Skolioza nazywana bocznym skrzywieniem kręgosłupa jest chorobą cywilizacyjną, najczęściej występującą w wieku dojrzewania dziecka, ale pojawia się też u osób dorosłych. Warto pamiętać, że schorzenie samo nie ustąpi, a jego zaniedbanie może doprowadzić do leczenia operacyjnego.

Co to jest skolioza?

Skolioza jest bocznym skrzywieniem kręgosłupa, o którym jest mowa, gdy kąt skrzywienia, mierzony metodą Cobba, przekracza 10 stopni (mierzone na zdjęciu rentgenowskim w projekcji przednio-tylnej). Wbrew nazwie skolioza nie jest skrzywieniem wyłącznie w płaszczyźnie czołowej, a trójpłaszczyznowym. Do skrzywienia najczęściej dochodzi podczas skoków wzrostowych. Wśród czynników ryzyka wymienia się: wiek (dzieci pomiędzy 9. a 15. rokiem życia), płeć (u dziewczynek 7 razy częściej dochodzi do wady postawy i konieczności zastosowania leczenia) oraz obciążenia genetyczne - rodzinne. Częstość występowania skoliozy w społeczeństwie wynosi 2-3 procent. Ze względu na przyczynę powstawania (etiologię) możemy wyróżnić:

  • skoliozę idiopatyczną;
  • skoliozę pochodzenia nerwowo-mięśniowego;
  • skoliozę pochodzenia mięśniowego;
  • skoliozę pochodzenia kostno-nerwowo-mięśniowego
  • skoliozę wrodzoną
  • skoliozę pochodzenia kostnego (trzeba tylko logicznie ustawić kolejność)

Inny podział wyróżnia skoliozy czynnościowe, czyli takie, które wynikają ze złej postawy i ustępują podczas leżenia, skoliozy strukturalne, w których istnieje nieprawidłowa budowa anatomiczna, oraz idiopatyczne. Skoliozy czynnościowe mogą się utrwalić. Najczęściej występującą postacią jest skolioza idiopatyczna, która stanowi około 80 procent wszystkich przypadków tego schorzenia. Charakteryzuje się trójprzestrzenną deformacją kręgosłupa z torsją kręgów, która jest przyczyną powstania garbu lędźwiowego i/lub piersiowego. Lekkie skoliozy wymagają jedynie obserwacji oraz kontroli radiologicznej, jednak bardziej poważne przypadki łączą się z komplikacjami dotyczącymi zdrowia psychicznego i fizycznego. Niestety przyczyny najczęściej obecnej skoliozy nie są znane i przyjmuje się, że są złożone.

Skolioza - objawy

Jednym z objawów wad postawy może być nieprawidłowa sylwetka. W przypadku wystąpienia skoliozy jej objawy widoczne są gołym okiem. Wśród typowych symptomów skoliozy wymienia się:

  • nierówno ustawione barki;
  • asymetrię talii;
  • nierównomiernie wystające łopatki;
  • nierówną wysokość bioder;
  • krzywy przebieg linii kręgosłupa;
  • nieprawidłowe ustawienie miednicy;
  • pochylenie ciała na jedną ze stron;

W przypadku zaawansowanej skoliozy dodatkowo można zaobserwować bardziej wystające żebra po jednej stronie ciała (garb żebrowy), ból oraz trudności w oddychaniu pacjenta.

Skolioza u dzieci

Skoliozą powinno się określać trójpłaszczyznowe skrzywienie kręgosłupa, ujawniającym się przede wszystkim u dzieci. Ze względu na możliwości ich korekcji można wyróżnić skoliozy strukturalne i funkcjonalne. Pierwsze są wygięciem utrwalonym, jak wcześniej wspomniano, w zdecydowanej większości skoliozą idiopatyczną, neuromięśniową lub wrodzoną. Skoliozy funkcjonalne wywołane są czynnikami zewnętrznymi i z reguły można je skorygować. Do najczęstszych przyczyn tego rodzaju skolioz zalicza się różną długość kończyn. Ponadto występują u dzieci, które mają przepuklinę krążka międzykręgowego, chorują na nowotwór kości, porażenie mózgowe lub dystrofię mózgową. Skolioza może być również powikłaniem po problemach z opłucną albo operacjach na klatce piersiowej przeprowadzanych w trakcie wzrostu organizmu (nazywane skoliozami torakogennymi).

Ze względu na wiek, skoliozy dzielimy na:

• wczesnodziecięcą (do 3. roku życia);

• dziecięcą (między 3. a 10. rokiem życia);

• młodzieńczą (dorastającą), dotyczącą dzieci powyżej 10. roku życia.

Skolioza często nasila się w okresie dojrzewania, czyli w czasie intensywnego wzrostu. Wówczas mięśnie nie nadążają za rozwojem kośćca i nie stanowią wystarczającej podpory dla kręgosłupa. Należy pamiętać, że skolioza jest schorzeniem postępującym, które ustaje dopiero w momencie ustania wzrostu kręgosłupa. Przyjmuje się, że u dziewczynek to 15-16 lat, a u chłopców 17-18.

Skolioza u dorosłych

Skolioza u osób dorosłych jest z reguły następstwem nieleczonej i utrwalonej wady kręgosłupa, powstałej w okresie wzrostu dziecka (najczęściej idiopatyczna) lub powstała w wieku dorosłym wskutek zwyrodnienia kręgosłupa. Mówimy wówczas o charakterze nabytym, np. reaktywnym lub czynnościowym, czyli związanym z bodźcami bólowymi w przebiegu choroby. Najczęstszymi przyczynami skoliozy u dorosłych są: zwężenie kanału kręgowego, choroba degeneracyjna dysku, osteoporoza oraz złamania kompresyjne kręgów. Największym problemem, który skłania chorego do leczenia jest, nie tyle skrzywienie, ale ból, często o charakterze stałym, z okresami remisji i zaostrzeń, typowy dla zwyrodnienia kręgosłupa.

Skolioza leczenie

Rozpoznanie skoliozy lekarz potwierdza wykorzystując badanie rentgenowskie, jednak w większości przypadków wystarczające jest badanie fizykalne. Ewentualnie, specjalista może zlecić dodatkowe techniki obrazowania, takie jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Po zdiagnozowaniu schorzenia, w zależności od stopnia jego zaawansowania oraz wieku pacjenta dobiera się sposób jej leczenia. Leczenie skoliozy dziecięcej bazuje na rehabilitacji ruchowej, wspartej gorsetem ortopedycznym lub sztywnym aparatem. W sytuacji, gdy pacjent ma jedną kończynę krótszą stosuje się wkładki ortopedyczne. Natomiast u osób dorosłych dodatkowo wykorzystuje się gimnastykę ruchową, czyli kinezyterapię, aby łagodzić objawy choroby i wzmacniać mięśnie. U osób ze skrzywieniem przekraczającym 60 stopni wymagana jest operacja. Zabieg polega na rekonstrukcji struktury kręgosłupa w celu zmniejszenia kąta skrzywienia i usunięcia ucisku struktur przykręgosłupowych oraz adekwatnej stabilizacji uzyskanej korekcji.

Ćwiczenia na skoliozę

W łagodnej postaci skoliozy idiopatycznej, tj. przy skrzywieniu 10-20 stopni, skuteczne jest zastosowanie programu autokorekcji i ćwiczeń ukierunkowanych na deformacje kręgosłupa. Przy niewielkim odchyleniu kręgosłupa od osi, ćwiczenia korekcyjne dają szansę na wyeliminowanie skrzywienia, szczególnie przy wczesnym wykryciu wady. Zaobserwowano również, że korzystnie na kręgosłup wpływają ćwiczenia rozciągające wykonywane w ramach gimnastyki ogólnej. Bardzo pomocne są zajęcia na basenie. Wszystkie powyższe metody mają za zadanie wyeliminowanie przykurczów wywołujących i prowadzących do utrwalenia skoliozy. Ćwiczenia powinny składać się z dwóch części: tej usuwającej przykurcz oraz drugiej połączonej z aktywnym ruchem, przekładającej się na siłę i sprawność mięśni. Warto pamiętać, że szczegółowy plan leczenia, dopasowany do indywidualnych potrzeb pacjenta powinien być przygotowany przez lekarza ortopedę we współpracy z fizjoterapeutą. Jak wcześniej wspomniano, istotne jest jak najwcześniejsze wykrycie wady oraz systematyczne prowadzenie leczenia.

 

Źródła:

1. Karski T.; Skoliozy idiopatyczne - ediopatogeneza, wpływy biomechaniczne, nowe leczenie rehabilitacyjne; neoprofilaktyka. Wiadomości Lekarskie, 2006; 59(5-6); 437-439.

2. Kasperczyk T.; Wady postawy ciała - diagnostyka i leczenie, 2004.

3. Karpiński M., Kamińska M.; Skolioza idiopatyczna. Pediatria po Dyplomie, 2011 15(4); 75-79.

4. Guszczyszyn T.; Badania przesiewowe skoliozy idiopatycznej u młodzieży. Pediatria po Dyplomie, 2017, 1.