Rak szyjki macicy jest wywoływany w 99,7% przez wirusa brodawczaka ludzkiego (human papilloma virus, HPV). Na raka szyjki macicy chorują często kobiety, które gabinety ginekologiczne omijają szerokim łukiem i nie wykonują regularnie cytologii. Dowiedz się czym wywoływany jest rak szyjki macicy, jakie są czynniki ryzyka, jak wyglądają objawy i leczenie raka szyjki macicy. Jak zabezpieczyć się przed tym nowotworem?

Rak szyjki macicy – czym jest wywołany?

Zidentyfikowano ponad 200 typów wirusów brodawczaka ludzkiego. Można je podzielić na dwie grupy: wysokoonkogenne – z dużym potencjałem do przekształcania zdrowych komórek w nowotworowe i niskoonkogenne. Wirus najczęściej rozwija się na granicy nabłonka pokrywającego część pochwową szyjki macicy i kanał szyjki macicy. W materiałach histopatologicznych raka najczęściej wykrywa się dwa typy wirusa – HPV-16 i HPV-18. Wirus przenoszony jest drogą płciową, a kobiety zarażają się najczęściej od nieświadomych swojego zakażenia mężczyzn – infekcja ta jest bezobjawowa. Szczyt infekcji HPV przypada między 20.-25. rokiem życia co jest związane z dużą aktywnością seksualną w tej grupie wiekowej. Większość infekcji ulega samowyleczeniu (obserwuje się ok 91% remisji w ciągu 2 lat).

Rak szyjki macicy – czy istnieją czynniki ryzyka?

Istnieją pewne czynniki, które sprzyjają rozwojowi raka szyjki macica. Do czynników ryzyka można zaliczyć: wczesne rozpoczęcie współżycia, wielu partnerów seksualnych, zachorowanie na choroby przenoszone drogą płciową, zakażenie wirusem HIV i wywołana nim immunosupresja (inwazyjny rak szyjki macicy stanowi jedną z chorób wskaźnikowych AIDS), duża liczba porodów, wieloletnie stosowanie preparatów antykoncepcyjnych (oraz palenie papierosów. Szacuje się, że palenie papierosów, przy zakażeniu onkogennym typem wirusa HPV, zwiększa ryzyko rozwinięcia się raka niemalże 5-krotnie.

Rak szyjki macicy – jak wygląda profilaktyka

Cytologia jest prostym badaniem polegającym na pobraniu specjalną szczoteczką rozmazu z nabłonka szyjki macicy i jego ocenie mikroskopowej. Dzięki badaniu można wykryć już cechy infekcji wirusowej, zmiany przedrakowe oraz zidentyfikować nowotwór w bardzo wczesnym stadium. Badania cytologiczne są formą profilaktyki wtórnej - nie eliminują czynnika zakaźnego niezbędnego dla rozwoju choroby. Możliwa jest skuteczna profilaktyka pierwotna raka szyjki macicy - szczepienie przeciwko onkogennym wirusom HPV. Obecnie dostępne szczepionki skierowane są przeciw wielu typom wirusa HPV, a szczepienie realizowane jest w 3 dawkach aby uzyskać pełną odporność. Szczepienie przede wszystkim rekomendowane jest młodym osobom, które nie rozpoczęły jeszcze współżycia, ale można się zaszczepić w każdym wieku.

Rak szyjki macicy – jakie są jego objawy?

Rak szyjki macicy, jak wiele nowotworów, daje dolegliwości dopiero w wysokim stadium zaawansowania – stany przednowotworowe i rak przedinwazyjny nie dają żadnych objawów. Do objawów inwazyjnego raka szyjki macicy zaliczamy nieprawidłowe krwawienia i plamienia z dróg rodnych oraz upławy. Szczególnie niepokojące powinny być krwawienia pourazowe, na przykład po stosunku płciowym. W bardziej zaawansowanych postaciach raka mogą występować również upławy, bóle w obrębie miednicy mniejszej, obrzęki kończyn dolnych, krwiomocz i obecność krwi w stolcu. (co związane jest z naciekiem nowotworowym na sąsiadujące narządy - pęcherz moczowy, odbytnicę, węzły chłonne).

Rak szyjki macicy – leczenie

Istnieją ściśle określone wytyczne leczenia raka szyjki macicy i zależą przede wszystkim od stadium jego klinicznego zaawansowania - ocenianego na podstawie naciekania szyjki, okolicznych narządów bądź istnienia przerzutów odległych. Zmiany przedrakowe i raka we wczesnym stadium zaawansowania można leczyć przez konizację lub amputację (czyli usunięcie) fragmentu szyjki macicy. Postępowanie w bardziej zaawansowanych stadiach obejmuje radykalne leczenie chirurgiczne skojarzone często z napromienianiem (radioterapią) lub chemioradioterapię (połączenie chemioterapii i radioterapii). Leczenie operacyjne inwazyjnego raka szyjki macicy jest zwykle rozległe i obejmuje usunięcie całej macicy z przydatkami oraz niekiedy węzłami chłonnymi miednicy małej. Zabiegi oszczędzające: konizacja czy amputacja szyjki macicy nie pozbawiają kobiety możliwości zajścia i donoszenia ciąży

Rak szyjki macicy – rokowania

Rokowanie w raku szyjki macicy zależy od stanu zaawansowania nowotworu w momencie jego rozpoznania. Pięcioletnie przeżycia dla leczonego nowotworu w niskich stadiach zaawansowania wynosi około 80%, w wyższych spada do 30%.

Rak szyjki macicy – przerzuty

Rak szyjki macicy, jak większość nowotworów, może rozprzestrzeniać się trzema drogami: przez ciągłość i naciekanie struktur okolicznych, drogą naczyń limfatycznych oraz krwionośnych Najczęściej rak daje przerzuty do sąsiadujących narządów – naciekając pochwę, trzon macicy i przemieszczając się w kierunku przymacicz, pęcherza moczowego i odbytnicy. Drugą drogą szerzenia się nowotworu są naczynia limfatyczne, a przerzuty można znaleźć najczęściej w węzłach chłonnych biodrowych, zasłonowych i w strukturach przymacicz. Rak szyjki może drogą krwi dawać przerzuty do płuc, wątroby, kości. Obecność przerzutów zdecydowanie pogarsza rokowanie. Badania profilaktyczne: cytologiczne oraz badania w kierunku wirusów HPV odpowiednio często powtarzane pozwalają uniknąć rozwoju choroby - raka szyjki macicy.

Żródła:

1. Jach R., Sznurkowski J.J., Bidziński M. i wsp. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki i leczenia raka szyjki macicy. Curr Gynecol Oncol 2017, 15 (1), p. 24–33.

2. Nowak-Markwitz E. Rak szyjki macicy w „Położnictwo i ginekologia” pod redakcją Bręborowicza H. Warszawa 2016, ISBN 978-83-200-4999-2

3. Krajowy Rejestr Nowotworów – Szyjka macicy. http://onkologia.org.pl/nowotwory-szyjki-macicy/