Borelioza jest najczęstszą chorobą przenoszoną przez kleszcze. Za jej wystąpienie odpowiedzialne są bakterie. Ważne jest jej wczesne rozpoznanie i leczenie, które zapobiega rozprzestrzenianiu się zakażenia w organizmie i rozwojowi powikłań.

Borelioza to choroba wywoływana przez kleszcze

Borelioza nazywana jest również chorobą z Lyme. Jest chorobą wieloukładową oraz wielopostaciową. Wywołują ją gram – ujemna, spiralne bakterie z rodzaju borrelia W Polsce najczęściej izoluje się krętki borrelia burgdorferi, borrelia garini, borrelia afzelii. Bakterie przenoszone są przez kleszcze. Zakażenie borelią następuje wskutek bezpośredniego kontaktu zakażonego krętkiem kleszcza ze skórą człowieka. W czasie żerowania kleszcza, z jego śliną bądź wymiocinami, krętki wnikają do organizmu ludzkiego. Do zakażenia dochodzi po 24 do 48 godzinach od wkłucia w skórę.. Dlatego tak ważne jest jak najszybsze usunięcie kleszcza.

Rumień wędrujący to pierwszy charakterystyczny objaw boreliozy

Borelioza charakteryzuje się występowaniem objawów ze strony: skóry, układu ruchu, serca oraz układu nerwowego. Przebiega w trzech stadiach klinicznych: wczesnym, wczesnym rozsianym i późnym. Najwcześniejszym, typowym dla boreliozy symptomem jest rumień wędrujący. Pojawia się on najczęściej wokół miejsca ukłucia przez kleszcza, początkowo w postaci zaczerwienionej grudki, która w kolejnych dniach rozszerza się z tendencją do blednięcia w środku. Powstaje obraz powiększającej z dnia na dzień obrączki. Sam rumień wędrujący nie jest bolesny ani nie wywołuje swędzenia. Towarzyszyć mogą mu mało charakterystyczne, tzw. rzekomogrypowe dolegliwości ogólne w postaci: gorączki, osłabienia, zmęczenia, powiększenia okolicznych węzłów chłonnych, bólu głowy, bóli mięśniowych i stawowych. Zarówno rumień, jak i objawy ogólne mogą w ciągu kilku tygodni ustąpić samoistnie, bez jakiegokolwiek leczenia, przez co faza wczesna zakażenia borelią może zostać przeoczona. U części osób zakażonych borelią rumień wędrujący może nie wystąpić. Do symptomów drugiego stadium związanego z rozsiewem krętków za pośrednictwem krwi i naczyń chłonnych należą dolegliwości ze strony narządów, do których bakterie dotrą. Mogą to więc być zmiany skórne w postaci licznych, najczęściej mniejszych rumieni wędrujących, często w rejonach skóry odległych od ukąszenia, bóle mięśniowe, zapalenia stawów z obrzękiem i zaczerwienieniem, zaburzenia rytmu serca wywołane blokami przewodnictwa, objawy zakażenia układu nerwowego – tzw. neuroborelioza - w postaci zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu i/lub rdzenia kręgowego  (z bólami głowy, gorączką, sztywnością karku, nudnościami, wymiotami, nadwrażliwością na bodźce), zapalenia nerwów czaszkowych, najczęściej w formie porażenia nerwu twarzowego, zapalenia nerwów obwodowych, Sporadycznie może dojść do zapalenia błony naczyniowej lub siatkówki oka.

Faza późna może wystąpić – przy braku lub niewłaściwym leczeniu faz wczesnych - miesiące, a nawet lata po ukłuciu przez kleszcza Najczęściej obserwuje się: przewlekłe zapalenia stawów, z reguły stanem zapalnym objęte są stawy kolanowe, rzadziej przewlekłe zapalenie zanikowe skóry,  przewlekłe zapalenie nerwów obwodowych, objawy wynikające z uszkodzeń centralnego układu nerwowego w postaci zaburzeń pamięci, zaburzeń emocjonalnych, wahania nastroju czy zaburzeń snu.

Borelioza to choroba leczona antybiotykami

Antybiotykoterapia stanowi podstawę leczenia boreliozy. Stosowana jest z wykorzystaniem kilku grup antybiotyków. Długość leczenia zależy od zastosowanego leku oraz stadium klinicznego boreliozy i waha się 3 do 4 tygodni. Schemat leczenia ustala lekarz. Celem jest przede wszystkim zniszczenie krętka Borrelia burgdorferi. Ponadto stosuje się leczenie objawowe, w celu zmniejszenia dolegliwości towarzyszących zakażeniu np. niesterydowe leki przeciwzapalne dla złagodzenia objawów zapalenia stawów, sterydy przy porażeniach nerwów. Leczenie powinno uwzględniać również: wzmocnienie układu odpornościowego i zapobieganie powikłaniom przewlekłej antybiotykoterapii. Powinno wspomagać funkcje układu pokarmowego oraz przyspieszać zdrowienie.

Dieta niezbędnym elementem wspomagającym leczenie boreliozy

Osoby chore na boreliozę poddane kilkutygodniowej antybiotykoterapii narażone są na rozwój grzybicy. Dlatego w procesie leczenia niezwykle ważna jest odpowiednia dieta. Stanowi ona najważniejszą metodę profilaktyki. Główną zasadą, której należy przestrzegać wybierając produkty spożywcze i przygotowując potrawy jest unikanie cukrów prostych. Celem jest zapobieganie nadmiernemu wzrostowi stężenia glukozy we krwi. Przeciwwskazane jest używanie cukru, spożywanie większej ilości owoców, białej mąki, ryżu, skrobi, soków słodzonych, słodyczy, ciast oraz produktów drożdżowych. Są one pożywką dla rozwoju drożdżaków. Zalecane są: zielona i biała herbata, cynamon, kurkuma, goździki, kiszonki, ryby, zielone warzywa, jagody, jogurty naturalne i kefiry, zwłaszcza zawierające probiotyki, jak również stosowanie preparatów probiotycznych. Skuteczny jest olejek z oregano oraz mieszanka ziołowa: liści szałwii, ziela skrzypu, krwawnika, korzenia łopianu, ziela tasznika, rdestu ostrogorzkiego i koszyczka rumianku pospolitego. Pamiętać należy o odpowiedniej ilości wody – od 6 do 8 szklanek dziennie.

Borelioza to choroba, na którą nie ma szczepionki

W przypadku boreliozy jedyną metodą profilaktyki jest ochrona przed kleszczami: odpowiedni ubiór podczas przebywania w lasach i na łąkach, stosowanie preparatów ochronnych przeciw kleszczom na odkryte fragmenty skóry i kontrola skóry po powrocie do domu. Nie ma bowiem szczepionki przeciw boreliozie. W przypadku zauważenia kleszcza na skórze należy możliwie jak najszybciej usunąć kleszcza. W aptekach dostępne są różne przyrządy do samodzielnego usuwania kleszcza w warunkach domowych – szczypczyki, pęsetki, systemy próżniowe, lassa itp.  - Ważne, aby nie próbować wyciskać kleszcza, wyrywać go paznokciami, podpalać, smarować tłuszczem ponieważ wszystkie ta zabiegi zwiększają ryzyko przeniesienia zakażenia – mówi lek. Krzysztof  Urban, specjalista chorób wewnętrznych. Po usunięciu kleszcza należy zdezynfekować skórę a następnie obserwować ją przez minimum 1 miesiąc pod kątem rumienia wędrującego. - W razie zauważenia rumienia wędrującego lub innych objawów opisanych powyżej należy koniecznie zgłosić się do lekarza celem diagnostyki laboratoryjnej – podkreśla specjalista enel-med.

Źródła:

1. Godek A. Nowoczesne metody leczenia boreliozy z koinfekcją. Medycyna Rodzinna 2014; 3: 147 – 151.

2. Salamon D., Gosiewski T., Bulanda M. Borelioza z Lyme – niebezpieczna pułapka. Zakażenia 2015; 2: 2 – 7.

3. Smoleńska Ż., Matyjasek A., Zdrojewski Z. Borelioza — najnowsze rekomendacje w diagnostyce i leczeniu. Forum Reumatol. 2016;2, (2): 58–64.

4. Pacian A., Kulik T., Szwedo E. Lyme Borreliosis as a current health problem od the 21st century. Health Problems of Civilization 2017; 11 (2): 66 – 70.