Hipoglikemia jest zaburzeniem gospodarki węglowodanowej u człowieka, mogącym wystąpić nie tylko u osób chorych na cukrzycę. Zbyt niski poziom glukozy we krwi może być niebezpieczny. Dowiedz się więcej na temat tego schorzenia.

Hipoglikemia - co to jest?

Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem lub po prostu niskim poziomem cukru we krwi, jest zaburzeniem gospodarki węglowodanowej w organizmie. O hipoglikemii można mówić, gdy poziom cukru (glukozy) w osoczu spada poniżej 70 miligramów na decylitr i towarzyszą mu objawy kliniczne, wywołane jej niedoborem w ośrodkowym układzie nerwowym oraz aktywacją układu współczulnego. Najczęściej występuje u osób zmagających się z cukrzycą typu 1 lub 2, ale zdarza się też u kobiet w cukrzycy ciążowej, noworodków oraz u części pacjentów z guzem trzustki i po resekcji żołądka. Obniżenie poziomu cukru towarzyszy wielu chorobom, pojawia się przejściowo, utrzymuje się bądź nawraca w postaci epizodów. Podstawową rolą cukrów (węglowodanów) w organizmie jest dostarczanie energii, która jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania mózgu. Dodatkowo wspomagają one pracę układu pokarmowego, np. przy usuwaniu toksyn. Hipoglikemia jest powikłaniem leczenia cukrzycy stanowiącym potencjalne zagrożenie dla życia, pozostaje też istotną przyczyną zachorowalności i śmiertelności, szczególnie u chorych leczonych insuliną. Dlatego, należy pamiętać, że w przypadku braku interwencji i leczenia, może doprowadzić do napadu drgawek, śpiączki, a w najgorszym razie do zgonu. Każdy przypadek hipoglikemii wymaga wyjaśnienia czynnika wywołującego. Wyróżnia się kilka typów hipoglikemii (według Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego):

• ciężka hipoglikemia – najpoważniejsza postać hipoglikemii przebiegająca z utratą przytomności. Epizod wymaga pomocy innej osoby w celu podania węglowodanów, glukagonu lub podjęcia innych działań neutralizujących hipoglikemię. Zdarza się, że nie można sprawdzić stężenia glukozy w osoczu, a ustąpienie objawów po powrocie stężenia do normy uznaje się za wywołany niskim stężeniem w osoczu;

• dokumentowana hipoglikemia objawowa – epizod, w którym typowym symptomom hipoglikemii towarzyszy pomiar stężenia glukozy w osoczu ≤ 70 mg/dl;

• hipoglikemia bezobjawowa – gdy stężenie glukozy w osoczu wynosi ≤ 70 mg/dl, ale nie występują typowe objawy hipoglikemii;

• prawdopodobna objawowa hipoglikemia – epizod, podczas którego nie wykazano stężenia glukozy podczas objawów typowych dla hipoglikemii, ale prawdopodobnie wynikały one ze stężenia glukozy w osoczu ≤ 70 mg/dl;

• pseudohipoglikemia – zdarzenie, kiedy pacjent z cukrzycą zgłasza dowolne spośród typowych symptomów hipoglikemii, ale zmierzone stężenie glukozy w osoczu wynosi > 70 mg/dl, choć jest bliskie tej wartości.

Ze względu na nasilenie się objawów klinicznych hipoglikemię dzieli się też na: lekką, umiarkowaną oraz ciężką. Powyższy podział łączy się też z działaniami, które należy podjąć – spożycie dodatkowego posiłku, pomoc drugiej osoby, interwencję medyczną.

Hipoglikemia – przyczyny

Choroba nazywana niedocukrzeniem najczęściej występuje u osób cierpiących na cukrzycę (diabetyków) ze względu na możliwość przedawkowania leków przeciwcukrzycowych (insuliny). Inną przyczyną hipoglikemii może być po prostu głodzenie się lub niedożywienie. Do niedocukrzenia może też dojść przez spożycie zbyt dużej ilości alkoholu i innych używek czy po wzmożonym wysiłku fizycznym. W stanach przedcukrzycowych, insulinooporność i związana z nią hiperinsulinemia może spowodać spadek glikemii, po spożyciu węglowodanów o wysokim indeksie glikemicznym, bądź odstęp między posiłkami jest zbyt długi. Jest to tzw. hipoglikemia reaktywna (po posiłkach), pojawiająca się po jedzeniu bogatym w cukry przy jednoczesnym braku tłuszczów. Ten rodzaj hipoglikemii nie dotyczy jedynie diabetyków, ale również osób po zabiegu zmniejszenia żołądka (resekcja żołądka) lub nadwrażliwych na leucynę. Niedocukrzenie pojawiające się na czczo może oznaczać guza trzustki, niewydolność wątroby lub niedoczynności tarczycy i kory nadnerczy.

Hipoglikemia w ciąży

Hipoglikemia w trakcie ciąży może być niebezpieczna zarówno dla matki, jak i płodu. Bardzo istotne jest kontrolowanie poziomu glukozy w ciągu ciąży. Kobieta ciężarna odczuwa symptomy niedocukrzenia, a płód narażony jest na pojawienie się u niego wad, np. małogłowia czy zbyt niskiej masy ciała w stosunku do wieku. Często pacjentki mają do czynienia z tzw. cukrzycą ciążową, czyli zaburzeniem tolerancji glukozy. Wiąże się ona ze zwiększonym ryzykiem stanu przedrzucawkowego (preeklampsji), cięcia cesarskiego oraz makrosomią płodu. Powoduje także zwiększenie ryzyka nadciśnienia tętniczego i cukrzycy w okresie po przebytej ciąży (jest silnym wskaźnikiem predykcyjnym wystąpienia cukrzycy typu 2 w późniejszym okresie). Do czynników ryzyka należą przede wszystkim: wiek, nadwaga, nadmierny przyrost masy ciała w ciąży, otyłość, występowanie cukrzycy w rodzinie oraz cukrzyca w okresie poprzedniej ciąży.

Hipoglikemia - objawy

Objawy hipoglikemii są zróżnicowane i bardzo indywidualne. Można je podzielić na wczesne i występujące w ciężkiej fazie choroby. Bez względu na pośrednią przyczynę schorzenia wywołaną obniżeniem poziomu cukru we krwi do wartości mniejszej niż 70 miligramów na decylitr pacjent może zapaść w śpiączkę, a w najgorszym przypadku umrzeć. Do typowych symptomów hipoglikemii można zaliczyć:

•    silny głód;

•    niepokój, nerwowość, zaburzenia koncentracji;

•    tachykardia (przyspieszona akcja serca);

•    osłabienie;

•    nudności i wymioty, czasami zawroty głowy;

•    zlewne poty;

•    drżenie mięśniowe;

•    stany lękowe, pobudzenie, agresja;

•    zaburzenia koordynacji ruchowej;

•    zaburzenia oddychania i krążenia;

•    rozszerzenie źrenic;

•    podwójne widzenie;

•    drgawki;

•    senność, a nawet śpiączka.

Hipoglikemia - leczenie

Leczenie hipoglikemii zależy od stopnia nasilenia choroby. W przypadku lekkiego i umiarkowanego niedocukrzenia podaje się doustnie szybko wchłaniające się cukry proste (słodki napój lub pokarm), a gdy stan się poprawi, węglowodany złożone (np. jabłko, banan, kanapki). Przy lekkiej hipoglikemii stan pacjenta powinien ulec poprawie po krótkim czasie. Ważne, aby zaprzestać wysiłku fizycznego. Ciężka postać choroby powoduje zaburzenia świadomości i trudności z połykaniem, dlatego wtedy trzeba jak najszybciej wezwać pomoc medyczną. Podaje się domięśniowo glukagon, a później w warunkach szpitalnych dożylnie roztwór glukozy (ciężka hipoglikemia występuje najczęściej u osób z cukrzycą typu 1, więc mają oni przy sobie z reguły glukagon).

Hipoglikemia - odpowiednia dieta

Dieta powinna być stosowana przede wszystkim przy hipoglikemii reaktywnej, czyli występującej po spożyciu posiłków. Wskazane jest częste jedzenie małych porcji, co najmniej 6 posiłków dziennie, co 2-3 godziny. Dieta powinna ograniczać nagłe zmiany poziomu cukru u pacjenta i wykluczać cukry proste (biały cukier, miód, tłuste mleko, słodycze), gdyż bardzo szybko podnoszą poziom glukozy we krwi. Warto spożywać produkty bogate w węglowodany złożone: pieczywo (szczególnie ciemne), makarony (tylko rozgotowane, al dente mają niski ineks glikemiczny), ryż brązowy. Oprócz powyższego wskazany jest nabiał, chude mięso i wędliny. Należy unikać produktów, w tym owoców i warzyw, o wysokim indeksie glikemicznym.

Źródła:

1.    Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2016, Diabetologia Kliniczna; 5, suplement A.

2.    Dilis P., Hipoglikemia i jej aspekty, Analiza przypadków w pielęgniarstwie i położnictwie, 2015; 45-47.

3.    Fowler M. J., Hipoglikemia, Diabetologia po Dyplomie 6 (1), 2009; 6 (1): 55-58.

4.    Kania L., Hipoglikemia w cukrzycy typu 1, Postępy Nauk Medycznych 2017 (2): 95-98.