Udar mózgu - kto jest w grupie ryzyka?

Chociaż ryzyko wystąpienia udaru mózgu wzrasta wraz z wiekiem, to zdarzają się przypadki u młodych osób. Dowiedz się, kto znajduje się w grupie ryzyka pojawienia się tej dolegliwości.

Udar mózgu – czym jest i jakie są przyczyny?

Udar mózgu oznacza nagłe zaburzenie czynności mózgu. Występuje, gdy naczynie krwionośne pęka i zaczyna krwawić lub, gdy dochodzi do zablokowania dopływu krwi do mózgu. W zależności od powyższego wyróżnia się dwa rodzaje udarów: krwotoczny oraz niedokrwienny, który diagnozowany jest u 80 procentów pacjentów. Oba stanowią zagrożenie dla życia, dlatego niezbędna jest natychmiastowa pomoc. Im wcześniej pacjent trafi do lekarza, tym większą ma szansę na pełne wyzdrowienie. Większość udarów stanowią te niedokrwienne, spowodowane niedrożnością naczyń krwionośnych w mózgu, która jest konsekwencją zablokowania tętnicy doprowadzającej krew do mózgu. Można wskazać czynniki ryzyka, które sprawiają, że człowiek jest bardziej podatny na udar mózgu. Im więcej z nich się pojawia, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia schorzenia. Należą do nich:

• nadciśnienie tętnicze;
• choroby układu naczyniowo-sercowego (np. migotanie przedsionków) - prawdopodobieństwo wystąpienia udaru u osób z tym schorzeniem jest od 5 do 7 razy wyższe niż w u osób zdrowych; jeśli ktoś ma zdiagnozowane migotanie przedsionków, powinien stosować leki przeciwzakrzepowe;
• choroby naczyń krwionośnych (miażdżyca);
• leczenie przeciwzakrzepowe (jest czynnikiem ryzyka tylko udaru krwotocznego);
• bezdech senny;
• cukrzyca;
• zaburzenia gospodarki lipidowej;
• niezdrowa dieta (bogata w sól, tłuszcze nasycone, cholesterol);
• brak aktywności fizycznej (regularne ćwiczenia fizyczne mają szereg korzyści zdrowotnych);
• spożywanie alkoholu (ryzyko udaru wzrasta przy piciu dużej ilości alkoholu);
• używanie tytoniu (może prowadzić do uszkodzenia naczyń krwionośnych, a używanie nikotyny podnosi ciśnienie krwi);
• stosowanie niektórych leków i substancji psychoaktywnych (np. kokainy, fencyklidyny);
• nadwaga i otyłość.

Udar mózgu może wystąpić u każdego bez względu na płeć i wiek. U młodych udar może pojawić się w wyniku rozwarstwienia tętnicy szyjnej np. w wyniku urazu szyi i dalszym powstaniu zakrzepu, który zatyka naczynia i prowadzi do udaru niedokrwiennego mózgu. Należy mieć na uwadze, że szybkie leczenie udaru jest decydujące w kontekście zapobiegania negatywnym skutkom choroby. Do najczęstszych następstw należy niesprawność ruchowa, ale mogą pojawić się też uszkodzenia mózgu, napady padaczkowe, arytmia serca czy niewydolność krążenia. Na udar krwotoczny w pierwszych miesiącach umiera aż 40% osób, mniejsza śmiertelność jest w udarze niedokrwiennym.

Udar mózgu - objawy

Pierwsze objawy udaru mózgu pojawiają się bardzo szybko, ponieważ narząd jest bardzo wrażliwy na brak składników odżywczych. Do najbardziej charakterystycznych symptomów udaru mózgu należą: nagłe osłabienie siły jednej kończyny lub kończyn po jednej stronie ciała, zaburzenia czucia lub drętwienie po jednej stronie ciała, porażenie mięśni twarzy (najczęściej opadający kącik ust); zaburzenia mowy oraz widzenia, nagłe zawroty głowy z zaburzeniami równowagi i koordynacją ruchów, silny ból głowy (często połączone z nudnościami i wymiotami), nagłe zaburzenia świadomości, łącznie z jej utratą. Jak wcześniej wspomniano, w leczeniu najistotniejszy jest czas. Jeśli przyczyną udaru mózgu jest niedokrwienie, wtedy stosuje się leki poprawiające ukrwienie i rozpuszczające blokadę (tromboliza) lub chirurgicznie usuwa się skrzeplinę (trombektomia). Zabieg chirurgiczny stosuje jednak się tylko w krwotoku podpajęczynówkowym z pękniętego tętniaka. W pozostałych postaciach krwotoku (czyli krwotoku do mózgu) w zasadzie nie stosuje się leczenia neurochirurgicznego, a tylko leczenie objawowe.

Udar mózgu a migotanie przedsionków

Szczególną rolę w odniesieniu do czynników ryzyka wystąpienia udaru odgrywają choroby układu sercowo-naczyniowego, a przede wszystkim migotanie przedsionków. Jest ono najczęstszą przyczyną udarów kardiogennych, czyli powstałych na skutek zaburzeń przepływu krwi w jamach i na zastawkach serca. U pacjentów z migotaniem przedsionków występuje zaburzenie rytmu serca, a w konsekwencji szybka i nieregularna akcja przedsionków, co przekłada się na mniejszą wydajność pompowania krwi z przedsionków do komór. Może to doprowadzić do zastoju krwi w przedsionkach i tworzenia się skrzeplin, które mogą z prądem przemieszczać się, zatkać naczynia krwionośne w mózgu, co prowadzi do udaru niedokrwiennego. Migotanie przedsionków jest najczęstszą arytmią występującą u osób dorosłych, a głównym powikłaniem schorzenia jest udar mózgu. Prawdopodobieństwo wystąpienia następstw jest od 5 do 7 razy wyższe niż u osób zdrowych. Ryzyko wystąpienia niedokrwiennego udaru mózgu u chorych z migotaniem przedsionków jest wysokie, ale nie jednakowe u wszystkich. Zależy od dodatkowych czynników, takich jak: podeszły wiek (ponad 75 lat, jednak rośnie już po 60. roku życia), płeć żeńska, niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, przebyty wcześniej udar lub przejściowe niedokrwienie mózgu, cukrzyca. Istotne jest to, że udary niedokrwienne u pacjentów z migotaniem przedsionków mają gorszy przebieg (powodują martwicę i niedotlenienie sporego obszaru mózgu), podobnie jak rokowania ze względu na znaczne deficyty neurologiczne. Śmiertelność z powodu udaru jest wyższa w tej grupie, natomiast pacjenci, którzy przeżywają mają wyższy stopień inwalidztwa. Chorzy ze zdiagnozowanym migotaniem przedsionków powinni stosować leki przeciwzakrzepowe, ograniczające ryzyko powstawania skrzeplin oraz być pod stałym nadzorem lekarza rodzinnego.

Udar mózgu – jak zapobiegać?

W profilaktyce udarowej podstawą jest zdrowy styl życia. Dieta powinna być dobrze zbilansowana, bogata w potas (sprzyjający redukcji nadciśnienia tętniczego), owoce i warzywa, przy ograniczeniu niezdrowych tłuszczów zwierzęcych oraz z niskim spożyciem soli (uboga w sód). Wskazany jest regularny wysiłek fizyczny (umiarkowanie intensywny przez min. 30 minut dziennie – szybki marsz, jazda na rowerze, jogging), gdyż skutkuje on zmniejszeniem zapadalności na choroby układu sercowo-naczyniowego. Jednocześnie ułatwia utrzymanie właściwej masy ciała i pomaga w normalizacji cukru we krwi. Zaleca się zaprzestanie palenia tytoniu oraz nadmiernego spożycia alkoholu. Wskazana jest regularna kontrola ciśnienia tętniczego, a w przypadku nieprawidłowości przyjmowanie leków nadciśnieniowych oraz kontrola stężenia cukru we krwi.

Źródła:

1. Fiszer U., Palasik W., Udar mózgu i stan padaczkowy – neurologiczne stany zagrożenia. Postępy Nauk Medycznych, 2006 (4); 127-131.

2. Zajkowska A, Co to jest udar? Neurologia po Dyplomie, 2017; (1).

3. Palasik W., Udar mózgu jako choroba uwarunkowana genetycznie. Postępy Nauk Medycznych, 2006 (3); 83-88.

4. https://zdrowie.pap.pl/byc-zdrowym/udar-moze-miec-takze-trzydziestolatek.