PIMS-TS czyli powikłania po koronawirusie u dzieci

PIMS-TS czyli wieloukładowy zespół zapalny związany z przebyciem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 u dzieci (ang. paediatric inflammatory multisystem syndrome – temporally associated with SARS-CoV-2) to nowe, niedawno opisane powikłanie COVID-19. Pierwsze pojedyncze przypadki PIMS-TS w naszym kraju zaobserwowano w maju 2020 roku. Jak dotąd panowało przekonanie, że koronawirus nie jest groźny dla dzieci, a infekcja przebiega u nich bezobjawowo lub z niewielkim nasileniem objawów i najczęściej nie wymagają one hospitalizacji. Przebiegi ciężkie czy też zgony obserwowano wyjątkowo rzadko, raczej u dzieci z występującymi dodatkowo poważnymi chorobami czy też wadami rozwojowymi. Jednak w ostatnich miesiącach zwiększyła się znacznie liczba dzieci zgłaszających się do lekarzy pediatrów i szpitalnych oddziałów ratunkowych z niepokojącymi objawami ciężkiej reakcji zapalnej i zaburzeniami funkcji różnych układów takimi jak wysoka gorączka, silne bóle brzucha i wymioty, wysypki skórne, skąpomocz czy też znaczny spadek ciśnienia tętniczego krwi. Objawy te miały związek z przechorowaniem zakażenia koronawirusem, zespół występował także u dzieci, które przebyły infekcję niemal bezobjawowo. PIMS-TS jest wyleczalny, może mieć jednak niebezpieczny, gwałtowny przebieg, a także pozostawiać trwałe uszkodzenia w układzie krążenia dlatego nie wolno go lekceważyć. Dowiedz się jak wygląda PIMS-TS i co należy zrobić jeżeli podejrzewamy go u dziecka.

PIMS-TS – co to jest?

PIMS-TS to nowa jednostka chorobowa związana z infekcją koronawirusem, występująca głównie u dzieci (najczęściej w wieku szkolnym), ale zachorowania były obserwowane także u młodych dorosłych. Szacuje się, że do rozwoju PIMS-TS może dochodzić u 1 na 1000 dzieci, które przebyły COVID-19. Objawy pojawiają najczęściej się około 2 – 4,  a niekiedy do 8 tygodni po infekcji SARS-CoV-2 i mogą wystąpić także u dzieci, u których przebieg zakażenia był bezobjawowy. Zespół jest związany z dysregulacją układu odpornościowego wywołaną infekcją i może prowadzić do powikłań groźnych dla zdrowia, a nawet życia dziecka. Dokładne mechanizmy patofizjologiczne nie są jeszcze poznane, dlatego nie da się przewidzieć, u których dzieci dojdzie do rozwoju PIMS-TS po przechorowaniu COVID-19. Ważne jest jak najszybsze rozpoczęcie leczenia, które prowadzi do opanowania intensywnego stanu zapalnego i poprawy stanu dziecka, a także minimalizuje ryzyko rozwoju ciężkich powikłań.

PIMS-TS – objawy po koronawirusie

Objawy PIMS-TS mogą być różnorodne i dotyczą zwykle dwóch lub więcej układów. Do najczęściej obserwowanych należą objawy z układu pokarmowego – silne bóle brzucha, wymioty czy biegunka. Zdarzało się, że dzieci z późniejszą diagnozą PIMS-TS były operowane z powodu podejrzenia zapalenia wyrostka robaczkowego, gdyż zespół miał u nich niemal identyczny obraz kliniczny. Często widoczne są też objawy skórne i śluzówkowe – wysypka, zapalenie spojówek, obrzęki dłoni i stóp oraz charakterystyczny język „truskawkowy”. Z powodu uszkodzenia nerek może dojść do ograniczenia ilości oddawanego moczu, a nawet do całkowitego bezmoczu. U niektórych dzieci występują także objawy związane z zajęciem układu oddechowego, takie jak bóle w klatce piersiowej, kaszel, duszność, czy gromadzenie się płynu w opłucnej, a także zaburzenia funkcji układu nerwowego – silne bóle głowy, drażliwość, niedowłady kończyn oraz cechy wskazujące na rozwój zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Objawom towarzyszy wysoka gorączka, zwykle >38,5 ᵒC, utrzymująca się przez co najmniej trzy dni, znaczne osłabienie i apatia, zdarza się także rozwój zaburzeń krzepnięcia krwi. W ciężkich przypadkach dochodzi do poważnej dysfunkcji ze strony układu krążenia z cechami zapalenia mięśnia sercowego. Znaczny spadek ciśnienia tętniczego krwi może prowadzić do wstrząsu bezpośrednio zagrażającego życiu dziecka.

Do objawów kardiologicznych PIMS-TS należą także zaburzenia rytmu serca oraz gromadzenie się nadmiaru płynu w osierdziu. Wykonywane badania laboratoryjne krwi wykazują znaczne podwyższenie wskaźników stanu zapalnego, obserwowano też zaburzenia w układzie białokrwinkowym i niewielką anemię, a także podwyższone wskaźniki uszkodzenia mięśnia serca.

PIMS-TS – powikłania u dzieci

Oprócz niebezpieczeństwa dla życia dziecka, jakie niesie za sobą wystąpienie gwałtownej, ostrej reakcji zapalnej, PIMS-TS może powodować powikłania trwale pogarszające stan zdrowia. Najgroźniejszym z nich jest rozwój tętniaków tętnic wieńcowych, zaopatrujących w tlen i składniki odżywcze mięsień sercowy. Tętniaki stanowią zagrożenie dla życia, ich pęknięcie prowadzi do poważnego krwawienia i rozwoju tamponady osierdzia w krótkim czasie doprowadzając do niewydolności układu krążenia. Dotychczas nie zbadano jeszcze, jaki jest odległy wpływ uszkodzenia mięśnia serca w wyniku PIMS-TS, dlatego wszystkie dzieci, które przebyły zespół powinny być dokładnie obserwowane przez pediatrę i w razie pogorszenia stanu zdrowia kierowane na konsultacje specjalistyczne m.in. do kardiologa dziecięcego.

PIMS-TS – co robić, kiedy wystąpi u dziecka?

Pomimo możliwości wystąpienia bardzo groźnych powikłań, u większości dzieci po kilku lub kilkunastu dniach leczenia dochodzi do całkowitego wyzdrowienia. Ważne jednak, aby zostało ono rozpoczęte jak najszybciej, zanim nasilony stan zapalny doprowadzi do poważnych uszkodzeń i dysfunkcji narządów. Każde dziecko z PIMS-TS powinno być leczone w warunkach szpitalnych. Dlatego jeśli zauważymy opisane wyżej objawy, szczególnie u dziecka które przebyło COVID-19 lub miało kontakt z osobą zakażoną koronawirusem, powinniśmy jak najszybciej zgłosić się do lekarza rodzinnego lub pediatry. Dzieci z nasilonymi, gwałtownie pogarszającymi się objawami powinny od razu zostać przewiezione do szpitalnego oddziału ratunkowego.

Jeżeli stan dziecka jest na tyle ciężki, że obawiamy się jechać z nim do szpitala sami, dobrą decyzją będzie wezwanie Pogotowia Ratunkowego, którego załoga jest wykwalifikowana do udzielenia zaawansowanej pomocy jeszcze przed dojazdem do szpitala. W trakcie leczenia szpitalnego dziecko z PIMS-TS wymaga leczenia przez zespół specjalistów, ponieważ objawy mogą dotyczyć niemal każdego układu. Głównym celem leczenia jest przywrócenie prawidłowej funkcji układu odpornościowego, opanowanie stanu zapalnego, wyrównanie zaburzeń wodno-elektrolitowych a także zapobieganie zakażeniom i zaburzeniom krzepnięcia krwi. Po wypisaniu ze szpitala dziecko nie powinno uprawiać intensywnego wysiłku fizycznego przez okres 6 tygodni, na ten okres otrzymuje zwolnienie z zajęć wf. Jeżeli doszło do uszkodzenia serca, ponowny powrót do zajęć sportowych będzie możliwy po wnikliwej kontroli kardiologicznej. Należy także pamiętać, że jeżeli po wypisaniu ze szpitala dojdzie do nawrotu objawów, opiekunowie dziecka powinni jak najszybciej wrócić na SOR.

Źródła:

1. Okarska-Napierała, M., Ludwikowska, K., Książyk, J., Kuchar, E., Mazur, A., Szenborn, L., Werner, B., Wysocki, J. & Jackowska, T. Postępowanie z dzieckiem z wieloukładowym zespołem zapalnym powiązanym z COVID-19. Przegl Pediatr. 49, (2020)

2. Evans, C. & Davies, P. SARS-CoV-2 paediatric inflammatory syndrome. Paediatr. Child Health  (2020)

3. Calcaterra, G., Mehta, J. L., Fanos, V. & Bassareo, P. P. Insights on Kawasaki disease and multisystem inflammatory syndrome; relationship with COVID-19 infection. Minerva Pediatr. (2020) doi:10.23736/S0026-4946.20.06140-X.

4. Schvartz, A., Belot, A. & Kone-Paut, I. Pediatric Inflammatory Multisystem Syndrome and Rheumatic Diseases During SARS-CoV-2 Pandemic. Front Pediatr 8, 605807 (2020).

5. Makiello, P., Svirpliene, S., Finlay, L. & McKnight, J. Paediatric inflammatory multisystem syndrome temporally associated with COVID-19: a new virus and a new case presentation. BMJ Case Rep. 13, (2020). 6. Harwood, R. et al. A national consensus management pathway for paediatric inflammatory multisystem syndrome temporally associated with COVID-19 (PIMS-TS): results of a national Delphi process. Lancet Child Adolesc Health (2020) doi:10.1016/S2352-4642(20)30304-7.