Trzustka jest niezwykle ważnym narządem gruczołowym zewnątrz- i wewnątrzwydzielniczym, odpowiedzialnym za wydzielanie enzymów trawiennych oraz produkującym hormony regulujące poziom glukozy we krwi. Dowiedz się, jakie są najczęstsze objawy chorej trzustki.

Trzustka - co to takiego?

Trzustka znajduje się w górnej części jamy brzusznej i jest bardzo istotnym narządem pełniącym dwie główne funkcje. Pierwszą z nich, zewnątrzwydzielniczą, jest dostarczenie do jelita cienkiego enzymów trawiennych (umożliwiających proces trawienia białek, tłuszczów i węglowodanów). Drugą rolą - wewnątrzwydzielniczą - jest produkcja hormonów (insulina i glukagon) pozwalających regulować poziom glukozy we krwi.

Do najczęstszych chorób trzustki należą jej zapalenia, których wyróżniamy dwa główne typy.

Zapalenie trzustki

Do uszkodzenia trzustki dochodzi, gdy enzymy trawienne są aktywowane zanim zostaną uwolnione do jelita cienkiego. Zaczynają wtedy atakować narząd, przez co dochodzi do stanu zapalnego. Rozróżnić można dwie główne formy zapalenia: ostre i przewlekłe. Od rodzaju schorzenia zależy proces jego leczenia.

Rodzaje zapalenia trzustki

Ostre zapalenie trzustki (OZT) jest stanem nagłym, gdy w wyniku działania enzymów dochodzi do samotrawienia trzustki i sąsiadujących z nią narządów oraz szybkiego rozwoju zapalenia. Może przebiegać łagodnie powodując jedynie uczucie łagodnego dyskomfortu lub agresywnie - doprowadzając do stanu zagrażającego życiu pacjenta.

Większość osób z ostrym zapaleniem trzustki całkowicie powraca do zdrowia po zastosowaniu odpowiedniego leczenia. W ciężkich przypadkach ostre zapalenie trzustki może powodować krwawienie do gruczołu, poważne uszkodzenia tkanek, zakażenie i powstawanie torbieli. OZT może również zaszkodzić innym ważnym narządom, takim jak serce, płuca i nerki.

Przewlekłe zapalenie trzustki

Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) to długotrwały proces zapalny prowadzący do nieodwracalnego zniszczenia w obrębie tego narządu. Najczęściej występuje po epizodzie ostrego zapalenia. Główną przyczyną jest nadużywanie alkoholu. Uszkodzenie trzustki przez alkohol może nie dawać objawów przez wiele lat i ujawnić się nagle.

Objawy chorej trzustki

Objawy ostrego zapalenia trzustki:

  • ból nadbrzusza, mogący promieniować do pleców, nasilający się po jedzeniu, zwłaszcza pokarmów bogatych w tłuszcze;
  • obrzęk i tkliwość brzucha;
  • nudności i wymioty;
  • gorączka;
  • czkawka;
  • przyspieszone tętno.

Objawy przewlekłego zapalenia trzustki:

Zazwyczaj są bardzo podobne do symptomów ostrego zapalenia. Pacjenci często odczuwają stały ból w górnej części brzucha, który promieniuje do pleców. Inne objawy to biegunka oraz utrata wagi spowodowana złym wchłanianiem pokarmu. Dzieje się tak, ponieważ gruczoł uwalnia niewystarczającą ilość enzymów trawiennych. W wyniku uszkodzenia komórek trzustki i zaburzenia wytwarzania insuliny może rozwinąć się cukrzyca.

Przyczyny zapalenia trzustki

W większości przypadków ostre zapalenie trzustki spowodowane jest przez choroby dróg żółciowych (np. kamica żółciowa) lub nadużywanie alkoholu. Innymi przyczynami są stosowanie leków, choroby autoimmunologiczne, infekcje, zaburzenia metabolizmu oraz operacje. Szacuje się, że u około 15 procent pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki przyczyna jest nieznana.

Najczęstszym powodem przewlekłego zapalenia trzustki jest długotrwałe nadużywanie alkoholu (prawie 80 procent). Czynnikiem sprzyjającym powstaniu i rozwojowi PZT jest także palenie papierosów. Wśród innych zagrożeń rozwoju tej choroby wymienia się kamicę żółciową, choroby autoimmunologiczne gruczołu, mukowiscydozę oraz wysokokaloryczną dietę bogatą w białko i tłuszcze.

Diagnozowanie zapalenia trzustki

Aby zdiagnozować ostre zapalenie trzustki lekarze przeprowadzają wywiad, badanie przedmiotowe, zlecają badania laboratoryjne krwi, w których mierzy się poziom dwóch enzymów trawiennych: amylazy i lipazy. Ich wysoki poziom wskazuje na OZT. Do rozpoznania niezbędne jest stwierdzenie 2 z 3 kryteriów diagnostycznych: 

1) typowy obraz kliniczny (ból w nadbrzuszu o ostrym początku, często promieniujący do pleców)

2) aktywność enzymów trzustkowych w surowicy ponad trzykrotnie przewyższająca górną granicę normy

3) wyniki badań obrazowych (USG jamy brzusznej, dynamiczna tomografia komputerowa, ewentualnie rezonans magnetyczny) typowe dla OZT.

Dodatkowo lekarz może wykonać także:

  • test czynności trzustki, aby sprawdzić, czy narząd wytwarza właściwe ilości enzymów trawiennych;
  • test na tolerancję glukozy w celu pomiaru uszkodzeń komórek trzustki wytwarzających insulinę;
  • endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną (ECPW) wykonywaną w ciężkim, żółciowym OZT aby ocenić przewód trzustkowy i drogi żółciowe za pomocą promieni rentgenowskich;
  • biopsję, celem pobrania wycinka z trzustki.

W bardziej zaawansowanych stadiach schorzenia lekarz może zalecić dodatkowe badania krwi, moczu i stolca w celu potwierdzenia rozpoznania.

Leczenie zapalenia trzustki

Leczenie ostrego lub przewlekłego zapalenia trzustki często wiąże się z hospitalizacją. Trzustka odgrywa kluczową rolę w procesie trawienia, dlatego  aby wyzdrowiała, przede wszystkim należy ją odciążyć. Z tego powodu pacjent może otrzymywać specjalistyczne płyny i pożywienie podawane dożylnie i bezpośrednio do żołądka. Powrót do normalnej diety uzależniony jest od stanu zdrowia chorego, co jest indywidualną sprawą.

Dieta i zmiana stylu życia

Główną rolę w leczeniu zapalenia trzustki odgrywa zdrowa dieta niskotłuszczowa. Osoby z PZT muszą szczególnie uważać na ilości spożywanego tłuszczu. Aby nie nadwyrężać układu pokarmowego należy jeść częściej małe porcje. Trzeba pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu. Dodatkowo lekarz może zdecydować się na zastosowanie suplementów witaminowych, zapewniających odpowiednie składniki odżywcze.

Przy leczeniu obowiązuje całkowity zakaz picia alkoholu i palenia tytoniu. Odstawienie tych używek jest też dobrą metodą by zapobiegać tej chorobie.