Nerki są parzystym narządem odgrywającym kluczową rolę w utrzymaniu równowagi organizmu, czyli homeostazy. Wydawać by się mogło, że nerki produkują tylko mocz. Prawda jest taka, że oprócz wydalania zbędnych produktów przemiany metabolicznej nerki regulują stężenie kluczowych jonów w osoczu, przekształcają hormony do form aktywnych, regulują objętość krążącej krwi oraz grają istotną role w powstawaniu erytrocytów. Bez nerek nie można żyć, na szczęście ludzie nauczyli się zastępować je dializami (hemodializą jak i dializą otrzewnową) dostępna jest również transplantacja. Choroby nerek, a szczególnie zapalenia są obszerną grupą chorób o różnej przyczynie dotyczącą różnych części tego narządu. Właśnie dlatego, znajomość fizjologii i budowy nerek jest kluczowa dla rozumienia tych chorób

Od fizjologii do patologii

Ze względu na swoją złożoną funkcję, nerki posiadają skomplikowaną budowę. W dużym uproszczeniu, krew płynąca przez tętniczki do nerek zostaje przefiltrowana do torebki Bowmana tworząc strukturę zwaną kłębuszkiem nerkowym. W warunkach prawidłowych przez błonę filtracyjną nie powinny przechodzić elementy morfotyczne krwi (erytrocyty, leukocyty) ani białka. Następnie filtrat przepływa przez kanalik proksymalny, wpływa do pętli Henlego, trafia do kanalika dystalnego gdzie zachodzą procesy resorpcji wody, jonów oraz sekrecji. Następnie produkt ten trafia do kanalików zbiorczych, które uchodzą do miedniczek nerkowych a stąd do moczowodu. Moczowodem mocz przepływa do pęcherza moczowego, gdzie się zbiera. Pod wpływem rozciągania ścian pęcherza drażnione są zakończenia nerwowe, które niosą sygnał do centralnego układu nerwowego o potrzebie oddania moczu. Nerki są swoistym filtrem przez który przepływa 1/5 krwi krążącej, w kłębuszku nerkowym dochodzi do procesów filtracji, w kanalikach nerkowych przefiltrowany płyn ulega zagęszczeniu. Powoduje to że nerki są narażone jak żaden inny narząd na powstałe w organizmie toksyny zarówno powstałe w organizmie jak i egzogenne (pochodzenia zewnętrznego) i wysokie stężenia produktów przemiany materii. Jednymi z toksyn uszkadzających kłębuszki są przeciwciała i kompleksy immunologiczne powstałe w wyniku reakcji organizmu na antygeny kłębuszka lub antygeny innych tkanek, czy też w wyniku reakcji immunologicznej na zakażenia wirusowe, bakteryjne i grzybicze.

Kłębuszkowe zapalenie nerek – objawy

Kłębuszkowe zapalenia nerek są ogromną grupą różnorodnych chorób dotyczących kłębuszków nerkowych. Przyczyną są nieprawidłowe procesy immunologiczne, a przyczyny i patogeneza są w wielu przypadkach nieznane. Proces chorobowy może zaczynać się w w kłębuszkach nerkowych, zdarza się również że stany zapalne obejmujące inne narządy i tkanki są źródłem kompleksów immunologicznych uszkadzających nerki. Uszkodzenie kłębuszków wtórnie może dotyczyć innych struktur nerki (cewki, utkania śródmiąższowego, naczyń). W przebiegu choroby kompleksy immunologiczne lub przeciwciała uszkadzają ścianę kłębuszka co upośledza jego zdolność filtracji. Dochodzi do wzrostu przepuszczalności kłębuszka dla elementów morfotycznych krwi – erytrocytów, białek, które zwykle nie znajdują się w moczu. W związku z tym objawy choroby wiążą się z występowaniem białka w moczu, krwinkomoczem lub krwiomoczem (wtedy gdy krwinek jest tak dużo że zmieniają zabarwienie moczu) lub obecnością wyługowanych wałeczków, będących białkowym lub komurowymi „odlewami” kanalików nerkowych. W przypadku kłębuszkowych zapaleń nerek dochodzi do powstania dwóch głównych zespołów objawów chorobowych. Zespołu nerczycowego i zespołu nefrytycznego różniących się od siebie występowaniem nadciśnienia tętniczego ilości wydalanego białka oraz obecnością aktywnego osadu moczu. Zespół nerczycowy charakteryzujący się: dużym białkomoczem >3,5g, hipoalbuminurią (czyli spadkiem stężenia albumin w osoczu), lipidurią (obecnością lipidów w moczu), hiperlipidemią oraz obrzękami. Zespół nerytyczny nadciśnienie tętnicze, skąpomocz, aktywny osad moczu - erytrocyty wałeczki i ropomocz W przebiegu kłębuszkowych zapaleń nerek mogą wystąpić takie objawy jak: uogólnione obrzęki widoczne często na twarzy wiążące się z utratą białka, nadciśnienie tętnicze, duszność, zaburzenia lipidowe.

Przewlekłe kłębuszkowe zapalenie nerek jest chorobą postępującą prowadzącą do utraty funkcji nerek, a w konsekwencji do schyłkowej niewydolności nerek. W zależności od typu proces ten może trwać przez wiele lat, jednakże są postacie kłębuszkowych zapaleń nerek które nie leczone prowadzą do rozwinięcia schyłkowej niewydolności nerek w ciągu miesięcy.

Odmiedniczkowe zapalenie nerek – objawy

Odmiedniczkowe właściwie bakteryjne cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek jest najczęściej wynikiem krwiopochodnego, rzadziej wstępującego zakażenia układu moczowego, czyli na przykład nieleczonego zapalenia pęcherza moczowego. Objawami choroby mogą być: wysoka gorączka zwykle powyżej 38,5 C z dreszczami, ból w okolicy lędźwiowej, nudności i wymioty. Mogą wystąpić też objawy dysuryczne (czyli bolesne oddawanie moczu) często z naglącym parciem. W badaniu lekarz stwierdza tkliwość w kącie żebrowo-kręgowym, a ból tej okolicy nasila się po wstrząsaniu (tzw. objaw Goldflama). Możliwa jest też bolesność brzucha w bocznych jego częściach oraz ból okolicy nadłonowej. W związku z obecnością bakterii w moczu, można je łatwo wykryć w posiewie moczu a w badaniu ogólnym moczu można zaobserwować erytrocyturię (obecność erytrocytów w moczu), leukocyturię(obecność krwinek białych w moczu) i obecność komórek bakterii w osadzie moczu. W morfologii zaobserwować wzrost liczby leukocytów z obecnością młodych postaci krwinek białych, w badaniu biochemicznym wzrost wykładników stanu zapalnego - białka ostrej fazy (CRP), czy też prokacytoniny. Podstawowym badaniem potwierdzającym rozpoznanie i pozwalającym na skuteczne leczenie jest badanie bakteriologiczne moczu tzw posiew moczu. Niezwykle istotnym jest sposób pobierania moczu - po uprzedniej higienie okolic cewki moczowej pobiera się mocz ze środkowego strumienia moczu. Czasami konieczne są inwazyjne procedury pobierania moczu np. cewnikowanie pęcherza moczowego czy nakłucie nadłonowe. Posiew moczu pozwala na identyfikacje bakterii, rzadziej grzybów, określenie wrażliwości bakterii na antybiotyki. Ma to niebagatelne znaczenie w przypadku leczenia, pozwala na stosowanej celowanej antybiotykoterapii. W trakcie odniedniczkowego zapalenia nerek często dochodzi do występowania bakterii ( posocznica nerkopochodna, urosepsa) we krwi co można potwierdzić badaniem bakteriologicznym krwi.

Zapalenie nerek – leczenie

W przypadku niepowikłanych odmiedniczkowych zapaleń nerek leczenie może być prowadzone przez internistę. W przypadku zapalenia będącego następstwem stanów skutkujących zaburzeniami w odpływie moczu może być konieczna pomoc urologa. Podaje się antybiotyki zgodnie z wynikami lekowrażliwości bakterii ustalonej podczas badania posiewu krwi. Często konieczne jest podawanie leków przeciwbólowych oraz nawadnianie chorego. W wypadku kłębuszkowych zapaleń, leczenie prowadzone jest przez lekarza nefrologa i polega głównie na wyciszaniu reakcji immunologicznych (leki immunosupresyjne). Najważniejsze jest utrzymanie funkcji nerek, z tego powodu intensywnie leczy się współistniejące zakażenia, nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia metabolizmu glukozy z cukrzyca na czele. Ważnym jest odpowiednia dieta, odpowiedni dostosowany do stanu pacjenta wysiłek fizyczny oraz zdrowy sen. Gdy w przebiegu wieloletniej choroby kłębuszki zostaną zniszczone niezbędne mogą być dializy lub transplantacja nerki.

 

Źródła:

1. Choroby kłębuszków nerkowych, Interna Szczeklina 2017.

2. Duława J, Drabczyk R. Niepowikłane ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.14.8.3.

3. Colgan R i wsp. Rozpoznanie i leczenie ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek u kobiet.