Toksoplazmoza jest chorobą wywoływaną przez pierwotniaka Toxoplasma gondii. W większości przypadków charakteryzuje się przebiegiem bezobjawowym, największe zagrożenie stanowi dla osób z upośledzoną odpornością i kobiet w ciąży. Dowiedz się czym jest toksoplazmoza, jak wyglądają objawy i leczenie toksoplazmozy. Jak rozpoznaje się toksoplazmozę? Sprawdź, czy możliwe jest zapobieganie toksoplzmozie.

Toksoplazmoza - co to jest?

Toksoplazmoza jest chorobą pasożytniczą, która wywoływana jest przez pierwotniaka Toxoplasma gondii. Rezerwuarem tego pasożyta są koty oraz kotowate. Do zarażenia może dojść na skutek: zjedzenia niedogotowanego bądź surowego mięsa zawierającego cysty , zjedzenia pokarmu lub spożycia wody zanieczyszczonej oocystami, przeniesienia oocyst na błonę śluzową jamy ustnej lub też przez przeniknięcie pasożyta przez łożysko do płodu (zarażenie pierwotne wrodzone). Obecność Jaja pasożyta odnotowuje obecne są nie tylko na warzywach i owocach, ale również w piaskownicach, co jest częstą przyczyną zarażenia dzieci. Dlatego tak ważne jest zachowanie higieny, odpowiednie przygotowywanie produktów spożywczych i mycie warzyw oraz owoców.

Toksoplazmoza – postacie

Wyróżnić można toksoplazmozę nabytą oraz wrodzoną. Pierwsza przebiega zazwyczaj bezobjawowo. Druga występuje dużo rzadziej, ale niesie ze sobą poważne następstwa. Dochodzi do niej na drodze krwiopochodnego przekazania pasożyta z matki do płodu.

Toksoplazmoza – objawy

Największe zagrożenie stanowi toksoplazmoza w ciąży, nie tyle dla ciężarnej, ale przede wszystkim dla rozwijającego się dziecka. Jeśli dojdzie do zarażenia płodu w wyniku pkrazytemii Toxsoplasma gondii mówi się o toksoplazmozie wrodzonej. Jej przebieg może mieć postać: samoistnego poronienia, wewnątrzmacicznej śmierci płodu, objawowego zarażenia zarówno płodu, jak i noworodka (postać ogólna z bardzo poważnymi następstwami rozwojowymi), odległej reaktywacji zakażenia w okresie młodzieńczym lub u młodych osób dorosłych, a także może przebiegać jako postać uogólniona, narządowa, która rozwija się w pierwszych miesiącach życia niemowlęcia, skąpoobjawowa lub bezobjawowa. Z najcięższymi następstwami dla płodu wiąże się zarażenie we wczesnym okresie ciąży. Zakażenie w I trymestrze może wiązać się ze śmiercią płodu, poronieniem, ciężkimi zaburzeniami neurologicznymi). Zakażenie w II trymestrze może wywołać ciężkie zapalenie ośrodkowego układu nerwowego z poważnymi zaburzeniami neurologicznymi). Przy niepodjęciu leczenia, również przy zarażeniu bezobjawowym, toksoplazmoza nabyta w okresie płodowym wykazuje tendencję do wielokrotnych reaktywacji, głównie w drugiej i trzeciej dekadzie życia, przeważnie jako postać oczna.

W przypadku toksoplazmozy nabytej u osób immunokompetentnych zarażenie ma zazwyczaj przebieg bezobjawowy lub skąpoobjawowym (85% przypadków). W nielicznych przypadkach wystąpić może:

  • Postać węzłowa, która jest najczęstszą postacią u osób z prawidłowo funkcjonującym układem odporności. Dominuje w niej powiększenie węzłów chłonnych, zazwyczaj szyjnych wzdłuż tylnego brzegu mięśnia mostkowo - obojczykowo - sutkowego, potylicznych i karkowych, rzadziej występuje natomiast uogólniona limfadenopatia. Niekiedy pojawiają się objawy grypopodobne. U 1/3 objawowych przypadków obraz kliniczny przypomina mononukleozę.
  • Postać oczna, charakteryzująca się postępującym zapaleniem siatkówki oraz naczyniówki o różnej dynamice. Częściej występuje u osób w stanie immunosupresji.
  • Postać uogólniona Stwierdzana przede wszystkim u osób w stanie immunosupresji. Wystąpić mogą objawy ze strony jednego lub kilku narządów wewnętrznych (zapalenie płuc, opłucnej, mięśnia sercowego, wątroby z jej powiększeniem, niedokrwistość, powiększenie śledziony, skaza krwotoczna) i/lub OUN (zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych, rdzenia kręgowego, mózgu, zapalenie wielonerwowe).

Postacie kliniczne mogą ze sobą współistnieć.

Toksoplazmoza – leczenie

Leki stosowane w terapii toksoplazmozy działają hamująco na rozwój postaci larwalnych pasożyta. U osób, u których nie występują zaburzenia odporności toksoplazmoza zazwyczaj nie wymaga leczenia. Terapię toksoplazmozy należy rozpocząć niezwłocznie, jeśli zaistnieją ku temu wskazania po stwierdzeniu zarażenia pierwotnego lub reaktywacji zakażenia. Leczenia wymaga każda postać toksoplazmozy ocznej, prowadzi się je pod kierunkiem okulisty. Podobnie terapia jest niezbędna u ciężarnych. U dzieci z rozpoznaną toksoplazmozą wrodzoną leczenie prowadzi się w wyspecjalizowanych ośrodkach, pod kontrolą pediatry, okulisty, neurologa, często ze wparciem psychologa i logopedy.

Toksoplazmoza – profilaktyka

Profilaktyka toksoplazmozy obejmuje: zachowanie higieny, dokładne mycie rąk oraz czyszczenie paznokci po domowych, hodowlanych i weterynaryjnych kontaktach z kotami, stałą higienę oraz opróżnianie kuwet kotów minimum co 24 godziny, dokładne mycie rąk po czyszczeniu kuwet, spożywanie warzyw i owoców po dokładnym umyciu, zwłaszcza w ciąży rezygnację ze spożywania surowego bądź niedogotowanego mięsa i wyrobów mięsnych, niepasteryzowanego mleka, surowych jaj, odpowiednią obróbkę cieplną mięsa, picie przegotowanej wody i mleka, ochronę produktów spożywczych przed muchami, nakrywanie piaskownic. Zaleca się również wykonanie diagnostyki w kierunku toksoplazmozy u kobiet planujących ciążę. Jeśli nie zostanie ona wykonana przed zajściem w ciążę należy takie badania przeprowadzić jak najszybciej.

Źródła:

  1. Długońska H. Toksoplazmoza – parazytoza o wielu obliczach. Pol. Merk. Lek. 2008; 141: 275 – 277.
  2. Boroń – Kaczmarska A., Wiercińska – Drapało A. Choroby zakaźne i pasożytnicze. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2017.
  3. Niezgoda A.,  Dobrzańska A. Toksoplazmoza wrodzona – rozpoznawanie i leczenie. Przewodnik lekarza, Przew Lek 2008; 2: 44-50.
  4. Włodarczyk A., Lass A., Witkowski J. Toksoplazmoza – fakty i mity. Forum Medycyny Rodzinnej 2013, tom 7, nr 4, 165–175.