Czym są koronawirusy? Rodzaje i leczenie

Słowo koronawirus w powszechnym rozumieniu jest kojarzone z pandemią wirusa SARS CoV-2. Czy wiesz jednak, że prawdopodobnie każdy z nas przebył infekcję wywołaną koronawirusem, jeszcze przed wybuchem aktualnej pandemii? Koronawirusy już od dawna występują na całym świecie, zarażając zarówno ludzi, jak i zwierzęta. Pierwsze koronawirusy, wywołujące zachorowania u ludzi, zostały opisane w latach 60. XX wieku. Do tej pory opisano siedem gatunków tego wirusa zagrażających człowiekowi. Cztery z nich wywołują jedynie objawy zwykłego przeziębienia, typowego dla okresu jesienno - zimowego. Czym jest koronawirus? Jakie znamy rodzaje koronawirusów? Jak radzić sobie ze zwykłą infekcją koronawirusową?

Co to są koronawirusy?

Koronawirusy to wirusy RNA, należące do rodziny Coronaviridae, w której można wyodrębnić dwie podrodziny. Wszystkie znane gatunki zakażające ludzi to rodzaj alfa oraz beta podrodziny Coronaviridae.Zbudowane są z nukleokapsydu złożonego z RNA otoczonego dwuwarstwową osłonką lipidową, zawierającą charakterystyczne struktury białkowe tworzące powierzchowne, wystające wypustki. Dzięki takiej budowie, w mikroskopie elektronowym przypominają koronę lub wieniec, stąd też ich nazwa. Koronawirusy mają jeden z największych genomów (kompletna informacja genetyczna) spośród wirusów RNA. Połączenie tej cechy oraz faktu, że wirusy RNA wykazują się dużą zmiennością, sprzyja tworzeniu się wielu nowych wariantów wirusa oraz zmienności dróg ich wnikania i może infekować coraz więcej rodzajów komórek organizmu.

Podstawowym mechanizmem wnikania koronawirusów jest endocytoza - sposób przenikania do wnętrza komórek wraz z fragmentem błony komórkowej. Wykorzystują w tym celu receptory komórkowe znajdujące się w wielu tkankach organizmu człowieka. Jednak to z jakim receptorem się łączą nie wpływa na ich właściwości patogenne, np. SARS-CoV-2 jest rozpoznawany przez ludzką konwertazę angiotensyny 2, tak jak HCoV-NL63, który daje tylko objawy zwykłego przeziębienia.

Koronawirusy rozprzestrzeniają się głównie drogą kropelkową. Jednak należy uważać też na bezpośredni kontakt z wydalinami pochodzącymi od chorej osoby, np. mocz, kał, wydzielina z nosa. Wirusy znajdujące się na powierzchniach szklanych, ceramicznych czy z tworzyw sztucznych, zachowują zdolność do zakażania nawet do 5 dni.

Do pierwszego zakażenia koronawirusem zwykle dochodzi już w dzieciństwie, następnie pojawiają się sezonowo reinfekcje przez całe życie. Uważa się, że prawdopodobnie nietoperze były pierwszym gospodarzem wszystkich koronawirusów.

Koronawirusy – rodzaje

Pierwsze koronawirusy zidentyfikowano w 1966 i 1967 roku, u osób z objawami przeziębienia. Wirusy nie wywoływały ciężkich zakażeń, dlatego też przez 40 lat nauka nie zwracała na nie szczególnej uwagi. Dopiero w 2003 roku, w trakcie wybuchu epidemii SARS, zaczęto prowadzić wnikliwe badania nad koronawirusami, próbując odpowiedzieć na pytanie w jaki sposób zakażają człowieka, dlaczego potrafią wywołać ciężką niewydolność oddechową i co najważniejsze jak możemy z nimi walczyć.

Do tej pory poznano 7 rodzajów koronawirusa, odpowiedzialnych za zachorowania u ludzi: 

- alfa

• HCoV-NL63;
• HCoV-229E;

- beta

• HCoV-OC43
• HCoV-HKU1
• HCoV-SARS (wirus ciężkiego ostrego zespołu oddechowego)
• HCoV- MERS (wirus bliskowschodniego zespołu oddechowego)
• SARS-CoV-2 (koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej 2).

Wirusy SARS, MERS oraz SARS-CoV-2 mają potencjał pandemiczny, dlatego też jest obowiązek zgłaszania przypadków zachorowania do najbliższej stacji sanitarno-epidemiologicznej, która przekaże tę informację WHO. To jest bardzo ważne, ponieważ te rodzaje koronawirusa są odpowiedzialne za ciężki przebieg choroby, która może doprowadzić do ostrej niewydolności oddechowej, a nawet śmierci. Pozostałe znane rodzaje wirusa wywołują zakażenia dróg oddechowych o lekkim lub umiarkowanie ciężkim przebiegu. Zwykle występują objawy grypopodobne: 

• katar, często ze spływającą wydzieliną po tylnej ścianie gardła
• przekrwienie śluzówek
• gorączka powyżej 37,5 °C
• bóle gardła
• ogólne osłabienie i złe samopoczucie
• bóle mięśni i głowy

U pacjentów z astmą może dojść do zaostrzenia objawów choroby podstawowej.W wielu krajach szczyt zachorowań na koronawirusa pokrywa się ze szczytem występowania grypy lub RSV (syncytialny wirus oddechowy), które mają zbliżone objawy. Często dochodzi do zakażeń mieszanych. 
Głównym czynnikiem różnicującym przyczyny jest czas inkubacji. W przypadku grypy objawy występują po 2-3 dniach od wystąpienia zakażenia. Czas wylęgania koronawirusów jest dłuższy i wynosi 3-5 dni, a w przypadku wirusów o potencjale pandemicznym nawet do 14 dni. 

Jak leczyć koronawirusy?

Do tej pory nie opracowano skutecznej metody leczenia przyczynowego zarażenia koronawirusami. Aktualnie trwają bardzo intensywne badania nad szczepionkami przeciwko SARS-CoV-2, co daje szansę na opracowanie metody chroniącej także przed innymi rodzajami wirusa. 

Ryzyko zachorowania można zmniejszyć stosując właściwą higienę. Należy często myć ręce ciepłą wodą z mydłem, a gdy nie ma takiej możliwości - stosować środki dezynfekcyjne - na większość ogólnodostępnych koronawirusy są wrażliwe. W trakcie kaszlu należy pamiętać o zasłanianiu ust i nosa. 

W leczeniu objawowym można zastosować leki zmniejszające przekrwienie błony śluzowej nosa i zatok, np. preparaty soli morskiej, inhalacje solą fizjologiczną, które powinny przynieść ulgę przy nieżycie nosa. W razie potrzeby należy przyjąć leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, ale nie należy ich przyjmować profilaktycznie, gdy nie występuje ból ani gorączka, ponieważ może to przedłużyć utrzymywanie się objawów. Przy uporczywym kaszlu można sięgnąć po preparaty przeciwkaszlowe. Najważniejszy jest jednak odpoczynek, unikanie stresu, odpowiednia ilość snu, a w razie wystąpienia gorączki należy pamiętać o przyjmowaniu dużej ilości płynów. 

Źródła:

• Abramczuk, E., Pancer, K., Gut, W. Niepandemiczne koronawirusy człowieka – charakterystyka i diagnostyka. Postępy Mikrobiologii, 2017; 56, 2, 205–213.
• Cui, J., Li, F. & Shi, ZL. Origin and evolution of pathogenic coronaviruses. Nat Rev Microbiol 17, 181–192 (2019). https://doi.org/10.1038/s41579-018-0118-9
• Szczeklik A., Gajewski P.. Interna Szczeklika. Kraków 2020, wyd. 11. ISBN: 978-83-7430-628-7
• Pyrć, K. Ludzkie koronawirusy. Postępy Nauk Medycznych, 2015; 28: 48-54