ciężkich nóg, pieczenie, obrzęki, szczególnie w okolicy kostek, wieczorne bóle łydek i ich kurcze, zespół niespokojnych nóg, zwiększone napięcie skóry oraz wilgotne stopy po całym dniu.

Warto przeanalizować też czynniki ryzyka, które sprzyjają powstawaniu żylaków kończyn dolnych. Oprócz płci (częściej u kobiet) i wieku (ryzyko wystąpienia wzrasta wraz z nim) można do nich zaliczyć następujące czynniki.

• ciążą – ze względu na zastój krwi i zmiany hormonalne;
• otyłość i nadwaga;
• płaskostopie;
• zaparcia, szczególnie przewlekłe;
• długie przebywanie w pozycji siedzącej;
• dźwiganie i podnoszenie dużych ciężarów;
• długie stanie;
• brak aktywnego spędzania czasu;
• urazy kończyn dolnych.

Żylaki nóg - rozpoznanie

Rozpoznanie żylaków kończyn dolnych nie należy do trudnych zadań, natomiast aby właściwie zdiagnozować stan anatomiczny i czynnościowy żył trzeba wykonać badanie ultrasonograficzne metodą Dopplera. Jest ono nieinwazyjne i nie wywołuje powikłań. Przy pomocy tego badania możemy badać żyły powierzchowne, głębokie i przeszywające, oceniając ich wydolność, średnicę, ewentualną obecność skrzeplin lub zmian pozakrzepowych. Jest to najczęściej badanie wystarczające do kwalifikacji do leczenia zabiegowego.

Żylaki nóg - metody leczenia

Wyróżnia się dwie podstawowe metody leczenia przewlekłych zaburzeń żylnych kończyn dolnych, nieinwazyjne i inwazyjne. Do metod nieinwazyjnych należy

• farmakoterapia – stosowana w mniej zaawansowanych stadiach choroby. Wśród najczęściej stosowanych leków można wymienić te z dobesylanem wapnia i diosyminą, które zwiększają wytrzymałość naczynia i zmniejszają przepuszczalność włośniczek;
• kompresjoterapię (leczenie uciskowe) – polega na wytworzeniu odpowiedniego ucisku na kończynę przy użyciu specjalnych wyrobów uciskowych (rajstop, podkolanówek, pończoch);

Do metod inwazyjnych zaliczamy:

• Skleroterapię (obliterację) - zabieg polegający na wstrzykiwaniu do poszerzonych naczynek środka obliterującego, który wywołuje uszkodzenie śróbłonka, niewielki stan zapalny i w następstwie włóknie i zamykanie się światła żył. Zabieg na dużych żylakach i pniach żył powierzchownych wykonywany jest pod kontrolą USG- echoskleroterapia. Ostatnio popularność zdobywa metoda zaklejania żył przy użyciu kleju cyjanoaktylowego. Po zabiegu przez 2 do 6 tygodni stosuje się wyroby uciskowe.
• Laseroterapię - polega na uszkodzeniu niewielkich żył powierzchownych energią laserową. Najczęściej zabieg stosuje się do poszerzonych naczynek twarzy
• Małoinwazyjne zabiegi na żylakach kończyn dolnych. Polegają na uszkodzeniu śródbłonkach żylaków lub pni żył powierzchownych z zastosowaniem różnych metod: laseroterapii, prąd wysokiej częstotliwości (RF), para wodna, krioterapia. Żadna z wymienionych metod nie jest uniwersalna i ma swoje wskazania i przeciwwskazania.
• leczenie operacyjne – polega najczęściej na usunięciu niewydolnej żyły odpiszczelowej lub odstrzałkowej i ich poszerzonych bocznic, czyli żylaków. Wymaga hospitalizacji i znieczulenia w obecności anestezjologa.

Żylaki nóg - profilaktyka

Istnieje wiele sposobów skutecznego zapobiegania wystąpienia żylaków kończyn dolnych. Podstawowa jest zmiana stylu życia nawet, jeśli nie odczuwamy żadnych dolegliwości. Należy unikać długiego stania, a jeśli jesteśmy do tego zmuszeni, należy wykonywać choćby małe ruchy palcami stóp. Z kolei osoby mające siedzący tryb pracy nie powinny siadać z podkurczonymi nogami czy zakładać nogi na nogę. Warto regularnie odpoczywać, leżeć z wyprostowanymi i wysoko uniesionymi nogami powyżej linii serca. Jednocześnie należy unikać długich kąpieli w gorącej wodzie oraz przebywania na słońcu. Nie należy zapominać o zwiększeniu aktywności fizycznej. Najbardziej polecane są spacery, jazda na rowerze, pływanie i gimnastyka w wodzie oraz taniec. Stosując się do powyższych rad, można uniknąć rozwoju negatywnej w skutkach przewlekłej choroby żylnej.

Źródła:

1. Polański J. A.; Żylaki kończyn dolnych – niedoceniony problem medyczny, Medycyna po Dyplomie, 2007(06).
2. Durakiewicz M.; Kłopotliwe żylaki, Medycyna Rodzinna, 2000(2), 47-60.
3. Gabriel M., Pawlaczyk K.; Leczenie żylaków kończyn dolnych, Medycyna po Dyplomie, 2013(02).
4. Janczak D.; Żylaki, Zapalenie spojówek, Chirurgia po Dyplomie, 2017(02)