Cukrzyca ciążowa: przyczyny, objawy i leczenie cukrzycy w ciąży – kompletny poradnik dla przyszłych mam

Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia na swoich stronach internetowych informują, że średnio 10 proc. ciężarnych ma cukrzycę. Stan ten, wywołany przez rozregulowaną gospodarkę hormonalną, jest niestety realnym zagrożeniem dla zdrowia i życia kobiety oraz jej nienarodzonego dziecka. Które ciężarne znajdują się w grupie ryzyka? Jak rozpoznawana jest cukrzyca ciążowa i w jaki sposób ją leczyć?

Czym jest cukrzyca ciążowa?

Cukrzyca ciążowa, w skrócie GDM (Gestational Diabetes Mellitus) to często występujące schorzenie u ciężarnych. Szacuje się, że w Europie zmaga się z nim około 13 proc. takich kobiet. U co trzeciej kobiety, która w ciąży walczyła z tą chorobą, powtarza się ona przy oczekiwaniu na kolejne dziecko.

Przez pojęcie cukrzyca ciążowa należy rozumieć hiperglikemię, czyli zbyt wysoki poziom cukru we krwi, która po raz pierwszy została zauważona w trakcie ciąży.

Diagnostyka w kierunku cukrzycy ciążowej – jakie badania powinna wykonać kobieta w ciąży?

Każda kobieta w pierwszym trymestrze ciąży, nawet na pierwszej wizycie, powinna dostać skierowanie na badanie w kierunku cukrzycy. Prawidłowy wynik powinien być mniejszy niż 92 mg/dl (inaczej 5,1 mmol/l).

Jeśli u ciężarnej nie występują czynniki ryzyka, to kolejnym badaniem diagnostycznym, na które powinna być skierowana przy braku stwierdzenia nieprawidłowych wartości glikemii, jest 3-punktowy test obciążenia 75g glukozy (OGTT75), który wykonany powinien być pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży.

Inaczej jest, jeśli u ciężarnej występują czynniki ryzyka. Wówczas ten sam 3-punktowy test powinien być przeprowadzony już na początku ciąży, w I trymestrze.

Taki jest tryb diagnozowania ewentualnej cukrzycy ciążowej, jeśli w pierwszym badaniu wynik był niższy niż 92 mg/dl. Jeżeli jednak był wyższy, postępowanie diagnostyczne będzie następujące:

• W przypadku gdy poziom glukozy we krwi na czczo w I trymestrze ciąży będzie wynosić od 92 do 125 mg/dl (inaczej od 5,1 do 6,9 mmol/l), to ciężarna powinna być skierowana w trybie pilnym na wykonanie 3-punktowego testu obciążenia 75 g glukozy, aby móc zweryfikować zaburzenia.

• W przypadku gdy stężenie glukozy na czczo jest równe lub wyższe 126 mg/dl (czyli powyżej 7,0 mml/l), lekarz rozpozna cukrzycę ciążową i najczęściej taki wynik świadczy również o tym, że pacjentka chorowała na cukrzycę jeszcze przed zajściem w ciążę.

Objawy cukrzycy ciążowej – co powinno budzić niepokój?

Problemem w prawidłowym diagnozowaniu cukrzycy w ciąży jest to, że może ona nie dawać żadnych charakterystycznych objawów. Lekarz ginekolog, mający pod opieką pacjentkę, powinien jednak skierować ją na rutynowe badania w celu oznaczenia stężenia glukozy we krwi w czasie ciąży. Jeśli poziom glukozy jest podniesiony to jasna oznaka cukrzycy.

Do objawów cukrzycy ciążowej zaliczają się zwykle:

• senność,

• mdłości,

• uczucie zmęczenia,

• częste infekcje skóry,

• infekcje pęcherza,

• infekcje pochwy,

• zaburzenia widzenia.

Zdecydowaną większość z nich można jednak powiązać z fizjologicznym przebiegiem ciąży, zwłaszcza senność czy mdłości. Natomiast u pań z cukrzycą ciążową częstym objawem jest nagły przyrost wagi oraz nieco za szybki, w odniesieniu do zaawansowania ciąży, przyrost masy płodu.

Odpowiedź na to, czy mamy do czynienia z cukrzycą ciążową dadzą dopiero badania polegające na oznaczeniu stężenia glukozy we krwi.

Grupy ryzyka przy zachorowaniu na cukrzycę w ciąży

Niektóre pacjentki częściej niż inne zapadają na cukrzycę ciążową. Zwiększone ryzyko wystąpienia tego schorzenia występuje w przypadku ciężarnych które:

• Mają więcej niż 35 lat.

• Urodziły wcześniej dziecko o masie ciała powyżej 4 kg.

• Urodziły noworodka z poprzedniej ciąży z wadą rozwojową dotykającą m.in. układ sercowo-naczyniowy, układ nerwowy, układ moczowy itp.

• Doświadczyły poronienia lub urodziły martwe dziecko.

• Mają nadciśnienie tętnicze.

• Były otyłe lub miały nadwagę jeszcze przed zajściem w ciążę - otyłość zwiększa ryzyko cukrzycy,

• Są obciążone w wywiadzie rodzinnym cukrzycą typu 2.

• Przebyły cukrzycę ciążową w poprzednich ciążach.

• Są wieloródkami.

• Chorują na zespół policystycznych jajników.

Przyczyny cukrzycy ciążowej

Cukrzyca ciążowa może wystąpić jako efekt zaburzenia gospodarki węglowodanowej, co spowodowane jest z kolei nieprawidłową pracą trzustki i niedostatecznym wydzielaniem insuliny – hormonu, który odpowiada za przenoszenie glukozy, tj. materiału energetycznego z krwi do komórek.

Kiedy wystąpi cukrzyca ciążowa, insuliny w organizmie jest dużo, ale nie działa w odpowiedni sposób. Rodzi to ryzyko powstania powikłań.

Ponadto w trakcie ciąży dochodzi do fizjologicznego nasilania zjawiska insulinooporności w wyniku wzrostu stężenia hormonów ciążowych, do których zalicza się estrogen, progesteron i laktogen łożyskowy. U kobiet spodziewających się dziecka najczęściej rośnie zapotrzebowanie na insulinę, przez co trzustka zaczyna ją produkować w zwiększonej ilości. Jej poziom pod koniec ciąży, tuż przed porodem, potrafi być wyższy o ok. 50 proc. od pierwotnego sprzed ciąży. Zdarza się jednak inaczej – u kobiet z cukrzycą ciążową wydzielanie insuliny będzie niewystarczające, co prowadzi do hiperglikemii, czyli zwiększenia stężenia glukozy we krwi.

Dieta jako element leczenia cukrzycy ciążowej

Kluczowe znaczenie dla stanu zdrowia ciężarnej z cukrzycą ma dieta. Po rozpoznaniu schorzenia lekarz powinien zachęcić pacjentkę do podjęcia regularnej aktywności fizycznej, co wraz z dietą pozwoli na optymalizację przyrostu masy ciała.

Dieta przy cukrzycy ciążowej powinna być zbilansowana, energetyczna i odpowiednio kaloryczna. Jeśli przed ciążą BMI wynosiło:

• poniżej 19,8 BMI – dawka kalorii powinna wynosić 35-40 kcal/kg masy ciała na dobę,

• 11,5-15,9 BMI – dawka 30-32 kcal/kg masy ciała na dobę,

• 26,1-29 BMI – dawka 25-30 kcal/kg masy ciała na dobę,

• 29,1-34,9 BMI – dawka 24-25 kcal/kg masy ciała na dobę,

• Powyżej 35 BMI – dawka 15-17 kcal/kg masy ciała na dobę.

Dieta powinna opierać się na produktach o niskim indeksie glikemicznym, takich jak:

• pełnoziarniste produkty zbożowe,

• świeże warzywa i owoce,

• orzechy i migdały,

• źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych, np. ryby.

Z jadłospisu należy natomiast wykluczyć słodkie przekąski, słodzone napoje gazowane i niegazowane, oraz ograniczyć ilość węglowodanów łatwo przyswajalnych.

Jeśli rozpoznana została cukrzyca ciążowa, kobieta powinna kontrolować glikemię na czczo i po spożyciu głównych posiłków, co umożliwia wychwycenie najwyższych wartości glikemii poposiłkowej. Lekarze zapisują pacjentkom w takiej sytuacji suplementy witaminy D3. W przypadku gdy u kobiety w ciąży glikemia na czczo wynosi powyżej 126, wskazane jest włączenie ponadto insulinoterapii.

Jak wygląda profilaktyka cukrzycy ciążowej?

Jak nie dopuścić do rozwoju cukrzycy ciążowej, zwłaszcza gdy ciężarna znajduje się już w grupie ryzyka wystąpienia takiego schorzenia? Ponownie odpowiedź brzmi: dieta i aktywność fizyczna. W ciąży trudno o regularne treningi, ale można w umiarkowany sposób ćwiczyć. Wystarczą spacery, nordic walking czy aqua-aerobik lub joga. Ważne jest, aby serie ćwiczeń rozpoczynały się rozciąganiem i rozgrzewką, i w ten sam sposób się kończyły.

Zalecane jest wykonywanie ćwiczeń, czy po prostu bycie aktywnym fizycznie, przez około 30 minut dziennie, a minimum 150 minut tygodniowo.

Jakie mogą być skutki cukrzycy ciążowej dla matki i jej nienarodzonego dziecka?

Zdiagnozowana w porę i opanowana hiperglikemia, czyli cukrzyca ciążowa, nie powinna powodować żadnych negatywnych skutków dla zdrowia kobiety i jej dziecka. Niestety, ale hiperglikemia u matki wpływa na rozwój płodu. Trzeba podkreślić, że insulina produkowana przez organizm ciężarnej nie przenika przez łożyska, a płód zaczyna produkować własną insulinę ok. 9 tygodnia ciąży.

Naturalną reakcją organizmu na wzrost stężenia glukozy we krwi jest zwiększenie produkcji insuliny, ale też zwiększona utylizacja glukozy. Wszystko to prowadzi do przerostu tkanki mięśniowej, w tym mięśnia sercowego. Pojawia się więcej tkanki tłuszczowej, a płód zaczyna szybko rosnąć. Można o tym mówić, gdy masa urodzeniowa noworodka przekracza granicę 4-4,5 kg.

Kobiety z cukrzycą ciążową muszą liczyć się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia nadciśnienia, stanu przedrzucawkowego i samej rzucawki. U dzieci po urodzeniu mogą pojawić się incydenty hipoglikemii i hiperbilirubinemii, albo hipokalcemia, tj. niskie stężenie wapnia we krwi. Zdarzają się nieprawidłowości w obrębie mięśnia sercowego czy wykrycie nadmiaru czerwonych krwinek, które wpływają na zwiększenie zagęszczenie krwi i występowanie nadkrzepliwości u noworodka.

U świeżo upieczonych matek, które miały cukrzycę ciążową, zalecane jest wykonanie, po ok. 6 tygodniach po porodzie, testu obciążenia glukozą. Jeśli da on prawidłowy wynik, badanie powinno być powtarzane regularnie, raz do roku. Nieleczona cukrzyca ciążowa może stanowić czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 w ciągu kilku lat po porodzie.

Bibliografia:

https://szkolpacjent.ezdrowie.gov.pl/taxonomy/term/85/cukrzyca-w-ciazy-pod-kontrola

https://akademia.nfz.gov.pl/profilaktyka/cukrzyca-ciazowa-slodki-czas-gorzki-problem/

https://www.nfz-krakow.pl/dla-pacjenta/aktualnosci/sroda-z-profilaktyka-slodka-ciaza-profilaktyka-cukrzycy-ciazowej,451.html

https://enel.pl/enelzdrowie/ciaza-i-dziecko/cukrzyca-ciazowa-objawy-diagnostyka-i-leczenie#:~:text=Je%C5%BCeli%20poziom%20glukozy%20we%20krwi,tygodniem%20ci%C4%85%C5%BCy