Czym kierować się przy wyborze tranu dla dziecka? Podpowiadamy!

Tran to tłuszcz otrzymywany ze świeżej wątroby ryb z rodziny dorszowatych. Jest ceniony jako suplement diety ze względu na swoje właściwości zdrowotne i zawarte w nim witaminy. Wyjaśniamy, dlaczego warto podawać dziecku tran, podpowiadamy jak to robić i ile tranu dla dziecka jest najlepsze.

Tran to olej wątłuszowy, czyli ciekły tłuszcz otrzymywany ze świeżej wątroby ryb z rodziny dorszowatych. Czasem tranem nazywa się produkty zawierające olej z wątroby rekina grenlandzkiego, łososia czy wieloryba, jednak jest to tylko potoczne określenie, gdyż te produkty nie są tranem.

Tran odkryto w roku 1960 i od tego czasu jest on znany i stosowany jako suplement diety, ze względu na wysoką zawartość witamin A, D i E. Witamina D obecna w tranie to najbardziej aktywna i najlepiej przyswajalna forma tej witaminy. Tran jest również źródłem kwasów tłuszczowych omega-3 DHA i EPA, których nasz organizm nie jest w stanie samodzielnie wyprodukować, a które są niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. 
 

Czy warto podawać dziecku tran?

Witamina A niezbędna jest dla wielu procesów biologicznych toczących się w organizmie, w tym między innymi dla procesu wzrostu i regeneracji nabłonków, także nabłonka dróg oddechowych, stanowiącego barierę ochronną dla patogenów. Niedobór witaminy A bywa przyczyną zmian skórnych, rogowacenia nabłonka, a także zmian w ośrodkowym układzie nerwowym.

Witamina D3 reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową, ułatwia wchłanianie wapnia w jelitach, jest także niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania mięśni oraz układu odpornościowego. Niedobór witaminy D3 może prowadzić do zaburzeń układu kostnego, takich jak krzywica, zaburzenia mineralizacji kości czy osteoporoza, oraz do zaburzeń funkcjonowania układu immunologicznego, co skutkuje zmniejszeniem odporności.

Zawarte w tranie kwasy omega-3 są konieczne do budowy błon komórek nerwowych istotnych dla rozwoju mózgu małych dzieci oraz ich prawidłowego funkcjonowania. Zapewniaja one właściwą mielinizację włókien, ułatwiając przewodzenie bodźców.  Przeprowadzane badania potwierdzają, że dzieci, których dieta była bogata w DHA, osiągają lepsze wyniki w szkole. 

Badania wykazały także, że kwas dokozaheksaenowy chroni siatkówkę oka i wpływa pozytywnie na funkcjonowanie narządu wzroku. Udowodniono też, że EPA i DHA zmniejszają produkcję interleukiny-1 oraz czynnika martwicy nowotworów, towarzyszących stanom zapalnym. Kwasy tłuszczowe omega-3 mają również silne działanie przeciwutleniające oraz przeciwnowotworowe. 

Niedobór kwasów omega-3 w codziennym jadłospisie może się przyczyniać do nieprawidłowego rozwoju psychomotorycznego i poznawczego dziecka. Wiążą się z tym zahamowanie umiejętności uczenia się, rozumienia oraz problemy z pamięcią, uwagą i twórczym myśleniem. Ponadto odpowiednie ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych wzmacniają odporność dziecka, chroniąc organizm przed infekcjami i chorobami autoimmunologicznymi. Hamują także występowanie reakcji alergicznych.

Tran ze względu na swoje właściwości i zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych, polecany jest w celu profilaktyki infekcji wirusowych i bakteryjnych. Może działać wzmacniająco i regenerująco w okresie rekonwalescencji małych pacjentów. 

Warto więc podawać dziecku tran, szczególnie gdy dieta dziecka jest uboga w ryby oraz.w okresie jesienno-zimowym. W tym czasie dziecko jest bardziej podatne na infekcje, a synteza skórna witaminy D nie jest wystarczająca do zapewnienia odpowiedniej jej ilości.

Niektórzy się zastanawiają, czy lepszy jest tran czy olej lniany dla dziecka.  Tłoczony na zimno olej lniany może dostarczać tłuszcze, których organizm sam nie wytwarza, są to tłuszcze pochodzenia roślinnego. Istotne są kwasy: linolowy i alfa-linolenowy, które należą do rodziny kwasów Omega 6 i Omega 3. 

Substancje te znajdują się w takich produktach jak orzechy czy owoce morza, których nie podajemy niemowlętom i małym dzieciom, dlatego warto je dostarczać w inny sposób, właśnie podając olej lniany. Malutkim dzieciom wystarczy podać jedną łyżeczkę tego oleju w gotowanej marchewce lub innym warzywie, starsze mogą dostać 1-2 łyżki dziennie.

Jak podawać dziecku tran?

Jaki tran dla dzieci jest najlepszy? Na rynku dostępny jest tran w kapsułkach, a także tran płynny oraz w postaci żelków i syropów. Najbardziej naturalnym źródłem DHA jest tran płynny, który zwykle nie zawiera zbędnych dodatków. 

Jaki tran najlepiej kupić dla dziecka? U dzieci poniżej 3 roku życia najlepiej sprawdza się tran płynny, tran w kapsułkach czy tran owocowy lepszy jest dla starszych dzieci. Tran smakowy dla dzieci może mieć smak pomarańczowy, cytrynowy lub truskawkowy i będzie z pewnością dobrze tolerowany przez malucha.

Pomimo że tran smakowy jest dobrze tolerowany przez dzieci, warto jest także przyzwyczajać dziecko do naturalnego smaku tranu. Niektóre dzieci bardzo dobrze akceptują taki produkt. Najlepiej jest podawać tran dziecku w czasie posiłków, co zmniejszy tzw. efekt "odbijania się" i uczucie przykrego smaku w ustach.

Jaki  tran dla rocznego dziecka będzie najlepszy? Najlepiej, gdyby był to tran uzyskiwany z ryb pochodzących  ze zrównoważonych połowów. Jest to preparat wolny od zanieczyszczeń, metali ciężkich i PCB oraz wzbogacony w witaminę D. Taki produkt będzie stanowić najlepszy tran dla rocznego dziecka.

Wybierając najlepszy tran dla dzieci, należy zwrócić uwagę, czy preparat zawiera prawdziwy tran i jaka jest w nim zawartość poszczególnych składników, na przykład witamin oraz jakie jest źródło oleju, z którego pozyskano tran. Zdarza się bowiem, że sprzedawane są produkty nazywane tranem, które zawierają oleje z innych gatunków ryb lub z innych ich części (na przykład z chrząstek), czasami nawet z ryb pochodzących z zanieczyszczonych mórz. Takie produkty często są tańsze niż tran pozyskany z dorsza atlantyckiego, który jest źródłem tranu najlepszej jakości.

Warto sprawdzić także smak tranu płynnego. Jeżeli wyczuwalny jest smak ryby i niewielka gorycz, oznacza to, że olej, z którego sporządzono tran, był świeży. Kupując tran w formie żelków, zwracajmy uwagę na zawartość cukru w tym produkcie.

Wybierając tran, pamiętajmy aby zawsze czytać dołączoną do niego ulotkę i stosować się do zawartych w niej informacji.  Nie należy pić tranu prosto z butelki, ale przyjmować dokładnie odmierzaną dawkę, która jest sugerowana przez producenta lub taką, którą zaleca lekarz lub dietetyk, gdyż może to zależeć od diety stosowanej u dziecka, 

Ze względu na to, że tran zawiera witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, które kumulują się w organizmie, nie należy przyjmować większej dawki niż jest zalecana, szczególnie jeśli w diecie dziecka znajdują  się mieszanki mlekozastepcze. Są to produkty, w których występują również witaminy A i D3, co może spowodować ich przedawkowanie. Także z tego powodu zawsze warto decyzję o podawaniu tranu u dziecka skonsultować z lekarzem.

Ile tranu dla dziecka?

Zaleca się, by dieta dzieci do 2. roku życia dostarczała 100 mg, a dzieci starszych – 250 mg DHA dziennie. Jeśli nie chcemy podawać tranu, co zamiast tranu dla dziecka można wówczas zaproponować? Aby dostarczyć organizmowi 250 mg DHA, należałoby zjeść 100 g łososia lub 100 g pstrąga dziennie, a w przypadku dorsza aż – 1,5 kg, co jest w praktyce niemożliwe.

Źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych w diecie dziecka mogą być również zdrowe ziarna i pestki, orzechy i oleje roślinne. Jednak są one odmienne od tych zawartych w tłuszczach rybich i spełniają inne funkcje. Nie podajemy też ich bardzo małym dzieciom.

Jaki tran dla dzieci i jaka jego ilość będzie więc najlepsza? Podając tran w płynie dzieciom od 6 miesiąca życia, stosujemy 2,5 ml dziennie. Później dawkę stopniowo zwiększamy i dochodzimy do 5 ml dziennie.  Gdy podajemy tran w postaci kapsułek, producent informuje na dołączonej ulotce, jaką dawkę należy stosować. 

W przypadku wątpliwości dotyczącej dawki podawanego tranu, warto skonsultować się z lekarzem, który oceni ogólny rozwój dziecka i zaleci w tym zakresie najlepsze postępowanie. 

Źródła: 

Konik A., Tran. Czy warto go włączyć do diety — wszystkie za i przeciw, dietetycy.org.pl
Tran – kapsułki elastyczne, Medycyna Praktyczna