Probiotyki to mikroorganizmy, które wykazują korzystny wpływ na zdrowie. Ich źródłem są nie tylko preparaty farmaceutyczne. Znaleźć można je również w produktach spożywczych. Chociażby w kiszonej kapuście czy ogórkach.

Czym jest probiotyk?

Terminem probiotyk, zgodnie z definicją FAO/WHO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa oraz Światowa Organizacja Zdrowia), określa się żywe drobnoustroje, które podawane w odpowiednich ilościach oddziałują korzystnie na zdrowie. Do probiotyków należą przede wszystkim bakterie kwasu mlekowego. Probiotyk w swoim składzie może zawierać: pojedyncze szczepy bakterii kwasu mlekowego (Lactobacillus spp., Streptococcus spp.), szczepy drożdzy (Saccharomyces spp.), kultury pleśni ( Aspergillus spp.) bądź też bakterie kwasu mlekowego z wyselekcjonowanymi szczepami drożdżowymi. Pozytywnie wpływają na czas pasażu jelitowego. Zapewniają właściwy rozwój mikroflory jelitowej. Mogą być dodawane do różnych produktów spożywczych. Ich źródłem są też preparaty farmaceutyczne.

Aby produkt mógł zyskać miano probiotyku musi spełnić następujące kryteria:

  • musi pochodzić z naturalnej i zdrowej mikroflory jelita grubego człowieka,
  • musi posiadać status GRAS (ang. generally recognized as safe), czyli być bezpieczne dla ludzi,
  • powinien posiadać przynależność do ściśle określonego rodzaju i gatunku,
  • powinien być oporny na działanie soku żołądkowego, soli żółci oraz enzymów trawiennych,
  • nie powinien wykazywać właściwości chorobotwórczych i toksycznych,
  • wskazane jest, aby miał aktywność antagonistyczną w stosunku do szkodliwy bakterii mikroflory jelitowej,
  • jego korzystne oddziaływanie powinno być potwierdzone naukowo,
  • musi zachowywać swoje właściwości w procesach przetwórczych i przechowywaniu.

Rozwój probiotyków uwarunkowany jest dostępnością prebiotyków. Prebiotyki są to składniki żywności, które nie ulegają trawieniu i wpływają pozytywnie na ludzki organizm dzięki stymulowaniu wzrostu oraz aktywności mikroflory jelitowej. Do prebiotyków zalicza się przede wszystkim frukto – oligosacharydy i galakto – oligosacharydy. Są one zarówno naturalnym składnikiem żywności, jak również mogą być dodawane do produktów spożywczych. Naturalnie występują m.in. w: cykorii, czosnku, karczochach, szparagach, pszenicy, cebuli czy bananach.

Naturalne probiotyki – gdzie ich szukać?

Bakterie probiotyczne są dodawane do różnych produktów spożywczych. Ich źródłem są głównie: fermentowane produkty mleczne (kwaśne mleko, kefir, jogurty, mleko acidofilne), sery, owocowe i warzywne produkty fermentowane (fermentowane soki, przeciery, sorbety), kiszone warzywa, kiszone owoce, fermentowane kiełbasy, fermentowane produkty sojowe (mleko sojowe, tofu), zbożowe produkty fermentowane (napój na bazie owsa, Boza - napój bałkański, chleb na zakwasie), ciasta na zakwasie, zakwas buraczany, kombucza, czyli napój z herbaty poddany fermentacji. Produktom, w których znajdują się probiotyki nadają charakterystycznych smak i zapach. Chronią przed rozwojem szkodliwych mikroorganizmów.

Kiedy brać probiotyk?

Probiotyki zalecane są w stanie dysbiozy, czyli zaburzeniu równowagi mikroflory jelitowej w celu jej odbudowy. Pomagają zadbać o mikroflorę jelitową w trakcie i po antybiotykoterapii, zmniejszając ryzyko wystąpienia biegunek. Najlepiej udokumentowano działanie probiotyków w zakresie: biegunek bakteryjnych i wirusowych, łagodzenia stanów zapalnych jelit i ryzyka wystąpienia zespołu jelita nadwrażliwego. Pomocne są w leczeniu zaparć, wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, chorobie Leśniowskiego – Crohna. Badania wskazują na ich korzystne oddziaływanie w profilaktyce i leczeniu alergii oraz zmian atopowych. Pomagają łagodzić skutki uboczne chemio- i radioterapii, takie jak: biegunki, odwodnienie i niedożywienie. Wyniki badań dostarczają również informacji o korzystnym wpływie probiotyków w leczeniu: cukrzycy, otyłości czy zespołu metabolicznego.

 

Źródła:

1. Mojka K. Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje. Probl. Hig. Epidemiol. 2014; 95 (3): 541 – 549.

2. Zaremba A. Dobrodziejstwa probiotyków i prebiotyków oraz ich naturalne źrodła. Polski przemysł 2015; 2: 58 – 63.

3. Trząskowska M. Probiotyki w produktach pochodzenia roślinnego. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2013; 89 (4): ;5 – 20.

4. Szajewska H. Praktyczne zastosowanie probiotyków. Gastroenterologia Kliniczna 2014; 6 (1): 16–23.

5. Nowak A. et. al. Probiotyki – efekty zdrowotne. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2010; 71 (4): 20 – 36.