Przepuklina to przemieszczenie się narządu poza jamę, w której powinien się znajdować. Nie dające objawów mniejsze przepukliny podlegają jedynie obserwacji, natomiast poważniejsze przypadki leczone są operacyjnie.

Co to jest przepuklina?

Przepuklina jest patologicznym stanem, w którym narządy jamy brzusznej lub ich fragmenty uwypuklają się przez osłabioną ścianę jamy brzusznej na zewnątrz ciała, tworząc widoczne i wyczuwalne pod skórą owalne wybrzuszenia. Według najogólniejszego podziału można podzielić je na zewnętrzne, gdy przepuklina znajduje się w tkankach podskórnych lub wewnętrzne, gdy przemieszczenie następuje do sąsiedniego narządu. Na przepuklinę składają się następujące elementy: wrota, czyli miejsce, przez które uwypukla się worek przepuklinowy zbudowany z otrzewnej (błony wyściełającej ścianę jamy brzusznej wewnątrz), zawierający sieć (fartuch tłuszczowy na narządach jamy brzusznej), fragmenty lub całe pętle jelitowe, lub bardzo rzadko inne narządy, np. pęcherz moczowy.
Proces powstawania przepukliny można opisać. Niektóre obszary ludzkiego ciała mają mniejszą wytrzymałość, ponieważ przenikają się takie struktury, jak duże naczynia i nerwy, powrózek nasienny z jądrem. Takim miejscem jest pachwina, przedzielona przez więzadło pachwinowe na piętro górne (powstają tu przepukliny pachwinowe, mogące schodzić wzdłuż kanału pachwinowego aż do moszny) oraz piętro dolne, poniżej więzadła (powstają tutaj przepukliny udowe, szczególnie u kobiet). Inną lokalizacją, w której często występują przepukliny, jest okolica pępka oraz kresa biała, biegnąca pośrodku brzucha od mostka przez pępek do spojenia łonowego. Okolica pozbawiona jest nerwów i naczyń, przez co jest słabsza. Jednak, aby powstała przepuklina, muszą wystąpić dodatkowe czynniki. Wśród takich sytuacji należy przede wszystkim wymienić zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej, powodujące wypychanie narządów na zewnątrz. Dzieje się tak u pacjentów z chorobami układu oddechowego z towarzyszącym przewlekłym kaszlem, zaparciami, u palaczy papierosów, osób otyłych, kobiet w ciąży i osób wykonujących ciężką pracę fizyczną po wcześniejszych urazach jamy brzusznej. Dowiedziono też, że czynnikiem ryzyka jest zaburzenie budowy włókien kolagenowych, określane jako podłoże genetyczne.

Przepuklina – objawy, leczenie

Objawy przepukliny są uzależnione od jej rodzaju. Z punktu widzenia pacjenta najważniejszy jest podział na przepukliny odprowadzalne i nieodprowadzalne.

  • przepuklina odprowadzalna - często nie daje żadnych symptomów, zawartość worka przepuklinowego samoistnie wraca do środka np. podczas leżenia lub można ją wepchnąć do jamy brzusznej;
  • przepuklina nieodprowadzalna - ze względu na powstałe zrosty niemożliwe jest odprowadzenie zawartości worka przepuklinowego, ale nie występują zaburzenia ukrwienia narządu i zachowana jest drożność jelit;
  • przepuklina uwięźnięta - choć początkowo nie ma zaburzeń krążenia krwi, a zawartość jest pozbawiona pasażu jelitowego, to z czasem może on zostać zaburzony. Najczęściej powstaje w trakcie defekacji, mikcji, wzmożonego wysiłku fizycznego lub uporczywego kaszlu;
  • przepuklina zadzierzgnięta - w tym przypadku dochodzi do niedokrwienia, niedrożności narządu znajdującego się w przepuklinie, a w konsekwencji nawet do martwicy, co stanowi zagrożenia dla życia pacjenta. Objawy zadzierzgnięcia to nagły ból w okolicy przepukliny, zaczerwienienie, nadmierne ocieplenie i obrzęk skóry nad przepukliną oraz objawy ogólne, takie jak nudności, wymioty, zatrzymanie gazów i stolca. Stan chorego gwałtownie się pogarsza.

Głównym symptomem przepukliny brzusznej jest występowanie widocznego guza, który może być odprowadzalny lub nieodprowadzalny. Różnica polega na tym, że w pierwszym przypadku można wepchnąć zawartość do jamy brzusznej lub dolegliwości ustępują samoczynnie podczas leżenia. Guzy nieodprowadzalne nie cofają się ze względu na powstałe zrosty. Z kolei przy przepuklinie brzusznej kresy białej, charakterystycznym objawem, , jest uczucie ciągnięcia występujące podczas pochylania się.

W przypadku pojawienia się powyższych objawów chory powinien zgłosić się do lekarza chirurga. Niewielkich rozmiarów przepukliny oraz powoli się powiększające, które nie wywołują poważnych dolegliwości, należy obserwować i regularnie kontrolować pod okiem specjalisty. Taka sytuacja ma miejsce przy przepuklinach o szerokich wrotach i swobodnie odprowadzalnych do jamy brzusznej.
Celem potwierdzenia diagnozy przeprowadza się badanie fizykalne, a w diagnostyce wykorzystuje się też badania obrazowe: ultrasonografię, tomografię komputerową, rezonans magnetyczny. Decyzję o konieczności wykonania operacji podejmuje lekarz na podstawie wielkości, lokalizacji i trybu życia pacjenta.
Przepukliny brzuszne zawsze są wskazaniem do operacji. Postępowanie zachowawcze stosujemy przy przeciwskazaniach do operacji , to stosowanie przez pacjenta pasa przepuklinowego, zmniejszenie masy ciała, zmiana diety, rezygnacja z palenia tytoniu, unikanie wzmożonego wysiłku fizycznego, związanego ze zwiększeniem ciśnienia w jamie brzusznej. Jednak jedynym skutecznym sposobem wyeliminowania przepukliny jest zabieg operacyjny, polegający na odprowadzeniu jej do jamy brzusznej lub usunięciu zawartości oraz wzmocnienie osłabionej w tym miejscu ściany brzucha wszczepami z tworzywa sztucznego. Możliwa jest też operacja z użyciem tkanek własnych. Celem operacji jest zamknięcie ubytku ściany brzucha i wzmacnianie tkanek. Wykonuje się operacje laparoskopowe oraz klasyczne. Udowodniono, że przy wyborze klasycznej metody operacji i wykorzystaniu sztucznych wszczepianych materiałów istnieje mniejsze ryzyko nawrotu niż przy użyciu tkanek własnych pacjenta. Mimo tego nie można w pełni zniwelować ryzyka nawrotu przepukliny.

Czy przepuklina boli?

Choć nie każda przepuklina boli, to dolegliwości determinuje lokalizacja guza przy przepuklinie brzusznej. Każda przepuklina może dawać objawy bólowe., mogą pojawić się też wzdęcia, zaparcia i poczucie ogólnego dyskomfortu (pieczenie i uczucie ciągnięcia), szczególnie w trakcie ucisku zewnętrznego. Ból promieniuje i wzmaga się w trakcie wysiłku fizycznego, kaszlu, śmiechu, dźwigania oraz wykorzystania mięśni tłoczni brzusznej, np. w trakcie wypróżniania się lub mikcji. W przypadku przepukliny kresy białej charakterystyczne jest uczucie ciągnięcia przy pochylaniu się, rzadko występuje ból nadbrzusza.

Jak wygląda przepuklina?

Przepuklinę najłatwiej porównać do worka, który składa się ze zgrubiałej tkanki otrzewnej wraz z jej zawartością. Można wyróżnić też kanał, przez który przepuklina przechodzi oraz wrota. W przypadku przepukliny odprowadzalnej, nie występują objawy, a narząd w worku przepuklinowym ulega cofaniu po zmniejszeniu ciśnienia w jamie brzusznej. Gdy zawartości worka nie da się odprowadzić, mówimy o przepuklinie nieodprowadzalnej, przy której drożność naczyń krwionośnych oraz jelit jest zachowana, dlatego z reguły również nie daje poważnych symptomów.

Rodzaje przepuklin

Głównym podziałem przepuklin jest ten na zewnętrzne, które skierowane są poza jamę ciała - przepukliny brzuszne oraz wewnętrzne, kierujące się do innych jam ciała, np. przepuklina okołoprzełykowa, gdy fragment żołądka przemieszcza się przez naturalny rozwór przełykowy do klatki piersiowej.

Najczęściej występujące przepukliny brzuszne również się dzieli na:

  • pachwinowe - stanowiące aż 70 procent wszystkich przepuklin brzusznych, występują głównie u mężczyzn;
  • pępkowe - występuje w okolicy pępka, wrodzone u dzieci, a u dorosłych dotyka często kobiet w ciąży lub z dużą nadwagą;
  • kresy białej - pojawiająca się na linii środkowej między splotem słonecznym (mostkiem) a spojeniem łonowym;
  • udowe - częściej występują u kobiet, łącznie stanowią 12 procent wszystkich przepuklin brzusznych;
  • w bliźnie pooperacyjnej - z reguły w dolnej części jamy brzusznej, gdy istnieją problemy z wygojeniem się rany pooperacyjnej.

Źródła:

1. Janczak D.; Przepuklina. Chirurgia po Dyplomie, 2017; 01.
2. Szczęsny W., Reśliński A., et. al, Przepukliny brzuszne - co lekarz rodzinny wiedzieć powinien. Medycyna Rodzinna, 2010 (1); 10-13.
3. Kulacoglu H, Oztuna D., Growth and trends in publications about abdominal wall hernias and the impact of a specific journal on herniology: a bibliometric analysis. Hernia, 2011(15);615-628.
4. Szczęsny W, Dąbrowiecki S., Przebieg rekonwalescencji po operacji przepukliny pachwiny - opinie chorych i wiedza lekarzy. Zdrowie Publiczne 2007(117); 186-190.