Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego liczba zachorowań na boreliozę systematycznie wzrasta. Jak się przed nią bronić i jak rozpoznać boreliozę? Borelioza to wieloukładowa choroba zapalna przenoszona przez kleszcze Ixodes ricinus zakażone krętkiem Borrelia burgdorferi. Do zakażenia dochodzi w trakcie zasysania przez kleszcza krwi. Wówczas z jego śliną do organizmu człowieka przedostają się chorobotwórcze drobnoustroje. Następuje to nie wcześniej niż po 24 godzinach od momentu, gdy kleszcz pojawił się na skórze.  

Borelioza – objawy

Najwcześniejszym rozpoznawanym objawem zakażenia boreliozą jest rumień wędrujący, który pojawia się od kilku dni do miesiąca po ukąszeniu kleszcza. Rumieniowi, który jest rozpoznawany u 50–70% chorych, towarzyszyć mogą: 

  • zmęczenie, 
  • senność,  
  • bóle głowy,    
  • sztywność karku,    
  • bóle mięśniowe i stawowe,  
  • powiększenie węzłów chłonnych. 

Drugą fazą jest wczesna faza rozsiana. Trwa od 10 dni do nawet 2 lat po zakażeniu. Mogą pojawić się wówczas nawracające bóle mięśniowe i stawowe, zapalenie jedno- lub wielostawowe, neuroborelioza czy kardiomiopatia. Możliwe jest też zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia, liczne zmiany rumieniowe na skórze, zapalenie spojówek, podwójne widzenie, nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych i powiększenie węzłów chłonnych.

Ostatnia faza boreliozy to faza późna. Występuje miesiące, a nawet lata po ukąszeniu. Do objawów boreliozy na tym etapie zalicza się m.in. zapalenia jedno- lub wielostawowe, neuroborelioza trzeciorzędowa i przewlekłe zapalenie zanikowe skóry kończyn. Zapalenie zanikowe skóry kończyn jest czerwoną lub sinoczerwoną zmianą na skórze. Neuroborelioza związana jest z pojawieniem się przewlekłych słabo nasilonych objawów encefalopatii i/lub polineuropatii obwodowej oraz zaburzeń psychicznych. Encefalopatia to przewlekłe lub trwałe uszkodzenie mózgu. Może prowadzić do zaburzeń ruchu czy zdolności intelektualnych. Polineuropatia obwodowa powoduje zaburzenia czucia. 

Postępowanie w przypadku wystąpienia objawów boreliozy

Co zrobić po ugryzieniu kleszcza? W przypadku, gdy zauważysz rumień wędrujący, zaznacz jego krawędzie i zgłoś się do lekarza. Dokonuj obserwacji tego, jak przemieszcza się rumień do momentu wizyty w gabinecie lekarskim. Gdy zacznie się wyraźnie powiększać w ciągu od 1 do 3 dni, nie odkładaj spotkania z lekarzem.

Jak wykryć boreliozę?

Ze względu na duże zróżnicowanie i liczne objawy boreliozy, jej rozpoznanie jest utrudnione. Pierwszym etapem diagnostyki jest dokładny wywiad lekarski. Ważne są Twoje obserwacje: określenie czasu ukąszenia, tego, jak długo kleszcz przebywał w skórze, w jaki sposób nastąpiło usunięcie kleszcza oraz to, jakie pojawiały się objawy. Borelioza we wczesnej fazie klinicznej nie daje charakterystycznych odchyleń od normy w badaniach dodatkowych. Test na boreliozę, określający poziom przeciwciał przeciwko krętkom, daje wiarygodny wynik dopiero 2–4 tygodnie od ukąszenia. Badaniem na boreliozę wykonywanym pomocniczo jest także badanie histopatologiczne, wykazujące obecność krętków.

Leczenie boreliozy

Leczenie boreliozy trwa 21 dni. Polega na antybiotykoterapii. Wszystkie stadia boreliozy odpowiadają na leczenie właściwie dobranym antybiotykiem. Całkowite wyleczenie jest bardziej prawdopodobne we wczesnych stadiach choroby. W fazie późnej poprawa bywa tylko częściowa. Wpływ na wybór antybiotyku oraz drogi jego podania ma rozprzestrzenienie się choroby w organizmie oraz jej faza. W przypadku objawów neurologicznych we wczesnym stadium boreliozy pojawia się większe prawdopodobieństwo nawrotu po leczeniu doustnym. Wśród około 10% pacjentów w czasie od 24 godzin do kilku dni po rozpoczęciu antybiotykoterapii wystąpić może reakcja Jarischa–Herxheimera. Objawia się ona gorączką, wysypką, nasileniem bólu oraz spadkiem ciśnienia tętniczego. Cofanie się objawów w każdym stadium może być powolne lub opóźnione pomimo właściwie podjętego leczenia. Pacjenci leczeni we wczesnej fazie choroby mogą nie rozwinąć swoistej odpowiedzi układu odpornościowego, co skutkować może podatnością na powtórną infekcję. W przypadku kobiet w ciąży bardzo ważne jest wczesne i intensywne leczenie doustne boreliozy miejscowej.

Profilaktyka boreliozy

Podstawą profilaktyki boreliozy jest po pierwsze stosowanie preparatów odstraszających kleszcze zarówno na odkryte ciało, jak i na odzież. Następnym punktem jest dokładna kontrola skóry po powrocie z lasu. W przypadku ukąszenia przez kleszcza bardzo ważne jest jego prawidłowe usunięcie. W tym celu możesz zgłosić się do gabinetu lekarskiego. Wbrew obiegowym opiniom, nie istnieje jeszcze skuteczna szczepionka na boreliozę. Zaszczepić się natomiast można przeciw odkleszczowemu zapaleniu mózgu.

 

Zobacz też: Jak wyciągnąć kleszcza?