Pierwsza pomoc przy zakrztuszeniu

Zakrztuszenie jest podrażnieniem dróg oddechowych, w drastycznych postaciach może przebiegać z ich obturacją, doprowadzić do trwałego kalectwa, a w skrajnych przypadkach nawet do zgonu. Dowiedz się, jak postępować w takiej sytuacji i jak pomóc podczas zakrztuszenia. Każdy może uratować życie, to naprawdę proste.

Zakrztuszenie – czym się charakteryzuje?

Do zakrztuszenia najczęściej dochodzi wśród dzieci, które w trakcie jedzenia skupiają się na wszystkich czynnościach, tylko nie na jedzeniu. Ciekawe świata dziecko woli skakać, śmiać się, co w konsekwencji zakłóca połykanie i umożliwia niewielkiemu przedmiotowi (np. kawałkowi jedzenia, zabawce, cukierkowi, kawałkowi plastiku) przedostać się do dróg oddechowych. Dodatkowo maluchy biorą do ust niemal każdy przedmiot znajdujący się w ich zasięgu, natomiast tchawica rocznego dziecka ma średnicę jedynie 7 mm. Ponadto drogi oddechowe dzieci są bardziej wrażliwe i może dojść do skurczu. Najlepszym sposobem zapobiegania jest zatem profilaktyka. To zadanie dla rodziców i dorosłych. Zaleca się wyeliminowanie małych przedmiotów z pobliża dziecka (nadzór nad zabawkami), niepodawanie tabletek, niedawanie dziecku pokarmów, których nie jest w stanie pogryźć.

Zakrztusić się może również osoba dorosła, jednak zdarza się to sporadycznie, szczególnie podczas spożywania pokarmów połączonych z ożywionymi rozmowami. Do takiej sytuacji dochodzi nagle. Dzieje się tak, gdy przedmiot dostaje się do krtani, tchawicy czy oskrzeli zamiast do przełyku, blokując przepływ powietrza i znacznie utrudniając oddychanie. W skrajnych przypadkach może dojść do niedotlenienia mózgu zakończonego śpiączką lub nawet śmiercią. Właśnie, dlatego powinniśmy potrafić udzielić pierwszej pomocy, ratując komuś życie. Specyficznym rodzajem zakrztuszenia jest zachłyśnięcie, gdy do dróg oddechowych przedostaje się substancja płynna. Sygnałami, które wysyła osoba krztusząca się są: trudności ze złapaniem powietrza (oddechu), kaszel, odruchy wymiotne, problem z wydobyciem głosu, świszczący oddech, a także sina twarz.

Zakrztuszenie - pierwsza pomoc

Powyższe objawy przeważnie są wyraźne, stąd łatwo można dopatrzyć się, że ktoś się zakrztusił. Istotne jest zachowanie spokoju, jeżeli osoba poszkodowana nie sinieje, może mówić i co najważniejsze kaszle. Wówczas wszystko wskazuje na to, że poradzi sobie sama. Kluczowa jest ocena kaszlu. Jeśli kaszel przynosi efekty (kaszel efektywny), osoba jest w stałym kontakcie, odpowiada na pytania lub płacze, może nabrać powietrze, wówczas należy zachęcać do głośnego kaszlu i obserwować. W każdym momencie poszkodowany może pozbyć się problemu przez odkrztuszenie. W przypadku kaszlu nieefektywnego, gdy jest on bezgłośny, a momentami zapada cisza, osoba nie jest w stanie mówić lub inaczej się kontaktować (gestykulacja), traci przytomność i sinieje, należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe. Należy rozróżnić pomoc ze względu na wiek osoby poszkodowanej.

Osobę dorosłą oraz starsze dziecko trzeba traktować podobnie. Gdy jest ona przytomna, ale przestała kaszleć lub kaszel jest nieefektywny to należy pochylić ją do przodu i energicznie uderzyć pięciokrotnie w okolicę międzyłopatkową. Jeśli ta czynność nie daje efektu, trzeba przejść do ucisku nadbrzusza, tzw. rękoczyn Heimlicha (chwyt Heimlicha). Wyjątkiem są kobiety w ciąży.

Ustawiamy się za ratowanym, obejmujemy dwoma rękami, jedną na wysokości nadbrzusza, drugą obejmujemy zaciśniętą w pięść i następnie mocno uciskamy od góry do siebie. Czynności wykonujemy na zmianę. Po każdej serii uciśnięć trzeba sprawdzić, czy ciało obce nie zostało odkrztuszone, w tym celu kontroluje się jamę ustną. Gdy ratowany traci przytomność, a do tej pory nie udało się usunąć ciała obcego, trzeba ułożyć go na płaskiej powierzchni na plecach, odchylić głowę do tyłu i spróbować ręcznie udrożnić drogi oddechowe. Jeśli poszkodowany nie oddycha trzeba przejść do reanimacji. Natomiast, gdy udało się wyjąć ciało obce, dziecko zaczęło oddychać normalnie lub kaszleć, ale jest nieprzytomne, to należy ułożyć je na boku i czekać na przyjazd pogotowia ratunkowego.

Inaczej postępuje się u niemowląt. Należy ułożyć dziecko głową w dół, tak aby bezpiecznie je trzymać na kolanie, podtrzymując je ręką. Niezbędne jest podparcie głowy niemowlęcia (kciuk jednej dłoni połóż na kącie żuchwy po jednej stronie, a po drugiej jeden lub dwa palce tej samej ręki). Nadgarstkiem jednej ręki trzeba wykonać maksymalnie 5 mocnych uderzeń w plecy między łopatkami. Następnie należy odwrócić dziecko na plecy głową w dół, położyć na przedramieniu, obejmując potylicę, później sprawdzić czy ciało obce zostało usunięte. Jeśli nie, wykonaj 5 uciśnięć klatki piersiowej w dolnej połowie mostka. Czynności wykonuj przemiennie aż przedmiot wypadnie i przerwij je, jeżeli dziecko straci przytomność.

Źródła:

1. Buchfelder M., Buchfelder A.; Podręcznik pierwszej pomocy. Postępowanie w zadławieniu, 2008; 9-10.
2. zdrowie.pap.pl. 3.Komisja ds. Urazów, Przemocy i Zapobiegania Zatruciom; Wytyczne. Zapobieganie zadławieniu u dzieci, Pediatria po Dyplomie, 2011; 15(5): 12-21.
3. https://gis.gov.pl/zdrowie/zasady-postepowania-w-przypadku-zadlawien/.
4. https://gis.gov.pl/zdrowie/postepowanie-przy-zadlawieniu-niemowlecia/.