Wole guzkowe tarczycy - objawy, leczenie

Tarczyca jest gruczołem wydzielania wewnętrznego położonym w przedniej części szyi. Jej funkcją jest wydzielanie hormonów – tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3), odpowiedzialnych m.in. za regulację tempa metabolizmu organizmu. Do ich produkcji potrzebuje jodu, pierwiastka dostarczanego do organizmu głównie z pożywieniem. Oprócz T3 i T4, tarczyca wydziela także kalcytoninę, hormon współ regulujący wraz z wydzielanym przez gruczoły przytarczyczne parathormonem (PTH) gospodarkę wapniowo-fosforanową, a także odkładanie wapnia w kościach. Prawidłowa funkcja tarczycy jest zależna od wielu czynników, jednak do najważniejszych należą dostępność jodu oraz właściwa praca przysadki mózgowej bezpośrednio stymulującej gruczoł do produkcji T3 i T4 poprzez wydzielanie TSH. Różne czynniki wpływające na przysadkę jak i na samą tarczycę mogą powodować jej nadczynność lub niedoczynność, prowadząc do rozwoju szeregu objawów pogarszających samopoczucie, zagrażających zdrowiu a w skrajnych przypadkach także życiu chorego. Część schorzeń może powodować widoczne powiększenie tarczycy, nazywane wolem. Zdarza się to w przypadkach niedoboru jodu, kiedy gruczoł powiększa się, aby móc wyłapywać więcej pierwiastka z krążenia, w chorobach zapalnych z uszkodzeniem miąższu tarczycy czy też w chorobie Gravesa – Basedowa. W zależności od tego czy i w jakiej ilości wole wydziela hormony, nazywamy je niedoczynnym, nadczynnym i obojętnym. Klasyfikacja dotyczy też budowy wola, może być ono jednolite tzw. rozlane lub zbudowane z licznych guzków – mówimy wówczas o wolu guzkowym. Wole guzkowe może powodować wyłącznie defekt kosmetyczny, zmieniając prawidłowy wygląd szyi, może również uciskać sąsiadujące narządy oraz wywoływać objawy nadczynności tarczycy. Jego pojawienie się może być objawem nowotworu tarczycy, dlatego nigdy nie powinno być lekceważone. Dowiedz się, czym jest wole guzkowe tarczycy i jak się je leczy.

Wole guzkowe tarczycy – co to jest?

Wole guzkowe jest spowodowane rozrostem tarczycy i zaburzeniami jej budowy, prowadzącymi do powstania licznych guzków w miąższu narządu. Prawidłowy gruczoł jest zbudowany z mikroskopijnych pęcherzyków i ma jednolitą strukturę. W zależności od aktywności hormonalnej wole guzkowe dzielimy na nie toksyczne i toksyczne.

Wole nietoksyczne lub inaczej obojętne powstaje najczęściej z powodu długotrwałych niedoborów jodu w organizmie, ale do jego rozwoju może się także przyczynić promieniowanie jonizujące, przebyte zapalenia tarczycy czy też predyspozycje genetyczne. U osób z wolem guzkowym nietoksycznym obserwuje się prawidłowe stężenia hormonów tarczycy we krwi.

Wole guzkowe toksyczne, inaczej nadczynne, to stan, w którym dochodzi do nadczynności tarczycy z nadmiernym wydzielaniem T3 i T4. Rozwija się ono najczęściej na podłożu wola guzkowego nietoksycznego, kiedy autonomiczne guzki zaczynają wydzielać hormony niezależnie od regulacji przez przysadkę mózgową.

Wole guzkowe tarczycy – objawy

Wole guzkowe obojętne rośnie długo nie powodując żadnych objawów i najczęściej jest zauważane dopiero wtedy, kiedy można je wyczuć dotykając lub jeżeli widocznie zmienia zarys szyi. Niekiedy zdarza się, że wole powiększa się i schodzi do klatki piersiowej, co może być przyczyną ucisku tchawicy, naczyń krwionośnych i przełyku. Wtedy do objawów dołącza się duszność, kaszel, a także trudności w przełykaniu.

Wole guzkowe toksyczne również może powodować widoczne pogrubienie szyi i uciskać drogi oddechowe. Poza tym obecne są objawy charakterystyczne dla nadczynności gruczołu tarczowego – uczucie gorąca, potliwość, kołatanie serca, niepokój, bezsenność. Chorzy łatwo się męczą, często odczuwają duszność przy wysiłku. Pomimo dobrego apetytu i wzmożonego pragnienia dochodzi do utraty masy ciała. U kobiet może wystąpić skrócenie cyklu miesiączkowego.

Wole guzkowe tarczycy – diagnostyka

Jeżeli dojdzie do widocznego rozrostu tarczycy lub zauważymy niepokojące objawy wskazujące na istnienie nadczynności gruczołu, konieczne jest rozpoczęcie diagnostyki. Do podstawowych badań należy ocena stężeń przysadkowego hormonu TSH oraz hormonów tarczycy T3 i T4 we krwi. Do zobrazowania wola i zmian w miąższu gruczołu przydatne jest badanie USG. Umożliwia ono pomiar wola i dokładną ocenę wielkości guzków. Ważnym badaniem jest także scyntygrafia, pokazująca charakter guzków i rozpoznanie tych, które mogą wydzielać hormony tarczycy w sposób autonomiczny. Obecność guzków o podejrzanej morfologii wymaga weryfikacji przez pobranie z nich materiału do badań cytologicznych. W tym celu przeprowadzana jest biopsja cienkoigłowa. Właściwa diagnostyka jest niezwykle ważna, ponieważ niektóre guzki mogą być zmianami nowotworowymi, a ich wczesne wykrycie decyduje o skuteczności leczenia.

Wole guzowate tarczycy – leczenie

Leczenie wola guzkowego obejmuje różne metody zachowawcze i zabiegowe, w zależności od rodzaju wola i stopnia nasilenia objawów. Wole guzkowe nietoksyczne wymaga wyłącznie obserwacji i kontrolnych badań USG, jeżeli wykluczono istnienie guzków nowotworowych, a rozrost nie powoduje ucisku na drogi oddechowe. Czasami stosuje się przezskórne wstrzykiwanie etanolu do guzka albo termoablację ultradźwiękową, metody prowadzące do zmniejszenia pojedynczych guzków. W wolu guzkowym toksycznym konieczne jest zastosowanie farmakoterapii hamującej wydzielanie hormonów tarczycy, możliwa jest także terapia jodem radioaktywnym.

Wole guzowate tarczycy – operacja

Leczenie operacyjne jest niezbędne wtedy, kiedy guzek ma cechy nowotworu złośliwego. Wówczas zawsze wycinana jest cała tarczyca, a po operacji konieczne jest stałe przyjmowanie leczenia hormonalnego. Operacja jest także dobrym wyborem dla chorych, u których wole zlokalizowane w klatce piersiowej uciska tchawicę i naczynia krwionośne. U takich pacjentów resekcja nie musi być całkowita, jednak często usuwa się narząd w całości, ze względu na możliwość istnienia utajonego nowotworu oraz ryzyko nawrotu wola.

Sprawdź też: choroba Hashimoto

Źródła:

1. Day, T. A., Chu, A. & Hoang, K. G. Multinodular goiter. Otolaryngol. Clin. North Am. 36, 35–54 (2003).
2. Verburg, F. A. & Reiners, C. The association between multinodular goiter and thyroid cancer. Minerva Endocrinol. 35, 187–192 (2010).
3. Sato, H. et al. Airway Obstruction Caused by Substernal Thyrotoxic Multinodular Goiter. Tokai J. Exp. Clin. Med. 41, 181–184 (2016).
4. Noszczyk, W. Chirurgia. (Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2009).
5. Szczeklik, A. & Gajewski, P. Interna Szczeklika 2020. (Medycyna Praktyczna, 2020).
6. Goundan, P. N. & Lee, S. L. Thyroid nodules and multinodular goiter. Medical Management of Thyroid Disease 159–180 (2018) doi:10.1201/9781351267489-7.