Kwas foliowy jest związkiem niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka, bierze udział w istotnych procesach metabolicznych. Jego niedobór prowadzić może do upośledzenia wzrostu i rozwoju organizmu. Dowiedz się czym jest kwas foliowy, jakie ma działanie i właściwości. Czy kwas foliowy jest polecany kobietom w ciąży? Czy powinno się przyjmować kwas foliowy rano czy wieczorem? Czy można przedawkować kwas foliowy? Sprawdź co warto wiedzieć o kwasie foliowym.

Kwas foliowy - właściwości i działanie

Kwas foliowy to witamina rozpuszczalna w wodzie. Należy do grupy folianów. Ulega rozpadowi pod wpływem działania światła, niskiego pH i wysokiej temperatury. Jest związkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania układu krwiotwórczego – wytwarzania czerwonych krwinek. Bierze udział w przemianach aminokwasów oraz metabolizmie zasad będących składnikami DNA. Jest konieczny w procesach tworzenia otoczki ochronnej z mieliny na włóknach nerwowych. Dostarczany w odpowiednich ilościach zmniejsza ryzyko wad wrodzonych cewy nerwowej i rozwoju niektórych nowotworów. Ponadto reguluje stężenie homocysteiny we krwi, bierze udział w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych, a także zmniejsza uczucie zmęczenia i znużenia.

W czym jest kwas foliowy?

Najbogatsze źródło kwasu foliowego stanowią surowe bądź też krótko gotowane zielone warzywa liściowe. Należą do nich: brokuły, brukselka, szpinak, kapusta włoska, sałata i szparagi. Duże jego ilości zawierają również nasiona roślin strączkowych: soja, fasola, groch, soczewica, ciecierzyca od 150 do 200μg/ 100g. Występuje też w: drożdżach, produktach pełnoziarnistych, kiełkach pszenicy, pietruszce, jarmużu, papryce, kiwi, malinach i pomarańczach. W orzechach włoskich ich zawartość wynosi 66μg/ 100g, a w arachidowych 110μg/ 100g. W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego dobrymi źródłami kwasu foliowego są: podroby (nie zalecane kobietom w ciąży), jaja, sery i łosoś.

Kwas foliowy w ciąży i przed ciążą

Odpowiednia podaż kwasu foliowego zarówno przed ciążą, jak i w ciąży oraz podczas karmienia piersią warunkuje w znacznej mierze prawidłowy rozwój oraz wzrost płodu i noworodka. Kwas foliowy pełni ważną rolę w syntezie DNA. Ilość dostarczanego z pożywieniem kwasu foliowego jedynie częściowo pokrywa zwiększone podczas ciąży zapotrzebowanie na tę witaminę. Niedostateczna ilość kwasu foliowego skutkuje wyższym ryzykiem: wad cewy nerwowej, rozszczepu warg i podniebienia oraz zespołu Downa. Może również prowadzić do: hiperhomocysteinemii, poronienia, zahamowania wzrostu wewnątrzmacicznego płodu i stanu przedrzucawkowego. Pierwsze z badań wykazały, że suplementacja kwasu foliowego istotnie zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej. Późniejsze doniesienia wskazują także na ograniczenie występowania: wad serca, układu moczowego, rozszczepu warg i podniebienia, defektów kończyn oraz stanu przedrzucawkowego. Ostatnie lata badań przyniosły informację, że w celu uzyskania odpowiedniego stężenia kwasu foliowego w organizmie konieczna jest suplementacja już 12 tygodni przed zajściem w ciążę (okres przedkoncepcyjny). Kontynuowana powinna ona być przez cały okres ciąży oraz karmienia piersią. Ważne jest, aby wybierać preparaty o udokumentowanym składzie i działaniu. Zalecana dawka dla kobiet z grupy niskiego ryzyka wynosi 0,4mg na dzień, z grupy podwyższonego ryzyka (wady płodu w wywiadzie lub rodzinie, stan przedrzucawkowy w wywiadzie, cukrzyca, niewydolność wątroby, nerek, choroby przewodu pokarmowego, otyłość, obniżona aktywność MTHR, palenie papierosów, alkoholizm, przyjmowanie leków: przeciwpadaczkowych, metforminy, metotreksatu, sulfalazyny, cholestyramin) 0,8mg na dzień, a z grupy wysokiego ryzyka ( wady cewy nerwowej u matki, ojca lub ich potomstwa) w okresie przedkoncepcyjnym i w I trymestrze 5mg na dzień, zmniejszona w kolejnych trymestrach ciąży i w okresie laktacji do 0,8mg.

Czy można przedawkować kwas foliowy?

Nadmiar kwasu foliowego usuwany jest z moczem. Część naukowców wskazuje, że w przypadku niektórych osób nadmierna ilość kwasu foliowego w diecie może prowadzić do rozwoju nowotworów odbytnicy i zaburzeń funkcji poznawczych. Nadmierne spożycie zaobserwowano tylko przy niekontrolowanej suplementacji diety preparatami zawierającymi kwas foliowy. Dawki kwasu foliowego w ilości 4 – 5mg na dzień są dobrze tolerowane. Dzienne spożycie 15mg kwasu foliowego może powodować: zaburzenia układu pokarmowego i nerwowego, odczyny alergiczne. Ponadto nadmierna podaż kwasu foliowego może wywołać: zaburzenia snu, rozdrażnienie oraz depresję, wzrost ryzyka uszkodzenia wczesnej ciąży, wzrost ryzyka rozwoju otyłości, insulinooporności i cukrzycy typu 2 z późniejszym życiu u potomstwa.

Kiedy brać kwas foliowy - rano czy wieczorem?

Na wchłanianie kwasu foliowego nie wpływa pora jego przyjmowania. Może być z równie dobrze stosowany zarówno rano, jak i wieczorem.

 

Źródła:

1. Bomba – Opoń D. Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017; 2 (5): 210–214.

2. Sikorska – Zimny K. Występowanie oraz wpływ kwasu foliowego na organizm ludzki. Bromat. Chem. Toksykol. 2013; 46 (4): 496 – 501.

3. Cieślik E., Kościej A. Kwas foliowy – występowanie i znaczenie. Probl Hig Epidemiol 2012, 93(1): 1-7.

4. Czeczot H. Kwas foliowy w fizjologii i patologii. Postępy Hig Med Dosw. 2008; 62: 405-419.

5. Myszczyszyn A. et al. Folic acid – role in the body, recommendations and clinical significance.Pielęgniarstwo XXI wiek. 2019; 18 (1): 50 – 54.

6. Ciborowska H., Rudnicka A. Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.