Kontaktowe zapalenie skóry – czym jest?

Alergia kontaktowa czyli kontaktowe zapalenie skóry, dotyczy do 40% wszystkich dorosłych i do 25% wszystkich dzieci. Szerokie rozpowszechnienie tego zjawiska związane jest z poprawą poziomu higieny w ostatnich stuleciach, co przyczyniło się do braku wytworzenia tolerancji immunologicznej w okresie wczesnego dzieciństwa na wiele otaczających nas substancji. Skutkiem tego jest nadmierna i nieadekwatna reakcja układu odpornościowego na różne materiały, takie jak metale i barwniki, które dla większości organizmów mają charakter obojętny. Powoduje to nasilone dolegliwości skórne, które bywają bardzo uciążliwe i utrudniają normalne funkcjonowanie. Dowiedz się czym jest kontaktowe zapalenie skóry, jakie są jego objawy i w jaki sposób można je leczyć.

Czym jest kontaktowe zapalenie skóry?

Kontaktowe zapalenie skóry (syn. wyprysk kontaktowy, egzema, alergia kontaktowa) to pojawiające się charakterystyczne zmiany skórne w odpowiedzi na bezpośredni kontakt skóry z alergenem. Należy zaznaczyć, że pojedynczy kontakt z daną substancją zazwyczaj nie powoduje rozwoju alergii. By do tego doszło potrzebna jest stała i powtarzana ekspozycja na dany czynnik uczulający, niejednokrotnie wieloletnia. Z tego względu alergia może się ujawnić w każdym wieku, również u starszych dorosłych.

Do najczęstszych alergenów kontaktowych należą:

• Chrom- występuje w cemencie, farbach, barwnikach do tatuaży, zapałkach, detergentach.
• Nikiel - obecny w protezach dentystycznych, kolczykach, zegarkach, guzikach.
• Pallad- jest składnikiem złota jubilerskiego i stopów dentystycznych.
• Parafenylenodiamina (PPD)- jest podstawowym półproduktem farb do włosów, henny i barwników do futer.
• Neomycyna- antybiotyk stosowany w leczeniu zakażeń skóry, oczu i ucha zewnętrznego.
• Kalafonia- używana jest w produkcji kosmetyków, materiałów do protetyki dentystycznej, tuszów drukarskich.
• Żywica epoksydowa- jest szeroko stosowana w przemyśle budowlanym i przy produkcji odzieży.
• Mieszanki zapachowe (cytral, cytronelol)- stosowane jako składniki perfum, mydeł, płynów do kąpieli, płynów do zmiękczania tkanin, dezodorantów w sztyfcie.
• Balsam peruwiański
• lateks
• składniki gumy czarnej
• kobalt

Jak widać, pewne grupy zawodowe są bardziej narażone niż inne i wystąpienie u nich alergii kontaktowej może wiązać się z rozpoznaniem choroby zawodowej i wykluczenia z wykonywanej pracy. Zawody o wysokim ryzyku wyprysku kontaktowego to na przykład: fryzjerzy, pracownicy budowlani, murarze, producenci tworzyw sztucznych, mechanicy samochodowi, kucharze, personel sprzątający, pracownicy ochrony zdrowia czy technicy dentystyczni.

Poza osobami będącymi w grupie ryzyka kontaktowego zapalenia skóry, choroby tej doświadcza około 10% populacji generalnej. Podstawą rozpoznania jest wykonanie płatkowych testów kontaktowych i ustalenie czynnika prowokującego pojawianie się zmian skórnych. Wykonanie testów płatkowych polega na przyklejeniu na skórę pleców testowanych alergenów i obserwacji reakcji skórnej w określonych odstępach czasowych. Płatki pozostają na skórze przez 48h, a po ich odklejeniu czas obserwacji skóry wynosi co najmniej 3 dni. Dodatni odczyn spójny z obrazem klinicznym i wywiadem pozwala na potwierdzenie rozpoznania.

Kontaktowe zapalenie skóry – objawy

Alergia kontaktowa charakteryzuje się pojawieniem grudek wysiękowych, często z intensywnym świądem skóry, im dłużej zwlekamy z leczeniem tym bardziej skóra przebudowuje się, pojawia się pogrubienie naskórka, złuszczanie, czasem bolesne pęknięcia, sączące nadżerki.  Pierwsze objawy pojawiają się w ciągu kilkunastu godzin do kilku dni od zadziałania uczulającej substancji. Jeśli kontakt z danym alergenem ma charakter przewlekły, w obrazie klinicznym dominuje rumień, suchość, złuszczanie się i nadmierne rogowacenie naskórka.

Wyprysk kontaktowy można podejrzewać nie tylko na podstawie charakteru zmian skórnych, lecz przede wszystkim na podstawie ich kształtu i typowej lokalizacji, na przykład:

• miejsca przylegania metalu do skóry - koperta zegarka, kolczyki, okolica pępka (metalowe zapięcie jeansów);
• miejsce wykonania tatuaży w przypadku uczulenia na barwniki - popularna henna lub barwnik czerwony w przypadku tatuaży permanentnych;
• skóra dłoni - w przypadku uczulenia na środki czystości, farby, kremy i inne kosmetyki.

Powyższe objawy dotyczą klasycznej - ograniczonej postaci kontaktowego zapalenia skóry. W spektrum tej choroby dermatolog rozróżnia również inne postacie, które wiążą się z lokalnym lub uogólnionym wysiewem zmian skórnych i charakteryzują się znacznie cięższym przebiegiem.

Kontaktowe zapalenie skóry – leczenie

Podstawą skutecznego leczenia jest identyfikacja i unikanie uczulającej substancji. Ważną kwestią jest również eliminacja czynników podrażniających z otoczenia, takich jak chlor i detergenty. Podstawą farmakoterapii są głównie glikokortykosteroidy, które znajdują zastosowanie w leczeniu ostrego zapalenia ale także często miejscowe antybiotyki, bądź preparaty łączone - glikokortykosteroidy z antybiotykiem a także inhibitory kalcyneuryny. W fazie przewlekłej oraz do profilaktyki zalecane jest właściwe natłuszczanie oraz nawilżanie skóry za pomocą specjalnych emolientów.

Żródła:

1. Atopowe zapalenie skóry; redakcja Wojciech Silny, ISBN: 978-83-62138-88-3
2. Alergologia i immunologia współczesna. Problemy alergologii stosowanej i immunologii; wydanie specjalne pod redakcją prof. Dr hab. Kariny Jahnz-Różyk, wydawca: Allergopharma – Nexter
3. Alergia kontaktowa i alergiczny wyprysk kontaktowy; pod redakcją Radosława Śpiewaka, seria wydawnicza „Alergologia w praktyce”
4. Alergia, choroby alergiczne, astma; pod redakcją Andrzeja M. Fala, Tom II, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011