Ciemieniucha jest schorzeniem charakterystycznym dla niemalże każdego niemowlaka, choć może dotykać również starsze dzieci i nastolatków. Jest manifestacją łojotokowego zapalenia skóry. Ciemieniucha nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, jednak jest istotnym problemem estetycznym wymagającym odpowiedniej pielęgnacji skóry głowy.

Ciemieniucha – przyczyny

Ciemieniucha wynika z nieprawidłowej czynności gruczołów łojowych. W przypadku, gdy jest problemem nawracającym, trudnym do usunięcia oraz przebiega z pojawieniem się wykwitów na skórze nieowłosionej może być objawem łojotokowego zapalenia skóry lub atopowego zapalenia skóry. Ciemieniucha umiejscowiona jest na skórze owłosionej głowy, czasem również na brwiach, a zmiany mają formę nawarstwionych tłustych, miękkich łusek o podłożu rumieniowym.

Ciemieniucha u niemowlaka

U niemowlaka ciemieniuch związana jest ze wzmożoną produkcją gruczołów łojowych. Już od 17 tygodnia ciąży komórki łojowe produkują lipidy pozostając bardzo aktywnymi przez resztę życia płodowego. Podejrzewa się, że jest to konsekwencją ich pobudzenia przez androgeny matki w ostatnim trymestrze ciąży. Wskazuje się również, że zmiany skórne mogą być indukowane przez Candida albicans, drożdżaka występującego na skórze i w stolcu niemalże każdego niemowlaka z ciemieniuchą. Ciemieniucha u niemowląt ma swój początek już w pierwszych tygodniach życia i występuje u prawie każdego nowo narodzonego dziecka, najczęściej między 2 a 10 tygodniem życia. Nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, jest natomiast problemem natury estetycznej i wymaga odpowiedniej pielęgnacji skóry głowy. Włosy niemowlaka dotkniętego ciemieniuchą są bowiem zbite oraz silnie splątane przez żółte strupy. Ciemieniucha może towarzyszyć niemowlętom cierpiącym na atopowe zapalenie skóry i nieco rzadziej niemowletom z łuszczycą. Znacznie częściej pojawia się latem, kiedy gruczoły łojowe charakteryzują się bardziej intensywną pracą. 

Ciemieniucha u dzieci starszych

Ciemieniucha to nie tylko problem dotykający niemowlęta, może zdarzyć się również u dzieci starszych, nawet dwu- i trzylatków czy dzieci w wieku przedszkolnym, wielokrotnie nawracając oraz u nastolatków w wieku pokwitaniowym (dojrzewania), gdy gruczoły łojowe znów są bardziej aktywne. 

Co na ciemieniuchę?

Ciemieniuchę można próbować usunąć w dwojaki sposób: gotowymi preparatami miejscowymi w postaci szamponów, żeli, kremów i płynów oraz metodami domowymi. Wśród tych drugich wymienić można: smarowanie głowy oliwką dla niemowląt lub oliwą z oliwek  około 15 – 20 minut przed kąpielą, która powinna odbywać się codziennie, a następnie wyczesywanie łusek miękką szczoteczką. Zastosować można także peeling z rozmoczonych otrębów pszennych bądź też płatków owsianych, który pozwoli zmiękczyć naskórek, a następnie go usunąć. Takim peelingiem główkę dziecka należy wysmarować krótko przed kąpielą. Jeśli u niemowlaka występują grube łuski można je zmiękczyć ciepłymi kompresami z oliwą salicylową, umyć głowę szamponem dla dzieci lub z 2% ketolonazolem i delikatnie wyczesać. Ze względu na to, że skóra głowy niemowląt jest bardzo delikatna, łusek nie wolno zdrapywać, jak również intensywnie szorować. Uszkodzenie skóry może prowadzić do zapalenia i zakażenia bakteryjnego. Po kąpieli, gdy łuski są zmiękczone należy je delikatnie wyczesywać pod włos. Ciemieniucha jest problemem, który nierzadko nawraca, dlatego warto regularnie pielęgnować skórę dziecka. Ponadto ważne jest, aby malucha nie przegrzewać i czapeczkę zakładać wówczas, gdy jest to koniecznością, ponieważ przegrzanie u niemowlaka nasila pracę gruczołów łojowych. W przypadku wszelkich watpliwości, warto skorzystac z pomocy jaką zapewni lekarz pediatra.

 

Źródła:

  1. Buczek A. et al. Co nowego w etiologii i terapii łojotokowego zapalenia skóry. Post N Med 2019; 1A: 49 – 54.
  2. Brzezińska-Wcisło L, Wcisło-Dziadecka D, Lis-Święty A, Trzmiel D: Łupież i łojotokowe zapalenie owłosionej skóry głowy-patogeneza, obraz kliniczny oraz aspekty terapeutyczne. Post Dermatol Alergol 2007; 2: 59-64. 
  3. Brzezińska-Wcisło L: Co nowego w etiopatogenezie i leczeniu łojotokowego zapalenia skóry. Post Dermatol Alergol 2005; 1: 10-13.