Najczęstsze urazy kolana i sposoby leczenia

Staw kolanowy jest jednym z najbardziej skomplikowanych, a zarazem najmocniej obciążonych stawów w ludzkim organizmie. Każdego dnia przenosi ciężar ciała, amortyzuje wstrząsy i pozwala na płynne wykonywanie ruchów niezbędnych zarówno podczas aktywności fizycznej, jak i wykonywania wielu codziennych czynności. Z tego powodu jest też szczególnie narażony na różnego rodzaju urazy – od zwykłych przeciążeń i mikrouszkodzeń, po ostre kontuzje wynikające z nagłego skręcenia, uderzenia czy upadku. Uraz kolana, nawet jeśli początkowo wydaje się niewielki, może prowadzić do długotrwałych dolegliwości, dlatego tak ważna jest dokładna diagnoza i odpowiednio dobrane leczenie.

Budowa kolana a podatność na urazy

Staw kolanowy tworzą trzy kluczowe elementy: kość udowa, kość piszczelowa oraz rzepka. Połączone siecią więzadeł i otoczone torebką stawową, współpracują ze sobą, aby utrzymać kolano w stabilnej pozycji i chronić je przed niekontrolowanymi ruchami bocznymi. Złożona konstrukcja stawu oraz fakt, że opiera się on na dwóch długich kościach, sprawiają, że kolano jest wyjątkowo narażone na przeciążenia i urazy. Nieprawidłowy ruch, kumulujące się mikrouszkodzenia czy długotrwałe nadwyrężenia mogą szybko wywołać szereg dolegliwości, których nie należy lekceważyć – nawet pozornie drobny uraz może prowadzić do poważniejszych konsekwencji.

Najczęstsze urazy kolana i metody ich leczenia

Urazy kolana mogą mieć wiele przyczyn, a przy tym różnić się stopniem nasilenia, co bezpośrednio wpływa na obraz kliniczny oraz wybór odpowiedniej metody leczenia. Do najczęściej diagnozowanych kontuzji należą: uszkodzenia więzadeł, urazy łąkotek, zwichnięcie rzepki, uszkodzenia chrząstki stawowej, a także stłuczenia i kontuzje tkanek miękkich.

Uszkodzenie więzadeł krzyżowych (ACL i PCL)

Więzadła krzyżowe, przednie (ACL) i tylne (PCL), przebiegają wewnątrz stawu kolanowego i odpowiadają za jego stabilność podczas ruchu. Najczęściej uszkodzeniu ulega ACL, zwłaszcza u osób młodych i aktywnych fizycznie. Do urazu dochodzi zwykle podczas gwałtownego skrętu kolana przy stabilnym ustawieniu stopy na podłożu.

Typowe objawy uszkodzenia więzadeł krzyżowych to:

• nagły, głęboki ból wewnątrz stawu,
• słyszalne „trzaśnięcie” w momencie urazu,
• szybkie narastanie obrzęku spowodowane krwawieniem wewnątrzstawowym,
• trudność w pełnym wyprostowaniu kolana i uczucie niestabilności podczas chodzenia.

Sposób leczenia zależy od stopnia uszkodzenia więzadła. Przy niewielkich urazach stosuje się postępowanie zachowawcze, obejmujące fizjoterapię i zabiegi fizykalne, jednak brak pełnej stabilności może sprzyjać późniejszym uszkodzeniom łąkotek i chrząstki stawowej. Pełne zerwanie ACL często wymaga rekonstrukcji operacyjnej, zwłaszcza u osób aktywnych, aby zapobiec późniejszym powikłaniom i umożliwić powrót do pełnej sprawności.

Uszkodzenie więzadeł pobocznych (MCL i LCL)

Więzadła poboczne, piszczelowe (MCL) i strzałkowe (LCL), stabilizują kolano po bocznej i przyśrodkowej stronie. Do urazu dochodzi najczęściej w trakcie upadku na bok lub przy gwałtownym zwrocie ciała, kiedy stopa pozostaje nieruchoma. Częściej uszkodzeniu ulega więzadło poboczne piszczelowe. Niewielkie uszkodzenia objawiają się bólem oraz ograniczeniem ruchomości, zaś całkowite zerwania zwykle towarzyszą uszkodzeniom ACL. Objawy tych kontuzji nakładają się na siebie zatem objawy całkowitego uszkodzenia MCL często przypominają objawy uszkodzenia ACL, tj.:

• ból stawu kolanowego (szczególnie po wewnętrznej stronie w przypadku uszkodzenia MCL)
• słyszalny „trzask” w momencie urazu,
• miejscowy obrzęk i krwiak,
• poczucie niestabilności utrudniające chodzenie.

Poważne urazy więzadła LCL są rzadkością i zwykle towarzyszą im uszkodzenia tzw. kompleksu tylno-bocznego, czyli LCL, więzadła podkolanowo-strzałkowego oraz ścięgna mięśnia podkolanowego. Tego typu urazy zwykle wymagają zaopatrzenia operacyjnego.

Pomimo szerokich możliwości operacyjnych większość urazów więzadeł pobocznych jest uszkodzeniami izolowanymi, które leczy się zachowawczo – wyraźną poprawę przynoszą: odpoczynek, chłodzenie, leki przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz czasowe odciążenie kończyny. W ramach leczenia stosuje się również stabilizatory kolana i chodzenie o kulach przez 2–3 tygodnie. Operacja jest potrzebna w przypadkach, gdy urazom więzadeł pobocznych towarzyszą inne uszkodzenia takie jak urazy łąkotek, więzadeł krzyżowych czy kompleksu tylno bocznego. Po pierwszym etapie gojenia kluczowa jest kilkumiesięczna rehabilitacja, która przywraca pełen zakres ruchu i stabilność stawu.

Uszkodzenie łąkotek

Łąkotki działają jak amortyzatory oraz stabilizatory stawu, dlatego ich uszkodzenie wyraźnie wpływa na jakość ruchu. Kontuzja może wynikać zarówno z urazu skrętnego, jak i wieloletnich przeciążeń czy zmian zwyrodnieniowych.

Objawy uszkodzenia łąkotki to: 

• ból w szczelinie stawowej,
• uczucie przeskakiwania,
• tkliwość i okresowe stany zapalne z wysiękiem,
• możliwość zablokowania kolana (rozerwanie i przemieszczenie łąkotki).

Leczenie zależy od charakteru pęknięcia. W przypadku niewielkich zmian stosuje się fizjoterapię i leczenie przeciwzapalne. Gdy łąkotka ulega przerwaniu lub fragment oddziela się i blokuje staw, konieczne jest leczenie chirurgiczne, często wykonywane artroskopowo. Pozwala ono na zszycie łąkotki lub usunięcie jej uszkodzonego fragmentu.

Zwichnięcie rzepki

Zwichnięcie rzepki jest urazem polegającym na przemieszczeniu się kości rzepkowej poza bruzdę kości udowej. Dochodzi do niego najczęściej podczas uderzenia lub rotacji kolana przy jednoczesnym obciążeniu kończyny.

Główne objawy zwichnięcia rzepki to:

• nagły ból, 
• widoczne zniekształcenie kolana,
• trudności z poruszaniem, 
• obrzęk i krwiak.

Leczenie polega na repozycji rzepki, unieruchomieniu oraz fizjoterapii, która ma przywrócić stabilność stawu. W przypadku nawrotów konieczna może być operacyjna stabilizacja rzepki.

Urazy chrząstki stawowej

Chrząstka kolanowa jest strukturą bardzo delikatną i podatną na uszkodzenia pojawiające się na skutek przeciążenia, niestabilności stawu lub mikrourazów powtarzanych przez długi czas. Zmiany te nie zawsze powodują natychmiastowy ból – często rozwijają się stopniowo.

Przy urazach chrząstki stawowej pacjenci często skarżą się na:

• uczucie sztywności, 
• ból przy obciążeniu,
• trzeszczenia pojawiające się podczas ruchu.

Leczenie obejmuje zmniejszenie przeciążeń, fizjoterapię, czasem iniekcje dostawowe, a w przypadku znacznych uszkodzeń – zabiegi naprawcze w obrębie chrząstki.

Zwichnięcie kolana

To ciężki uraz, w którym powierzchnie stawowe przemieszczają się względem siebie. Może pojawić się w wyniku bardzo silnego uderzenia, np. podczas wypadku samochodowego. Wymaga pilnej opieki medycznej, ponieważ może prowadzić do uszkodzenia więzadeł, torebki stawowej, a nawet tętnicy podkolanowej.

Objawy obejmują: silny ból, deformację stawu, obrzęk, krwiak.

Najpoważniejszym powikłaniem jest uszkodzenie naczyń i nerwów, które w skrajnych sytuacjach mogą prowadzić do amputacji, dlatego uraz ten wymaga leczenia szpitalnego.

Stłuczenia i urazy tkanek miękkich

Stłuczenia samych tkanek miękkich kolana są jednymi z najłagodniejszych urazów, choć intensywny ból i obrzęk mogą utrudniać poruszanie się nawet przez kilka dni. Dochodzi do nich wskutek bezpośredniego uderzenia lub upadku. Zazwyczaj wystarczy odpoczynek i chłodzenie miejsca urazu, a następnie stopniowy powrót do aktywności. Jeśli jednak objawy się przedłużają, konieczna może być diagnostyka obrazowa, aby wykluczyć poważniejsze uszkodzenia.