Jadłowstręt psychiczny, to choroba klasyfikowana jako zaburzenie odżywiania. Zagraża nie tylko zdrowiu fizycznemu, lecz również życiu. Poznaj jej przyczyny, objawy i sposób leczenia.

Jadłowstręt psychiczny

Jadłowstręt psychiczny  jest zaburzeniem emocjonalnym Cechuje się drastycznymi restrykcjami żywieniowymi oraz znacznym ubytkiem masy ciała. Śmiertelność sięga 10%. Największa zapadalność na jadłowstręt psychiczny występuje pomiędzy 13 a 14 rokiem życia oraz pomiędzy 17 a 25 rokiem życia. Może jednak dotykać również już dzieci w wieku 5 – 6 lat oraz kobiety w okresie menopauzy. 

Objawy anoreksji

Objawy jadłowstrętu psychicznego to po pierwsze zmniejszenie masy ciała powyżej 15% w stosunku do masy należnej dla wieku i wzrostu. Dodatkowo występuje lęk przed zwiększeniem masy ciała, pomimo widocznego niedoboru wagi. Pojawia się zaburzone postrzeganie wymiarów własnego ciała oraz masy ciała.  Waga i wymiary ciała w przesadny sposób wpływają na samoocenę. U kobiet miesiączkujących występuje brak 3 cykli miesięcznych.

W miarę pogłębiania się choroby, pogarsza się stan fizyczny. Pojawia się uczucie stałego zmęczenia, uczucie zimna, zaburzenia koncentracji, bóle głowy, omdlenia, spadek ciśnienia tętniczego krwi. Wskutek niedożywiania obniża się poziom białka, żelaza, dochodzi do niedokrwistości. Niedobory pokarmowe  skutkują  zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne. Prowadzą one do odwracalnego uszkodzenia czynności lub struktury praktycznie wszystkich narządów. Obserwuje się objawy osteoporozy, zaburzenia gospodarki wodno – elektrolitowej, objawy ze strony układu sercowo – naczyniowego, pokarmowego czy endokrynologicznego.

Jadłowstręt psychiczny niesie ze sobą również konsekwencje psychologiczne i społeczne. Chorym brakuje sił i energii na rozwijanie zainteresowań, pasji, kontaktów interpersonalnych, izolują się.

Przyczyny

Wśród przyczyn jadłowstrętu psychicznego wymienić można trzy grupy czynników: indywidualne, rodzinne i społeczno-kulturowe. Najczęściej wystąpienie choroby jest wynikiem ich współwystępowania.

Do czynników  indywidualnych należą:

  • zaburzenia neuroprzekaźników,
  • zaburzenia endokrynologiczne: funkcjonowania osi podwzgórze – przysadka – nadnercza,
  • zaburzenia w indywidualnym rozwoju emocjonalnym: problemy z akceptacją własnej kobiecości, seksualności, lęk przed dorosłością oraz samodzielnością,
  • genetyczne
  • cechy osobowości: perfekcjonizm, niskie poczucie własnej wartości, wysoki poziom lęku.

Czynniki rodzinne to czynniki, które związane są z systemem rodzinnym:

  • trudnościami w pokonaniu fazy cyklu życia rodziny, jakim jest dorastanie,
  • nadopiekuńczość,
  • sztywność, przez którą rozumie się trudność w dostosowaniu się do nowych okoliczności,
  • unikanie konfliktów,
  • wysokie oczekiwania ze strony rodziny.

Wśród czynników społeczno-kulturowych wymienić można:

  • lansowanie ideału współczesnej kobiety, zwłaszcza w zakresie sylwetki,
  • konieczność pełnienia przez kobietę wielu, czasem sprzecznych ról.

Postacie jadłowstrętu psychicznego

Można wyróżnić dwie postacie jadłowstrętu psychicznego. Pierwsza to typ restrykcyjny. Charakteryzuje się zmniejszaniem masy ciała jedynie w skutek stosowania restrykcyjnej diety. Druga postać to typ bulimiczno – przeczyszczający. Oprócz diety, osoba chorująca na anoreksję wywołuje wymioty lub stosuje środki przeczyszczające.

Jadłowstręt psychiczny atypowy

Jadłowstręt psychiczny atypowy charakteryzuje się obrazem zbliżonym do obrazu typowego jadłowstrętu psychicznego. Występuje znaczny spadek masy ciała, a także ukierunkowanie na utratę masy ciała. Brakuje jednak, któregoś z podstawowych objawów jadłowstrętu psychicznego. Przykładowo lęku przed otyłością czy też zahamowania menstruacji, które są niezbędne do zdiagnozowania anoreksji. Jadłowstręt psychiczny atypowy rozpoznawany jest również w przypadku wystąpienia wszystkich objawów, lecz w niewielkim nasileniu. Znacznie częściej dotyczy chłopców niż dziewczęta. U chłopców utrata masy ciała ma na celu wypracowanie męskiej sylwetki.

Przebieg choroby

Początek jadłowstrętu psychicznego to podjęcie się odchudzania, które często sprowokowane zostaje niewinną uwagą osoby bliskiej. Mimo osiągniecia zaplanowanej wagi, osoba cierpiąca na anoreksję nie przerywa odchudzania. Żadna waga nie jest dostatecznie niska.  Im dłużej trwa dieta, tym staje się bardziej restrykcyjna. Spadkowi masy ciała sprzyjają intensywne ćwiczenia fizyczne. Uprawiane są po kilka godzin dziennie. Mimo bardzo wychudzonej sylwetki i wyniszczenia osoba chorująca na jadłowstręt psychiczny znajduje w swoim ciele miejsca, które mogłyby być jeszcze chudsze.

Leczenie

Leczenie jadłowstrętu psychicznego jest procesem długotrwałym i trudnym. Jest to wynikiem trudności we współpracy z osobą chorą oraz brakiem jej motywacji do leczenia. Wymaga współpracy psychologa, psychiatry, lekarza ogólnego, endokrynologa oraz dietetyka. Ważne jest także wsparcie bliskich osób.

Pierwsze etapy leczenia to terapia ratująca życie. Jej celem jest przeciwdziałanie odwodnieniu, zaburzeniom elektrolitowym oraz postępującemu wyniszczeniu. Dalej dąży się do zaprzestania dalszym próbom odchudzania oraz do przywrócenia prawidłowej masy ciała. Wprowadzić można również farmakoterapię wspomagającą. Kolejne etapy to leczenie i przeciwdziałanie późnym powikłaniom anoreksji, a także zapobieganie nawrotom choroby. Wraz z farmakoterapią równolegle prowadzona jest psychoterapia. Ta w momencie, gdy nie występuje już zagrożenie życia staje się podstawową formą leczenia. Interwencja dietetyczna polega na ocenie stanu odżywienia oraz dobrania wartości kalorycznej dziennej racji pokarmowej.

Rodzaj oraz miejsce leczenia zależą od etapu zaawansowania choroby. Przede wszystkim od stopnia wyniszczenia organizmu. Jeśli spadek masy ciała przekracza 25% i występuje zły stan somatyczny objawiający się między innymi zaburzeniami krążenia osobę chorą poddaje się hospitalizacji. Może się ona odbywać w oddziałach psychiatrii, pediatrii lub oddziale internistycznym. W przypadku, gdy nastąpił umiarkowany ubytek masy ciała podejmuje się leczenie w warunkach ambulatoryjnych. Może mieć ono miejsce w poradniach zdrowia psychicznego, ambulatoriach terapii rodzin bądź też w młodzieżowych ośrodkach psychoterapii.