Probiotyki to żywe drobnoustroje, które charakteryzują się korzystnym działaniem na organizm człowieka pod warunkiem zastosowania odpowiedniego szczepu i dawki. Dostępne są w postaci suplementów, leków oraz w produktach spożywczych. Sprawdź, które probiotyki i w jakich sytuacjach będą wskazane dla dzieci, a które dla dorosłych.

Co to jest probiotyk?

Probiotyki to żywe mikroorganizmy wchodzące w skład mikrobioty, korzystnie oddziałujące na organizm człowieka. Ich pozytywne działanie polega na hamowaniu nadmiernego wzrostu bakterii chorobotwórczych. Korzystny wpływ probiotyków uzależniony jest od: rodzaju drobnoustrojów, dawki i stanu zdrowia pacjenta. Aktualnie wskazuje się, że zastosowanie probiotyków może być bardziej przydatne w profilaktyce niż w terapii. Drobnoustrojami o działaniu probiotycznym są: bakterie produkujące kwas mlekowy z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium, drożdżaki Saccharomyces bouldarii, niektóre niepatogenne szczepy bakterii jelitowych:  Escherichia. coli oraz Bacillus. Ze względu, że właściwości probiotyków zależne są od szczepu, aby go zastosować istotny jest wybór takiego preparatu, który charakteryzuje się obecnością znanego, zidentyfikowanego szczepu bakterii o dobrze udokumentowanym w badaniach klinicznych działaniu. Do źródeł probiotyków należą: suplementy diety, preparaty farmaceutyczne zarejestrowane jako leki oraz produkty spożywcze. Jak wskazują wyniki badań nie wszystkie suplementy diety charakteryzują się deklarowaną na opakowaniu zawartością probiotyków, zarówno w odniesieniu do rodzajów szczepów, jak i ich ilości. Dlatego też należy zachować ostrożność w ich wyborze, który powinien być oparty na efekcie, jaki przyjmowanie probiotyków ma przynieść. Suplementy diety oraz żywność funkcjonalna wykazują działanie ogólnie poprawiające stanu zdrowia i modulujące funkcje fizjologiczne organizmu, natomiast probiotyki – będące lekami działają profilaktycznie i leczniczo w stosunku do określonej jednostki chorobowej.

Probiotyk dla dzieci - jak wybrać?

Komitet Żywienia Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologicznego, Hepatologicznego i Żywienia Dzieci ( ESPGHAN) uznało, że podawanie probiotyków dzieciom jest bezpieczne oraz korzystnie wpływa na skład mikrobioty jelit. Warto mieć jednak na uwadze, ze że korzystne działanie probiotyków zależne jest od zastosowania właściwego szczepu, czasu stosowania, dawki i wskazań klinicznych. Najczęściej stosowanymi szczepami bakterii probiotycznych u dzieci są: Bifidobacterium ( B. lactis, B. breve, B. infantis, B. bifidus, B. longum) oraz Lactobacillus (L. GG, L. reuteri,, L. acidophilus, L. casei). Ponadto jako probiotyki zastosowanie znalazły: Sacharomyces boulardii oraz Streptococcus thermophilus. Według obserwacji równoczesne podanie kilku szczepów probiotycznych bywa bardziej efektywne niż zastosowanie jednego szczepu. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami nie powinno się rutynowo stosować probiotyków w żywieniu wszystkich noworodków, niemowląt i starszych dzieci. Jest jednak coraz więcej danych, które potwierdzają prozdrowotne skutki przyjmowania probiotyków nie tylko w profilaktyce chorób, ale też w ich leczeniu. I tak badania wskazują skuteczność zastosowania dwóch kombinacji probiotyków w profilaktyce martwiczego zapalenia jelit ( NEC ang. necrotizing enterocolotis ) u dzieci z bardzo małą masą urodzeniową. Niemowlętom karmionym piersią w kolce jelitowej istotnie zmniejsza się nasilenie jej objawów - stwierdzono zmniejszenie okresu płaczu oraz niepokoju o ponad 50%. Niektóre probiotyki skracają czas trwania ostrej biegunki infekcyjnej o 1 dzień. W celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia biegunki związanej z antybiotykoterapią warto wybrać takie probiotyki jak: Lactobacillus GG, Saccharomyces boulardii, Lactobacillus rhamnosus E/N, Oxy, Pen, Bifidobacterium lactis Bb12 lub Streptococcus thermophilus. Z kolei podawanie: Lctobacillus GG, Lactobacillus E/N, Oxy, Pen i S. bouldarii pozwala zminimalizować ryzyko biegunki wywołanej przez Clostrudium difficile. W przypadku zakażenia H. pylori korzystny efekt terapeutyczny przynosi zastosowanie probiotyków w postaci: Lactobacillus casei DN – 114 001.

Często wskazuje się na skuteczność probiotyków w profilaktyce i łagodzeniu objawów alergii i atopowego zapalenia skóry. Szczepami probiotycznymi o takowym udokumentowanym wpływie są: Lactobacillus GG, Lactobacillsu reuteri ATCC 55730 i Lactobacillus acidophilus LAVRI – A1. W ostatnich latach udowodniono związek zaburzeń mikrobiomu z zespołem nadpobudliwości z deficytem uwagi (ADHD). Potencjalne zastosowania probiotyków bada się w leczeniu zaburzeń ze spektrum autyzmu, mukowiscydozy czy zapobieganiu próchnicy (np. Lactobacillus GG). Pałeczki Bifidobacterium (np. B. infantis, B. longum, B. breve) mogą być skuteczne w leczeniu celiakii.

Najlepszy probiotyk dla dorosłych

W sytuacji, gdy w grę wchodzi profilaktyka lub pomoc w leczeniu określonej jednostki chorobowej warto sięgnąć po probiotyk zarejestrowany jako lek, o określonym składzie, ukierunkowanym działaniu w danej chorobie i udowodnionej skuteczności. L. acidophilus, podobnie jak niepatogenny szczep E. coli Nissle jest skuteczny w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita i zaburzeń motorycznych jelit. Na skuteczność eradykacji Helicobcter pyliori, bakterii odpowiedzialnej za zapalenie błony śluzowej żołądka oraz chorobę wrzodową, korzystnie wpływa zastosowanie probiotyku S. boulardi. Pałeczki Lactobacillus a także Streprococcus thermophilus, które zmniejszają ryzyko biegunki będącej skutkiem przyjmowania antybiotyków oraz biegunki podróżnych. L. casei i B. lactis wspomagają leczenie zaparć czynnościowych. L. rhamnosus, może nieco zmniejszyć nasilenie i rozległość zmian skórnych w atopowym zapaleniu skóry. Z kolei L. reuterii jest pomocny w leczeniu biegunek rotawirusowych.,  Obiecujące są wyniki badań dotyczących zastosowania L. plantarum w leczeniu zespołu jelita drażliwego. Być może probiotyki znajdą również zastosowanie w terapii depresji, zaburzeń lękowych, choroby Alzheimera (np. L. acidophilus, L. casei, B. bifidum, L. fermentum), choroby Parkinsona czy zapobieganiu zakażeniom układu moczowego (np. Lactobacillus GG).

Probiotyki w ciąży

Najnowsze badania wskazują, że zastosowanie probiotyków może być korzystne również dla kobiet w ciąży oraz ich dzieci. W okresie ciąży ma miejsce transfer przez łożysko zarówno antygenów, jak i drobnoustrojów oraz żywych bakterii probiotycznych, które kształtują u płodu metabolizm i odporność. Wykazano, że podawanie w ciąży szczepu bakterii probiotycznych rhamnosus na cztery tygodnie przed porodem w istotny sposób obniżyło częstość zmian atopowych u dzieci. Co więcej u tych dzieci stwierdzono prawidłowy skład mikrobioty jelit, podwyższenie stężenia czynnika transformacji wzrostu, przeciwzapalnie działającej interleukiny 10, wzrost działania specyficznych IgA oraz korzystny wpływ na równowagę limfocytów pomocniczych. Kolejne badania potwierdziły również wpływ profilaktycznego podawania probiotyków na ograniczenie wyprysku alergicznego i atopowego zapalenia skóry u dzieci.

Udowodniono, że podawanie mieszanki probiotyków: L. Salivarius, L. Pparacasei, B. animalis i B. bifidum kobietom od 36. tygodnia ciąży oraz niemowlętom przez pierwsze 6 miesięcy życia zmniejsza występowanie uczulenia na typowe alergeny pokarmowe oraz atopowego zapalenia skóry. Z kolei zastosowanie kombinacji probiotyków: B. lactis i L. Rhamnosus u kobiet od pierwszego trymestru ciąży i stosowanie jej przez okres wyłącznego karmienia piersią u dziecka z grupy wysokiego ryzyka wystąpienia nadwrażliwości wiąże się ze zmniejszeniem występowania objawów atopii. Probiotyki stosowane w ciąży, jak wskazują badania, ograniczają wystąpienie cukrzycy ciążowej, co związane jest z wpływem probiotyków na regulację stężenia glukozy i insuliny we krwi. Ponadto zmniejszają ryzyko nadwagi w pierwszych sześciu miesiącach po przebyciu ciąży i u dzieci w pierwszych czterech latach życia.

Probiotyki znalazły również zastosowanie w profilaktyce zaburzeń lękowych u kobiet ciężarnych oraz karmiących piersią, gdy przeciwwskazane jest stosowanie leków uspokajającychi przeciwlękowych. Stres wpływa na zmiany w mikrobiocie zarówno w drogach rodnych, jak i w jelicie ciężarnych. Wykazano związek między stresem, mikobiotą a zaburzeniami lękowymi i depresyjnymi w okresie okołoporodowym. Zastosowanie probiotyków przez kobiety ciężarne zmniejsza nasilenie objawów depresyjnych i lękowych oraz ryzyko wystąpienia depresji poporodowej u kobiet.

Bezpieczeństwo stosowania probiotyków

Probiotyki uważa się za bezpieczne, zazwyczaj są dobrze przyswajalne i tolerowane. Nie każdy jednak może i powinien je stosować. Czasami, choć na szczęście rzadko, może dojść do nadmiernego rozrostu w jelitach u osób otrzymujących S. boulardii i wystąpienia fungemii (uogólnionej grzybicy) oraz bakteriemii u osób otrzymujących probiotyki bakteryjne. Dotyczy to chorych z obniżoną odpornością czy w trakcie leczenia onkologicznego lub będących w ciężkim stanie klinicznym.

Źródła:

  1. Szczapa J. Probiotyki w okresie perinatalnym. Postępy neonatologii 2018; 24 (1): 47 – 52.
  2. Szajewska H. Zastosowanie probiotyków w pediatrii. Standardy Medyczne/ Pediatria 2008; 5: 380 – 392.
  3. Jach M. et al. Probiotyki – aspekty funkcjonalne i technologiczne. Post. Mikrobiol. 2013; 52 (2): 161 – 170
  4. Herman A. . Zastosowanie suplementacji probiotykami w profilaktyce i leczeniu zaburzeń depresyjnych i lękowych – przegląd dotychczasowych badań Psychiatr. Pol. 2019; 53(2): 459–473