Kawa - fakty i mity o "małej czarnej"

Kawa to jeden z najpopularniejszych napojów znanych i cenionych na całym świecie. Nadal jednak kawa budzi kontrowersje wynikające z funkcjonującego przez lata przeświadczenia, że negatywnie oddziałuje na zdrowie człowieka. Liczne badania wskazują, że odpowiednie jej dawki nie szkodzą, a co więcej mogą wpływać korzystnie na organizm. Poznaj prawdę o „małej czarnej”. Czy kawa jest zdrowa? Kto nie powinien pić kawy, komu kawa może pomóc?

Czy kawa jest zdrowa?

Przez wiele lat pokutował pogląd, że kawa charakteryzuje się wyłącznie negatywnym wpływem na ludzki organizm. Jednak liczne badania dowodzą, że spożywanie kawy w umiarkowanych ilościach (3 – 4 kawy espresso lub 3 filiżanki kawy rozpuszczalnej, co odpowiada 200 mg kofeiny) może mieć dobroczynne działanie i nie stanowi żadnego zagrożenia dla zdrowia. Wszystko za sprawą zawartych w kawie składników bioaktywnych: alkaloidów ( kofeina, trygonelina, teobromina), alkohloli diterpenowych, kwasu chlorogenowego, kwasów organicznych (jabłkowy, cytrynowy, fosforowy), fenolokwasów (kwas kawowy) i garbników. Kwas chlorogenowy wykazuje właściwości przeciwutleniające, zmniejsza zawartość tkanki tłuszczowej dzięki nasileniu procesów jej rozkładu. Kofeina w umiarkowanych dawkach zwiększa przepływ krwi w organizmie, stymuluje ośrodkowy układ nerwowy, zwiększając koncentrację oraz usprawniając procesy myślowe, zmniejsza ryzyko: chorób układu sercowo – naczyniowego, zaburzeń metabolicznych ( w tym cukrzycy typu 2), chorób neurodegeneracyjnych ( takich jak: choroba Parkinsona oraz Alzheimera) i nowotworowych, poprawia metabolizm glukozy, a także ogranicza wchłanianie kwasów tłuszczowych w świetle jelita. Z kolei wysokie spożycie kofeiny wiąże się już z możliwością: wzrostu ciśnienia tętniczego ( u osób, które zazwyczaj nie spożywają kawy), pojawienia się nerwowości i rozdrażnienia, uzależnienia i osteoporozy. Ponadto, jak wskazują analizy, nadmiar kawy może modyfikować profil lipidowy, zwiększać stężenie homocysteiny ( uznawana jest za czynnik rozwoju chorób układu krążenia, w tym miażdżycy), u osób spożywających powyżej 4 filiżanek kawy dziennie wiele analiz wskazuje na podwyższone ryzyko reumatoidalnego zapalenia stawów. Doniesienia naukowe dostarczają dowodów, że konsumpcja kawy może zmniejszać ryzyko otyłości u osób, u których występuje do niej genetyczna predyspozycja. Kawa spowalnia utratę tkanki mięśniowej i stymuluję regenerację mięśni po urazach. Spożywanie 2 – 3 filiżanek kawy dziennie zmniejsza również ryzyko wystąpienia depresji o 9 – 20% oraz poprawia samopoczucie. Za właściwości antynowotworowe kawy odpowiada nie tylko kofeina, ale też fitozwiązki ( polifenole, diterpeny). Warto pamiętać, że dodatek mleka do kawy obniża zawartość przyswajalnych polifenoli i tym samym jej właściwości przeciwutleniające.

Dyskusyjnym jest wpływ kawy na ryzyko osteoporozy, większość analiz wskazuje jednak, że szkodliwy wpływ kawy na kości występuje u osób, które spożywają jej ponad 3 filiżanki dziennie oraz u osób z zaburzonym metabolizmem kości i w wieku starszym. U kobiet w ciąży spożycie kofeiny powyżej 150 mg na dobę zwiększa ryzyko: utraty ciąży, przedwczesnego porodu, obumarcia płodu, wystąpienia zaburzeń neurologicznych, otyłości, białaczki i urodzenia dziecka z niską masą urodzeniową.;

Czy kawa wypłukuje magnez?

Wpływ kawy na zawartość składników mineralnych w organizmie jest nadal kwestią dyskusyjną. Badania wskazują, że spożywanie dużych ilości kawy, powyżej 4 filiżanek dziennie, może prowadzić do zaburzeń wchłaniania takich makroelementów jak wapń czy właśnie magnez. Jako przyczynę podaje się negatywny wpływ kofeiny na wchłanianie składników mineralnych z jelit oraz zwiększenie ich wydalania z moczem. Umiarkowane spożywanie kawy w dawce 2 filiżanek dziennie nie prowadzi do utraty magnezu czy wapnia.

Kawa a cholesterol

Kawa może modyfikować profil lipidowy: zwiększać stężenie cholesterolu całkowitego oraz jego frakcji LDL i trójglicerydów zwiększając w ten sposób ryzyko miażdżycy. Odpowiedzialnymi za takie działanie kawy są związki diterpenowe, które z drugiej strony charakteryzują się też pozytywnym działaniem: usprawniają wydalanie związków rakotwórczych i wspomagają ochronę komórek układu nerwowego przed stresem oksydacyjnym. Zawartość diterpenów pomaga zmniejszyć zastosowanie papierowego filtra.

Czy kawa odwadnia?

Kawa jest napojem, który działa nawadniająco, jak każdy inny płyn. Kofeina wykazuje właściwości odwadniające dopiero przy dawce ponad 200mg na porcję. Aby przekroczyć ten próg należałoby jednorazowo wypić 290ml czarnej kawy, 385ml kawy rozpuszczalnej lub 100 ml espresso.

Źródła:

1. Peleczyńska M., Bogdański P. Prozdrowotne właściwości kawy. Varia Medica 2019; 3 (4): 311 – 317. 
2. Kabzińska D. Kawa i jej wpływ na zdrowie. Biotechnologia 2017; 4: 11 – 13.
3. Kabzińska D. Kawa i jej wpływ na zdrowie cz. 2. 2018; 1: 25 – 26.
4. Pawłowska M. et al. Kawa wschodząca gwiazda prewencji chorób. Instytut żywności i żywienia.. 2018; 9. 
5. Żukiewicz – Sobczak W. et al. Wpływ spożycia kawy na organizm człowieka. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2012; 18 (1): 71 – 76.