Zespół lęku uogólnionego - wymysł czy poważna choroba?

Lęk jest zjawiskiem nadmiernej reakcji organizmu na bodziec stresowy. Każda osoba w ciągu swojego życia doświadcza lęku, natomiast problem pojawia się kiedy lęk zaburza jej funkcjonowanie i staje się poważnym kłopotem. Zaburzenia lękowe są najczęstszym rozpoznaniem psychiatrycznym, statystycznie dotykają niemal 16% populacji. Jedną z najcięższych postaci zaburzeń lękowych jest lęk uogólniony. Czym jest lęk uogólniony i jakie są jego objawy? Jak leczyć lęk?

Lęk uogólniony - objawy

Zaburzenia lękowe są wynikiem zaburzenia działania osi stresowej (oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa) oraz zmian w obrębie pierwotnych struktur mózgu – hipokampa, ciała migdałowatego czy ciał suteczkowatych. Jest to oś odpowiedzialna za rekcję „fight or flight” czyli walki lub ucieczki, niezbędną z punktu widzenia ewolucji i przetrwania gatunku. Zaburzone funkcjonowanie tych struktur jest odpowiedzialne za nieprawidłową reakcję stresową na bodźce niezagrażające, lub jak w wypadku zaburzeń lękowych uogólnionych - wystąpienie lęku bez takiego bodźca. Zespół lęku uogólnionego charakteryzuje się występowaniem wysokiego poziomu lęku. Duży lęk powstaje bez istotnej przyczyny, ma charakter nawracający i uporczywy. Towarzyszą mu trudne do opanowania obawy, zamartwianie się wydarzeniami dookoła chorego, o jego bliskich czy pracy. Takie objawy mogą nawracać kilka-kilkanaście razy dziennie. W większości przypadków, lęk uogólniony ma charakter chroniczny, to znaczy, że objawy utrzymują się ponad 6 miesięcy. W przebiegu choroby, pacjenci często skarżą się na uczucie napięcia, niemożność odprężenia się, trudności w koncentracji co może prowadzić do większej drażliwości i męczliwości. Z czasem,  chorzy wycofują się ze swojego życia społecznego i zawodowego.

Lęk uogólniony - objawy somatyczne

Lękowi towarzyszą objawy wegetatywne – związane z aktywacją części współczulnej układu nerwowego. Możemy do nich zaliczyć:

• tachykardię (wzrost częstości uderzeń serca),
• kołatanie serca,
• omdlenia,
• duszności,
• bóle brzucha, wzdęcia, biegunki,
• drżenia mięśniowe,
• świąd skóry,
• przeczulica

W związku z występowaniem objawów somatycznych, pacjenci najczęściej swoje leczenie rozpoczynają od wizyty u lekarza ogólnego lub innych specjalności.

Lęk uogólniony - leczenie

Leczenie lęku uogólnionego powinien prowadzić przez doświadczony lekarza psychiatra, a najskuteczniejsza wydaje się być terapia multimodalna – połączenie psychoterapii z leczeniem farmakologicznym. Podstawowym leczeniem tych zaburzeń, podobnie jak innych zaburzeń lękowych jest psychoterapia prowadzona jest przez wykwalifikowanych psychologów lub psychiatrów. Powinna zostać dobrana do potrzeb pacjenta oraz do spektrum jego zaburzeń. Najczęściej stosowane są terapia behawioralno-poznawcza, terapia schematu i psychodynamiczna, zarówno indywidualna jak grupowa. Terapia behawioralno-poznawcza ma na celu zmianę wzorców reakcji na stres oraz naukę treningu relaksacyjnego. Z kolei teorie psychodynamiczne zakładają, że źródło zaburzeń jest w nieuświadamianych konfliktach wewnątrzpsychicznych i mechanizmów obronnych (np. wyparcie, racjonalizacja). Dlatego też podstawą terapii psychodynamicznej jest uświadomienie przyczyn sytuacji stresowej i ich konfrontację.

Lęk uogólniony - jakie leki

W leczeniu lęku uogólnionego duże zastosowanie znajduje również farmakoterapia. Opiera się ona na stosowaniu leków z grupy selektywnego inhibitora zwrotnego serotoniny (SSRI), które są podstawowymi lekami w terapii depresji. SSRI używane w leczeniu zaburzeń lękowych mają działanie antydepresyjne, anksjolityczne i sedujące. Można też sięgać po inne grupy leków – inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), czasem trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (szczególnie skuteczne przy zaburzeniach obsesyjno-kompulsywnych). Leczenie dopuszcza też doraźne zastosowanie krótko działających leków z grupy benzodiazepin, natomiast są to leki o wysokim potencjale uzależniającym i terapia nimi nie powinna przekraczać 4 tygodni.

Źródła:

1. Zaburzenia nerwicowe w „Psychiatria” pod red. M. Jaremy. PZWL 2017.

2. Zaburzenia lękowe w „Psychiatria” pod red. A. Klimkiewicz, M. Wojnara i M. Radziwoń-Zaleskiej. 2018