Opryszczka to charakterystyczne pęcherzykowe zmiany skórne wywołane obecnością wirusa opryszczki pospolitej w organizmie (Herpes simplex virus - w skrócie HSV). Jest to najczęstsze zakażenie wirusowe u ludzi, a charakterystyczne zmiany skórne, w zależności od typu wirusa, mogą pojawiać się na wargach lub w okolicach intymnych.

Opryszczka - objawy

Wirusy opryszczki pospolitej HSV-1 (Herpes simplex virus 1) i HSV-2 (Herpes simplex virus 2) należą do podgrupy alfa rodziny Herpesviridae. Typ 1 (HSV-1) jest czynnikiem patogenetycznym odpowiedzialnym za zmiany w jamie ustnej, na spojówkach, rogówce i skórze górnej połowy ciała oraz opryszczkę wargową. W 50% przypadków powoduje pierwotne zakażenie narządów płciowych – najczęściej prącia u mężczyzn i warg sromowych u kobiet. Typ 2 (HSV-2) powoduje zmiany głównie w okolicy narządów płciowych czyli opryszczkę genitalną. Rzadko HSV-2 może wywołać zmiany w jamie ustnej. Mimo że nosicielami wirusów opryszczki pospolitej jest blisko 80 procent populacji, to choruje zaledwie połowa. Do zakażeń typem 1 HSV dochodzi głównie w dzieciństwie, pomiędzy 6. miesiącem a 5. rokiem życia. Zakażenie wirusem opryszczki pospolitej HSV może przebiegać w dwojaki sposób - objawowy lub bezobjawowy. Okres wylęgania wynosi średnio 4 dni (od dwóch do 12 dni). Typowe dla choroby są symptomy ją zapowiadające w postaci swędzenia, pieczenia, mrowienia, które poprzedzają wystąpienie zmian skórnych. Charakterystyczne wykwity na skórze to pęcherzyki wypełnione przejrzystą, surowiczą treścią, występujące w grupie. Następnie po paru dniach, pęcherzyki pękają, a w ich miejsce pojawiają się drobne nadżerki pokryte strupem.

Opryszczka - przyczyny

Jedynym rezerwuarem wirusa jest człowiek jednak bardzo trudno jednoznacznie określić źródło zakażenia wirusem HSV, ze względu na to, że często przebieg jest bezobjawowy lub symptomy są bardzo dyskretne. Do zakażenia opryszczką, które może mieć postać pierwotną i nawrotową, dochodzi w wyniku kontaktu z chorym lub nosicielem. Wrotami zakażenia są błony śluzowe lub uszkodzona skóra. Zarazić się można również przez bezpośredni kontakt z wydzielinami: łzami, śliną, wydzielinami z pochwy, szyjki macicy, cewki moczowej, nasieniem lub moczem. Jak dowiedziono, zakażenie HSV jest najczęstszą chorobą przenoszoną drogą płciową.

Warto też pamiętać, że wirusy opryszczki pozostają w organizmie na całe życie, lokują się w zwojach nerwów czuciowych S2–S5 i mają zdolność do reaktywacji w sprzyjających warunkach po okresie utajenia. Do nawrotów opryszczki dochodzi pod wpływem czynników wyzwalających, takich jak: choroby infekcyjne przebiegające z gorączką, promieniowanie słoneczne, stres, przemęczenie, silne oziębienie, miesiączka, jak również mikrourazów wywołanych np. zabiegami kosmetycznymi, takimi jak dermabrazja, epilacja czy makijaż permanentny. Opryszczka częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Wśród czynników ryzyka zakażenia wirusem opryszczki HSV-1 wyróżnić można: wiek rasę oraz status ekonomiczny, miejsce zamieszkania. Natomiast do czynników predysponujących do zakażenia wirusem opryszczki narządów płciowych należą: średni wiek, płeć żeńska, występowanie innych schorzeń infekcyjnych przenoszonych drogą płciową, choroby układu moczowego, wczesne rozpoczęcie aktywności seksualnej, wielu partnerów seksualnych, niestosowanie prezerwatyw, niski dochód oraz niski poziom wykształcenia.

Opryszczka a ciąża

W trakcie ciąży wirus opryszczki może doprowadzić do wystąpienia powikłań u nienarodzonego dziecka. Z punktu widzenia potomka najbardziej niebezpieczna jest opryszczka narządów płciowych ciężarnej. Opryszczka genitalna objawia się pęcherzem lub pęcherzykami, towarzyszy im silny ból, powiększone węzły chłonne i gorączka. Z tego powodu, o opryszczce należy poinformować lekarza, który wdroży odpowiednie leczenie. Do zakażenia płodu może dojść zarówno w przypadku infekcji pierwotnej, nawrotowej, jak i podczas infekcji bezobjawowej. Najczęściej opryszczkę narządów płciowych wywołuje HSV-2, ale możliwe jest także zakażenie HSV-1 podczas kontaktów oralno-genitalnych. HSV-2 odpowiada za objawowe zakażenia u noworodków. Noworodek matki z zakażeniem opryszczkowym dróg rodnych może zakazić się w czasie porodu drogami natury, szczególnie gdy dojdzie do pęknięcia błon płodowych na 4–6 godzin przed urodzeniem. Objawowe zakażenie HSV o lokalizacji genitalnej w okresie okołoporodowym jest wskazaniem do zakończenia ciąży drogą cięcia cesarskiego. W wyniku zakażenia płodu może dojść do poronienia, przedwczesnego porodu lub do wrodzonego zakażenia HSV, a to może spowodować rozwój wad płodu pod postacią np. małogłowia, wodogłowia, wad serca oraz zmian ocznych i neurologicznych. Największe ryzyko zakażenia płodu oraz noworodka stanowi pierwotna infekcja opryszczką genitalną w ostatnim trymestrze ciąży oraz pojawienie się zmian na narządach płciowych kobiety w okresie okołoporodowym. Następstwa okołoporodowego zakażenia noworodka mogą przebiegać łagodnie w postaci nieznacznie nasilonych zmian skórnych lub śluzówkowych, lecz mogą również prowadzić do zakażenia narządu wzroku, narządów wewnętrznych oraz zapalenia opon mózgowych i mózgu. Pierwotne, objawowe zakażenie wirusem opryszczki pospolitej w ciąży wymaga leczenia farmakologicznego. Stosowanie leków przeciwwirusowych w II i III trymestrze jest bezpieczne dla płodu natomiast nie ma pewności co do bezpieczeństwa ich stosowania na początku ciąży. U kobiet, które wcześniej miały stwierdzona opryszczkę narządów płciowych, zaleca się profilaktyczne leczenie przeciwwirusowe od 34. – 36. tygodnia ciąży do porodu. Takie postępowanie obniża ryzyko zakażenia noworodka.

Opryszczka - leczenie

Warto pamiętać, że nie ma możliwości całkowitego wyleczenia się z wirusa HSV gdyż nawet po ustąpieniu objawów pozostaje on w organizmie w postaci utajonej. Dodatkowo nie zmniejsza się ryzyko zakażenia innych osób ani częstość nawrotów zakażeń. Leczenie powinno się rozpocząć już w momencie odczuwania swędzenia. Wówczas należy udać się od apteki i zastosować leki przeciwwirusowe z acyklowirem lub walacyklowirem, dostępne bez recepty. W przypadku, gdy opryszczka nie ustępuje po dwóch tygodniach, należy skonsultować się z lekarzem dermatologiem. Może czasem być konieczna antybiotykoterapia. Natomiast przy bardzo rozsianym procesie, czyli obficie występujących pęcherzykach albo uporczywej opryszczce genitalnej, konieczne może się okazać podanie leku dożylnie, możliwe tylko w warunkach szpitalnych. W zakażeniach narządów płciowych lub błon śluzowych leki należy przyjmować doustnie, a nie w formie maści.

 

Źródła:

1.Figlerowicz M., Najczęstsze postacie kliniczne zakażeń wywołanych przez wirusy z rodziny Herpesviridae; 2006; 8: 61-67.

2.Knypl K., Zakażenie wirusem opryszczki zwykłej u dorosłych. Medycyna Rodzinna, 2002; (3-4); 116.

3.Kiluk P., Co to jest opryszczka?, Dermatologia po Dyplomie, 2017; (02).

4.Walkowiak B., Namysł J., Prokop J., Opryszczka narządów płciowych - klinika i epidemiologia. Post Dermatol Alergol, 2007; 4: 194-201.

5.Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące postępowania w przypadku zakażenia wirusem HSV w położnictwie Ginekol Pol. 2015, 86, 715-717