Zespół jelita drażliwego jest częstym zaburzeniem przewodu pokarmowego,  którego objawy obejmują między innymi skurcze, bóle brzucha, wzdęcia, gazy i biegunkę. Jest przewlekłą chorobą, z którą trzeba nauczyć się żyć.

Zespół jelita drażliwego (ang. Irritable Bowel Syndrome - IBS) dotyka coraz więcej osób. Szacuje się, że w Polsce może chorować ok. 10 procent populacji, z czego dwukrotnie częściej występuje u kobiet. Choroba objawia się w wieku nastoletnim lub przed 40. rokiem życia a jej przyczyna jest nieznana. Niektóre osoby z IBS mają jedynie dyskretne objawy, jednak u części pacjentów są znaczące i zakłócają codzienne życie.

Jelito drażliwe – co to takiego

Zespół jelita drażliwego jest przewlekłym zaburzeniem czynności przewodu pokarmowego, w szczególności jelita grubego, w którym ból brzucha związany jest ze zmianami rytmu wypróżniania. IBS obejmuje grupę objawów jelitowych występującym z reguły razem. Symptomy różnią się między pacjentami nasileniem i czasem trwania. Niekiedy choroba może powodować uszkodzenie jelit, natomiast nie przyczynia się do zwiększenia ryzyka wystąpienia nowotworów przewodu pokarmowego.

Jelito drażliwe – objawy

Do najczęstszych objawów jelita drażliwego zalicza się:

  • bolesne skurcze jelit;
  • ból brzucha;
  • wzdęcia i gazy;
  • zaparcia;
  • biegunkę.

Wielokrotnie zdarza się, że ludzie z IBS mają epizody zarówno zaparć, jak i biegunek. Wzdęcia oraz gazy zazwyczaj ustępują po wypróżnieniu. Na podstawie dominujących objawów i wyglądu stolca wyróżnia się postaci: z biegunką, z zaparciem, mieszaną i nieokreśloną.

Objawy jelita drażliwego nie zawsze są stałe, mogą występować epizodycznie lub przebiegać z okresami remisji i zaostrzeń

Objawy typowe dla kobiet i mężczyzn

Wzmożone objawy mogą występować zarówno w trakcie miesiączki, jak i ciąży. Z kolei osłabienie symptomów obserwuje się u kobiet w okresie menopauzy. Objawy IBS u mężczyzn są identyczne jak u kobiet, jednak o wiele mniej mężczyzn zgłasza je i próbuje leczyć.

Ból związany z IBS

Pacjenci z zespołem jelita drażliwego ból określają jako skurcze. Skurczom mogą towarzyszyć też poniższe doświadczenia:

  • uczucie ulgi po wypróżnieniu;
  • zmiana częstotliwości ruchu jelit;
  • zmiany w wyglądzie stolców.

Jakie są przyczyny zespołu jelita drażliwego?

Chociaż istnieje wiele sposobów leczenia zespołu jelita drażliwego, dokładna przyczyna jest nieznana. Wśród możliwych czynników wymienia się nadmiernie wrażliwą okrężnicę oraz układ odpornościowy. Choroba może być też wywołana wcześniejszą infekcją bakteryjną w przewodzie pokarmowym. Zróżnicowane przyczyny utrudniają zapobieganie wystąpieniu schorzenia. Fizyczne procesy związane z zespołem jelita drażliwego mogą się różnić, a należą do nich:

  • spowolnione lub spastyczne ruchy jelita grubego, powodujące bolesne skurcze;
  • nieprawidłowy poziom serotoniny w okrężnicy, wpływający na ruchliwość i ruchy jelit;
  • łagodna celiakia, która uszkadza jelita, powodując objawy IBS.

Czynniki wywołujące zespół jelita drażliwego

Dla wielu osób kluczem do opanowania objawów IBS jest unikanie czynników wywołujących. U części osób niektóre pokarmy, a także stres i lęk mogą wyzwolić symptomy schorzenia.

Sposób żywienia nie jest bezpośrednią przyczyną choroby, jednak niektóre pokarmy mogą nasilać dolegliwości. To bardzo indywidualna sprawa, dlatego pomocne jest prowadzenie dzienniczka jedzenia, aby wykryć, które produkty mogą wpływać negatywnie. Warto też wyrobić sobie mechanizmy unikania, na ile to możliwe, sytuacji stresowych i lękowych.

Stres przy jelicie drażliwym

Perystaltyka jelit jest w znacznym stopniu kontrolowana przez układ nerwowy.  Pojawiający się stres może mieć wpływ na autonomiczny układ nerwowy, powodując tym samym nadmierną aktywność układu pokarmowego. Chorzy na zespół jelita drażliwego częstą są podatni nawet na nieznaczne zakłócenia układu pokarmowego. Uważa się również, że na IBS wpływa układ immunologiczny.

Utrata wagi przy zespole jelita drażliwego

Nie wszyscy pacjenci z IBS mają problemy z wagą. Potencjalnie jednak choroba może prowadzić do utraty wagi, jeśli chory nie je wystarczająco dużo, aby utrzymać swoją wagę. W przypadku, gdy biegunka jest jednym z symptomów, ogranizm może nie dostawać wszystkich składników odżywczych, w wyniku czego waga może się zmniejszyć.

Biegunka przy IBS

IBS z biegunką jest specyficznym rodzajem zespołu jelita drażliwego. Wpływa głównie na jelito grube. Typowymi objawami są częste stolce i nudności. W biegunce stolce są wodniste lub półpłynne (maziste), rzadko o zwiększonej objętości; częstsze wypróżnienia, poprzedzone dość gwałtownym parciem, występują po posiłkach, stresie psychicznym i w godzinach porannych.

Jelito drażliwe z zaparciami

Ten rodzaj IBS zazwyczaj dotyka młodzież i ludzi w średnim wieku. Stolce występują rzadko, są twarde a po oddaniu stolca często ma się uczucie niepełnego wypróżnienia.

Diagnozowanie zespołu jelita drażliwego

Lekarz diagnozę stawia przede wszystkim na podstawie objawów. Ponadto można podjąć dodatkowe kroki, aby wykluczyć inne możliwe przyczyny występowania symptomów typowych dla choroby:

  • zaproponować określoną dietę, ograniczającą produkty, aby wykluczyć alergie pokarmowe;
  • zbadać próbkę kału, aby wyeliminować choroby pasożytnicze;
  • przeprowadzić badania krwi w celu wykluczenia celiakii;
  • wykonać kolonoskopię.

Badanie endoskopowe wykonuje się tylko wtedy, gdy lekarz podejrzewa, że objawy są wywoływane przez zapalenie okrężnicy, zapalną chorobę jelit (choroba Crohna) lub nowotwór.

Jelito drażliwe - dieta

W niektórych przypadkach zmiany w diecie mogą znacznie pomóc złagodzić objawy IBS. Ponieważ każdy pacjent indywidualnie przechodzi chorobę, należy dobrać odpowiednie pokarmy. Zarządzanie dietą może zająć trochę czasu, ale bez wątpienia jest warte wysiłku. Polecana jest współpraca z dietetykiem. Zmiany w ilości lub całkowite wyeliminowanie niektórych produktów z jadłospisu, takich jak nabiał, smażone potrawy, cukry złożone może pomóc w zmniejszeniu dokuczliwych symptomów. Zaobserwowano, że czasami zastosowanie przypraw i ziół np. imbiru, mięty pieprzowej łagodzi dolegliwości.

Jelito drażliwe - leki

Jeśli podjęte środki zaradcze w postaci zmiany stylu życia i diety są nieskuteczne, to lekarz może zlecić stosowanie leków. Należy podkreślić, że nie ma jednego skutecznego leku na jelito drażliwe. Niektóre lekarstwa działają na wszystkie objawy IBS, natomiast inne koncentrują się na wybranych dolegliwościach. Przyjmuje się, że leczenie farmakologiczne można rozpatrywać w dwóch kategoriach:

  • leczenie narządów wewnętrznych, mające na celu złagodzenie bólu brzucha (leki przeciwskurczowe) lub zaburzenie czynności jelit (środki przeciwbiegunkowe i wypełniające);
  • leczenie ośrodkowe (leki przeciwdepresyjne, hipnoterapia, psychoterapia) skierowane do pacjentów ze współistniejącym zaburzeniem afektywnym.