Antybiotyk a szczepienie na COVID-19

Czy w trakcie antybiotykoterapii można przyjąć szczepionkę przeciw COVID-19? Jak długo po otrzymaniu szczepionki trzeba odczekać, aby bezpiecznie zacząć stosować antybiotyk? Wyjaśniamy!

Czy można przyjmować szczepionkę w trakcie antybiotykoterapii?

Jest to jedno z najczęściej zadawanych pytań związanych z bezpieczeństwem szczepień przeciw COVID-19. Według The Centers for Disease Control and Prevention (CDC) przyjmowanie antybiotyków nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw COVID-19 i nie powinno go opóźniać, pod warunkiem że nie istnieją inne przeciwwskazania do otrzymania szczepionki, wśród których znajdują się np. ostre infekcje przebiegające z wysoką gorączką (mogą to więc być choroby wymagające leczenia antybiotykiem). Może się jednak zdarzyć, że pewne schorzenia dermatologiczne, przebiegające z nadkażeniem skóry, będą wymagały antybiotykoterapii miejscowej (np. w leczeniu atopowego zapalenia skóry czy trądziku), co nie będzie stanowiło przeciwwskazania do przyjęcia szczepionki przeciw COVID-19. 

Szczepionki przeciw COVID-19 wywołują reakcję układu odpornościowego, pomagając mu rozpoznać i zaatakować koronawirusa. Nie mają jednak wpływu na bakterie. Z kolei antybiotyki są stosowane w leczeniu infekcji bakteryjnych i nie działają na wirusy (z tego powodu nie leczy się nimi na przykład grypy) – nie wpływają więc na koronawirusa ani na odpowiedź immunologiczną organizmu na szczepionkę, nie wywołują również ani nie nasilają powikłań poszczepiennych. 

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca włączanie antybiotyków do leczenia COVID-19 tylko wtedy, gdy doszło poza infekcją wirusową do potwierdzonego badaniami zakażenia bakteryjnego. Odradza natomiast stosowanie antybiotyków profilaktycznie, w leczeniu umiarkowanego przebiegu choroby, co może mieć długofalowe konsekwencje w obniżeniu odporności na zakażenia bakteryjne i przyczynić się do późniejszych powikłań. 

Antybiotyki są często konieczne w leczeniu powikłań o podłożu bakteryjnym wywołanych zakażeniem SARS-CoV-2, głównie ze strony układu oddechowego (np. zapalenia płuc). Wiele osób wymagających hospitalizacji z powodu COVID-19 jest narażone na wtórne zakażenia bakteryjne, które mogą prowadzić do sepsy i zgonu – dlatego w szpitalach profilaktycznie podaje się im antybiotyki. Pamiętajmy też, że osłabiony chorobą układ immunologiczny gorzej sobie radzi z identyfikacją groźnych patogenów i walką np. z atypowymi bakteriami, wirusami czy grzybami, co może wymagać włączenia antybiotyków w późniejszym okresie. 

Natomiast, co warto jeszcze raz podkreślić: antybiotyki same w sobie nie stanowią przeciwwskazania do przyjęcia szczepienia przeciw COVID-19! 

Czy podczas antybiotykoterapii można przyjąć drugą dawkę?

W Polsce zgodnie z Komunikatem Ministra Zdrowia z dnia 08.06.2021 r. dwudawkowe szczepienia przeciw COVID-19 realizowane są w następującym schemacie:

• szczepionka wektorowa Vaxzevria/AstraZeneca – dwie dawki przy zachowaniu odstępu 35 dni (nie dłużej niż do 84 dni) między dawkami,
• szczepionka mRNA Comirnaty Pfizer/BioNTech – dwie dawki przy zachowaniu odstępu 21 dni (nie dłużej niż 42 dni) między dawkami (odstęp 21 dni zalecany jest także u dzieci od 12. roku życia),
• szczepionka mRNA COVID-19 Vaccine/Moderna – dwie dawki przy zachowaniu odstępu 28 dni (nie dłużej niż 42 dni) między dawkami.

Osoby, które przeszły COVID-19, mogą być zaszczepione nie wcześniej niż 30 dni od dnia uzyskania pozytywnego testu na obecność wirusa SARS-CoV-2. Dotyczy to również pacjentów, którzy po otrzymaniu pierwszej dawki zachorowali na COVID-19 – skutkuje to zastosowaniem wydłużonego odstępu przed podaniem drugiej dawki szczepionki.

Może się zdarzyć, że leczenie powikłań pocovidowych będzie wymagało podania antybiotyku między kolejnymi dawkami szczepionki. Nie musi to być jednak być powodem do rezygnacji bądź odsunięcia poza wyznaczony zalecanym schematem termin przyjęcia kolejnej dawki, jeśli objawom nie towarzyszy wysoka gorączka lub inne przeciwwskazania. W takiej sytuacji najlepiej poradzić się lekarza, pod którego opieką pozostajesz.

Jakie są przeciwwskazania do przyjmowania szczepionki?

Tak naprawdę większość z nas może bezpiecznie poddać się szczepieniom przeciw COVID-19, które są jak na razie jedyną szansą na pokonanie pandemii koronawirusa. Każda osoba przed szczepieniem wypełnia formularz kwalifikacyjny i jest konsultowana przez lekarza. Do głównych przeciwwskazań do przyjęcia szczepionki przeciw COVID-19 należą:

• infekcja o ostrym przebiegu, z wysoką gorączką (niewielka gorączka nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem),
• alergia na którykolwiek składnik zawarty w szczepionce – z tego powodu po podaniu zastrzyku zalecana jest 15-minutowa obserwacja i pozostanie w punkcie szczepień (personel medyczny będzie mógł ci natychmiastowo pomóc, jeśli wystąpi wstrząs anafilaktyczny).

Przeciwwskazaniami nie są natomiast łagodne infekcje, stosowanie antybiotyków, choroby przewlekłe (w tym także np. przewlekła obturacyjna choroba płuc, POChP), a nawet onkologiczne czy inne wymagające przyjmowania leków immunosupresyjnych (optymalny czas przyjęcia szczepionki należy jednak skonsultować z lekarzem, ponieważ immunosupresja może zaburzać odpowiedź immunologiczną ze strony organizmu i obniżać skuteczność szczepienia). W wielu przypadkach korzyści z przyjęcia szczepionki są większe niż ryzyko z tym związane, ponieważ pacjenci przewlekle chorzy zwykle ciężej przechodzą COVID-19 i częściej wymagają hospitalizacji, a powikłania mogą być groźne dla ich życia. W razie wątpliwości zawsze też warto skonsultować się ze swoim lekarzem przed umówieniem wizyty na szczepienie. 

Źródła:
World Health Organization, Clinical management of COVID-19, Interim guidance, 27 May 2020
Aktualne zalecenia ze strony Antibiotic Research UK
Aktualizowane na bieżąco informacje nt. schematu szczepień ze strony Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego