Atopowe zapalenie skóry - dieta

Atopowe zapalenie skóry to przewlekła choroba zapalna skóry, która z roku na rok dotyka coraz większej liczby osób. Żywność jest jednym z czynników mogących nasilać przebieg AZS. Dowiedz się kiedy i jaką dietę stosować w atopowym zapaleniu skóry. W Polsce zachorowalność wynosi od 4,7% do 9,2% u dzieci oraz od 0,9% do 1,4% u dorosłych. Sprawdź co jeść i czego unikać by złagodzić objawy choroby. Czy probiotyki mają korzystny wpływ na zdrowie osób chorych na atopowe zapalenie skóry.

Atopowe zapalenie skóry – co to jest?

Zgodnie z definicją atopowe zapalenie skóry ( AZS) jest przewlekłą i nawrotową zapalną chorobą skóry, która zazwyczaj rozpoczyna się we wczesnym dzieciństwie. Charakteryzuje się silnym świądem, typowym umiejscowieniem i charakterystyczną morfologią zmian.  Na jej przebieg mają wpływ zarówno czynniki immunologiczne, jak i nieimmunologiczne. Wiele badań dostarcza dowodów, że w mechanizmie powstawania AZS ważną rolę odgrywa alergia pokarmowa, zwłaszcza u małych dzieci. 

Atopowe zapalenie skóry a dieta

Żywność jako źródło alergenów jest jednym z czynników, który może nasilać przebieg atopowego zapalenia skóry. W przypadku od 20 do 40% niemowląt oraz małych dzieci chorujących na atopowe zapalenie skóry rozpoznaje się alergię pokarmową, przeważnie na: jaja, mleko krowie, ryby, orzeszki ziemne, pszenicę i soję. Objawy skórne AZS stanowiące manifestację alergii pokarmowej częściej obserwowane są w wieku rozwojowym niż u osób dorosłych. Stanowią one przejaw nadwrażliwości na niektóre pokarmy prowadzącej do wystąpienia reakcji atopowo – alergicznej. Badania wykazały, że u około 50% najmłodszych dzieci zaostrzenie zmian skórnych może mieć miejsce po spożyciu jednego lub więcej szkodliwych pokarmów. Najczęstszymi alergenami pokarmowymi są: mleko krowie, jaja, soja, pszenica, orzeszki ziemne, laskowe, ryby i skorupiaki, a także pokarmy reagujące krzyżowo z pyłkiem brzozy (jabłka, gruszki, kiwi, morele, brzoskwinie, mango, marchew, seler, pomidory, orzechy laskowe, curry) u nastolatków i u młodych osób dorosłych.  Zaobserwowanie związku między spożyciem niektórych produktów i zaostrzeniem zmian atopowego zapalenia skóry jest wskazaniem do czasowego wprowadzenia diety eliminacyjnej celem złagodzenia objawów choroby. Zaleca się możliwie do maksimum ograniczyć wzmacniacze smaku oraz konserwanty. Co więcej, jak w przypadku osoby zdrowej konieczne jest zadbanie o zbilansowaną dietę, która dostarczać będzie składniki odżywcze w postaci białek, tłuszczów i węglowodanów, jak również witaminy oraz składniki mineralne zapewniające prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Przy  diecie eliminacyjnej zadanie to jest utrudnione dlatego szczególnie wówczas warto zasięgnąć porady dietetyka. 

Atopowe zapalenie skóry – dieta eliminacyjna

Zarówno literatura światowa, jak i polska nie daje jednoznacznej odpowiedzi, co do skuteczności diety eliminacyjnej jako jednej z metod leczenia AZS. Znacznie częściej rekomendowana jest dla dzieci niż dla osób dorosłych. Dieta eliminacyjna wskazana jest w przypadku potwierdzenia (poprzez metodę prowokacji, płatkowe i punktowe testy skórne, oznaczenie alergenowo – swoistych przeciwciał klasy IgE), że określone pokarmy wywołują lub nasilają objawy chorobowe. Dieta eliminacyjna powinna być stosowana czasowo, jeśli objawy nadwrażliwości pokarmowej dotyczą jednego narządu to próbę wprowadzenia do diety pokarmu uczulającego wykonuje się po 6 – 12 miesiącach stosowania diety eliminacyjnej, jeśli alergia manifestuje się wielonarządowo rekomenduje się dłuższy czas stosowania diety eliminacyjnej. Celem leczenia dietetycznego w atopowym zapaleniu skóry jest wyciszenie reakcji alergiczno – immunologicznej oraz złagodzenie zmian chorobowych. Jedynie wyraźna poprawa kliniczna stanowi potwierdzenie celowości diety eliminacyjnej w atopowym zapaleniu skóry, która powinna być dobrana indywidualnie i najlepiej prowadzona pod okiem alergologa oraz dietetyka, aby nie doprowadzić do niedoborów żywieniowych. Prawidłowo prowadzona dieta eliminacyjna pozwala na: poprawę trawienia i wchłaniania składników odżywczych, odtworzenie tolerancji na pierwotnie szkodliwy pokarm. 

Atopowe zapalenie skóry – dieta wykluczająca

Dieta wykluczająca polega na eliminacji jednego lub kilku pokarmów, które wywołują objawy kliniczne. Znajduje ona zastosowanie przy ostrych reakcjach, kiedy potwierdzona zostaje obecność specyficznego IgE lub też gdy zidentyfikowano jeden bądź kilka pokarmów wywołujących objawy kliniczne. 

Atopowe zapalenie skóry – dieta oligoantygenowa

Dieta oligoantygenowa to dieta o zmniejszonej antygenowości, stosowana jest, gdy objawy chorobowe manifestują się po wielu różnych pokarmach. Dozwolone są wówczas jedynie produkty „bezpieczne”, które uczulają bardzo rzadko. Przykładowo należą do nich: brokuły, kalafior, jagnięcina, królik, szparagi, ryż, kukurydza, sałata, jabłko, winogrona, gruszka, ogórek, buraki, marchew, tapioka, dynia, bataty, ziemniaki, sól, oliwa z oliwek, olej słonecznikowy, margaryna bezmleczna czy cukier. Składa się z dwóch faz: pierwszej, w której eliminuje się wszystkie produkty podejrzane o działanie alergizujące oraz drugiej pojedynczego i stopniowego wprowadzania wykluczonych produktów w celu określenia, które odpowiedzialne są za nasilenie objawów AZS. 

Atopowe zapalenie skóry – dieta elementarna

Dieta elementarna oparta jest na wolnych aminokwasach. Wprowadzana jest w przypadku, gdy nie obserwuje się poprawy klinicznej po wcześniejszych mniej restrykcyjnych modyfikacjach dietetycznych. Zawsze jest wprowadzana po konsultacji z dietetykiem.

Atopowe zapalenie skóry – probiotyki

Już badania z lat 90-tych dowodzą zasadności stosowania probiotyków w atopowym zapaleniu skóry, zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu. Jedne z pierwszych badań wskazały, że suplementacja bakteriami L. Rhamnosus GG istotnie ogranicza wyprysk atopowy u niemowląt karmionych sztucznie. Podobny wynik uzyskano przy stosowaniu bakterii L. fermentum VRI – 003 PCC. Późniejsze badania potwierdzają, że w zapobieganiu AZS skuteczne są następujące szczepy probiotyczne: Lactobacillus rhamnosus GG, Escherichia coli O83,  natomiast w leczeniu:  Lactobacillus rhamnosus GG,  Lactobacillus rhamnosus 19070 – 2, lactobacillus reuteri DSM 122460, Lactobacillus fermentum VRI – 003 PCC< Bifidobacterium lactis Bb – 12. 

Źródła:

1. Wróbel O. Żywienie w atopowym zapaleniu skóry. Kosmetologia estetyczna 2017; 6 (5): 467 – 469. 
2. Nowicki R. et al. Atopowe zapalenie skóry – aktualne wytyczne terapeutyczne. Stanowisko ekspertów Sekcji Derbatologicznej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego i Sekcji Alergologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Alergologia Polska 2016; 3: 18 – 28.
3. Millan M., Mijas J. Atopowe zapalenie skóry – patomechanizm, diagnostyka, postępowanie lecznice, profilaktyka. Nowa pediatr 2017; 21 (4): 114 – 122.
4. Nowicki R. J. et al. Atopowe zapalenie skóry. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej. Część I. Profilaktyka, leczenie miejscowe i fototerapia. Przegl Dermatol 2019, 106, 354–371 
5. Roży A., Jaguś P., Chorostowska – Wynimko J. Rola probiotyków w profilaktyce i leczeniu chorób alergicznych. Pneumonol. Alergol. Pol. 2012; 80 (1): 65 – 76. 
6. Adamska A. et al. Rola probiotyków w chorobach alergicznych. Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka 2011; 13 (3): 33 – 35. 
7. Krogulska A. Diety eliminacyjne w diagnostyce i leczeniu alergii na białka mleka krowiego. Standardy medyczne/ Pediatria 2016; 13: 957 – 965.