Udar cieplny - jak się chronić, objawy, pierwsza pomoc

Sprawdź czym jest udar cieplny, kto jest szczególnie narażony i jak uchronić się przed udarem. Czym udar cieplny różni się od udaru słonecznego? Zobacz jakie mogą wystąpić objawy udaru cieplnego - infografika!

Udar cieplny a udar słoneczny

Udar cieplny to stan nagłego zagrożenia życia wywołany nadmierną i zbyt intensywną ekspozycją na działanie wysokiej temperatury. Charakteryzuje się wysoką temperaturą ponad 40°C. Towarzyszą jej objawy neurologiczne. Mechanizmy odpowiedzialne za termoregulację stają się niewydolne i organizm nie jest w stanie utrzymać prawidłowej temperatury ciała. W efekcie następuje skrajny wzrost temperatury prowadzący w konsekwencji do uszkodzenia wieloukładowego, niewydolności narządów. Bez właściwej pomocy nastąpić może śpiączka lub nawet śmierć. Udar słoneczny, nazywany również porażeniem słonecznym to z kolei efekt nadmiernego ogrzania odkrytej głowy oraz karku. Prowadzi ono do podniesienia temperatury o 1,5 do 2°C, a w następstwie do przekrwienia, obrzęku i krwotoku w oponach mózgowych oraz podwyższenia ciśnienia płynu mózgowo – rdzeniowego. Objawy mózgowe w przeciwieństwie do udaru cieplnego pojawiają się tutaj nim dojdzie do wzrostu temperatury.

Kto jest szczególnie zagrożony udarem cieplnym

Największym ryzykiem udaru cieplnego zagrożone są dzieci oraz osoby starsze. Ponadto również: osoby z cukrzycą, z chorobami układu sercowo – naczyniowego, chorobami skóry, nadczynnością tarczycy, osoby otyłe oraz osoby pod wpływem alkoholu. Zaburzeniom termoregulacji sprzyjać mogą również niektóre leki: neuroleptyki, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, benzodiazepiny, leki przeciwhistaminowe, sympatykomimetyki, antycholinergiczne, blokery kanału wapniowego, beta-blokery oraz diuretyki.

Objawy udaru cieplnego

Wczesne objawy udaru cieplnego to: ogólne osłabienie oraz zmęczenie, ból i zawroty głowy, omdlenie, przekrwienie twarzy. Charakterystyczna jest wysoka temperatura ciała przekraczająca 39°C, gorąca, sucha oraz zaczerwieniona skóra. Możliwe jest wystąpienie oparzenia skóry I lub II stopnia. Następnie pojawiają się: zaburzenia ze strony układu sercowo - naczyniowego (zaburzenia rytmu serca, spadek ciśnienia tętniczego krwi), zaburzenia oddechowe (zespół ostrej niewydolności oddechowej), zaburzenia ze strony centralnego układu nerwowego (drgawki, zaburzenia psychiczne, zaburzenia świadomości, obrzęk mózgu) oraz niewydolność wątroby i nerek.

Profilaktyka udaru cieplnego

W przypadku udaru cieplnego niezwykle ważna jest profilaktyka. Należy unikać przebywania na słońcu, a zwłaszcza aktywności fizycznej w okresie od 10.00 do 15.00. Korzystając ze słońca warto zadbać o jasne i przewiewne nakrycie głowy oraz o jasną, wykonaną z naturalnych tkanin odzież bawełna, len, jedwab). Należy spożywać odpowiednią ilość płynów, od przynajmniej 2. litrów dziennie. Najlepiej wypijać je małymi ilościami w krótkich odstępach czasu. Wychodząc z domu warto mieć ze sobą butelkę wody i zadbać także o nawodnienie podczas aktywności fizycznej. Nie należy sięgać po słodkie napoje, gdyż nie gaszą pragnienia, a zwiększają wydalanie moczu. W największe upały powinno przebywać się w cieniu. Wychodząc na słońce warto mieć w ręku parasol lub zadbać o nakrycie głowy. Dobrą metodą profilaktyki są również chłodne kąpiele i prysznice. Warto też korzystać z kurtyn wodnych rozstawionych na ulicach. Podczas dużych upałów znaczenie ma też rodzaj jedzenia. Korzystnie jest unikać bardzo gorących potraw i zastępować je na przykład chłodnikiem. Przebywając w domu warto mieć zamknięte i zasłonięte okna od strony słonecznej. Najlepiej by były otwarte w nocy. Zanim skorzysta się z samochodu i się do niego wsiądzie należy je przewietrzyć i obniżyć temperaturę. Temperatura w nagrzanym aucie może sięgać nawet 60°C. W ramach profilaktyki udaru cieplnego w upały warto zrezygnować ze spożywania alkoholu i napojów z kofeiną. Oba składniki sprzyjają utracie płynów, zwiększając w ten sposób ryzyko odwodnienia.

Udar cieplny – pierwsza pomoc

Mając do czynienia z osobą z udarem cieplnym bezwzględnie należy wezwać pomoc lekarską. Podstawowym elementem pomocy osobie z udarem cieplnym jest jej chłodzenie. Poszkodowanego powinno umieścić się w pozycji półsiedzącej w zacienionym miejscu z dostępem świeżego powietrza.  Jeśli osoba jest blada należy ją położyć z nogami lekko uniesionymi do góry. Powinno stosować się zimne i wilgotne okłady na głowę, kark oraz pachy, pachwiny i szyję. Wskazane jest również zwilżenie wodą twarzy, zmoczenie włosów i spryskanie skóry całego ciała. Temperaturę ciała należy kontrolować co 5 – 10 minut. Schładzanie przerywa się, gdy temperatura osiągnie wartość 38,3 °C. Należy podawać chłodne napoje. Najlepiej lekko osoloną wodę małymi łykami. U osób nieprzytomnych stosuje się pozycje boczną ustaloną.

Udar cieplny - infografika

Źródła:

1. Lewandowska A. Udar cieplny charakterystyka i zapobieganie. Farmacja praktyczna 2009; 7-8: 36 – 37.

2. Jardine D. S. Choroba z przegrzania i udar cieplny. Pediatria po Dyplomie 2009; 13 (1): 44 – 53.

3. Mądra H. Udar cieplny i słoneczny. Smak zdrowia 2018, 6: 23-24.