Dysfagia – zaburzone połykanie

Dysfagia, czyli zaburzenia połykania, oznaczają trudności z przechodzeniem pokarmów do żołądka i nie powinny być lekceważone. Ich przyczyny mogą być błahe, ale mogą też być objawem poważnej choroby.

Gdy dochodzi do problemów z przechodzeniem pokarmów z jamy ustnej do żołądka, wówczas mówimy o dysfagii (zaburzeniach połykania). Takie objawy często sugerują choroby przełyku lub silne stany emocjonalne. W zależności od miejsca wystąpienia wyróżniamy dwie fazy połykania pokarmów: z jamy ustnej do przełyku (ustno-gardłową, górną) oraz przez sam przełyk (dolną, przełykową).

Przyczyny dysfagii zależne są od fazy ich występowania.

Pierwsza faza ustno-gardłowa kontrolowana jest przez mózg - ośrodkowy układ nerwowy. Jest uzależniona przede wszystkim od niego oraz budowy anatomicznej okolic gardła. Duże znaczenie ma też koordynacja nerwowo-mięśniowa na poziomie gardła i zwieracza górnego przełyku. Do zaburzeń połykania w fazie ustno-gardłowej dochodzi w wyniku:

• Chorób układu nerwowego (udar mózgu, guzy mózgu, stwardnienie rozsiane, choroby rdzenia kręgowego);
• Guzów krtani poprzedzonych chrypką;
• Chorób tarczycy i jej powiększeniem powodującym ucisk na przełyk;
• Zapalenia mięśni i cukrzycy;
• Wystąpienia uchyłków w górnej części przełyku (często występuje brzydki zapach z ust wydobywający się z uchyłku, w którym zalega treść pokarmowa).

Faza przełykowa zachodzi, gdy połkniemy kęs pokarmowy, a ten przedostanie się do przełyku. Tutaj przechodzenie pokarmu nie jest zależne od woli, a kontrolę nad procesem ma regulacja nerwowo-mięśniowa. Duże znaczenie ma prawidłowa budowa anatomiczna przełyku. Do przyczyn dysfagii w tej fazie zaliczamy:

• Przeszkody mechaniczne, powstałe głównie po nowotworach przełyku (guzy przełyku lub okolicy wypustu żołądka);
• Stany pooparzeniowe lub po połknięciu ostrych przedmiotów  powodujących ucisk z zewnątrz na przełyk;
• Efekty stosowania niektórych leków (leki na osteoporozę i niektóre antybiotyki);
• Zaburzenia mięśniowo-nerwowe.

Jakie objawy mogą wystąpić i świadczyć o problemach z połykaniem?

Oprócz podstawowego objawu, jakim jest niemożność lub utrudnienie połykania pokarmu możemy wyróżnić poniższe objawy:

• Chrypka występująca przed zaburzeniami połykania (jest charakterystyczna dla guzów krtani i płuc, może być też związana z zapaleniem krtani i przełyku. Również rak przełyku na początku może powodować zaburzenia połykania i prowadzić do chrypki);
• Czkawka;
• Kaszel (jest charakterystyczny dla choroby refluksowej przełyku i uchyłków przełyku oraz zaburzeń kurczliwości przełyku);
• Zgaga (towarzyszy refluksowi żołądkowo-przełykowemu);
• Świszczący oddech (może pojawić się przy guzach oskrzeli i śródpiersia);
• Ból podczas połykania, zwany odynofagią (efekt uszkodzeń polekowych lub zapalenia wirusowego przełyku, bądź raka przełyku).

Jeśli dysfagia pojawia się nagle sugeruje to zaleganie ciała obcego w drogach pokarmowych. Należy się wtedy zgłosić do lekarza, który po przeprowadzeniu wywiadu i zleceniu wykonania zdjęcia rentgenowskiego i badania endoskopowego, podejmie próbę usunięcia przedmiotu. Uszkodzenie polekowe oznacza konieczność zaprzestania stosowania danego leku.

Dysfagia narastająca stopniowo też powinna skłonić nas do wizyty u lekarza, gdyż może sugerować rozwijające się zmiany nowotworowe. Z reguły lekarz zleca wtedy badania radiologiczne i endoskopowe z pobraniem wycinków do badań histopatologicznych.

W niektórych sytuacjach pacjenci zgłaszają się do lekarza gastrologa sugerując, że mają przeszkodę w gardle, zwykle w górnej okolicy za mostkiem. Jest to tzw. kula gardłowa określana przez pacjentów jako łaskotanie lub ciało obce w gardle, które nie utrudnia połykania. Zwykle schorzenie to jest charakterystyczne dla osób z zaburzeniami psychicznymi, jednak najpierw lekarz musi wykluczyć wszystkie inne przyczyny dysfagii. Pacjent może zostać też przebadany przez specjalistów: psychologa i psychiatrę.