Zespół cieśni nadgarstka jest najczęściej występującym zespołem uciskowym, powodującym ból i upośledzenie funkcji kończyny górnej. Dowiedz się, jakie są jego objawy, diagnostyka oraz możliwości leczenia.

Zespół cieśni nadgarstka – zaburzenie funkcji nerwu pośrodkowego

Zespół cieśni nadgarstka (ZCN), nazywany też zespołem cieśni kanału nadgarstka, to zaburzenie dotykające procenta ludzkości, częściej kobiet niż mężczyzn. Powstaje na skutek przewlekłego ucisku nerwu pośrodkowego, biegnącego w kanale nadgarstka utworzonego przez cztery kości nadgarstka i troczek zginaczy. Staje się tak, gdy dochodzi do przeciążenia mięśni zginaczy nadgarstka i palców, a w konsekwencji obrzęku ścięgien mięśni zginaczy, które zaczynają uciskać nerw. Efektem jest ból, drętwienie palców i zaburzenia czucia. Jest to najczęstsza postać neuropatii uciskowej nerwu i jednocześnie najczęstsza neuropatia kończyny górnej. Schorzenie występuje u osób wykonujących z dużą częstotliwością te same ruchy, powodujące urazy systemu mięśniowo-szkieletowego. W grupie ryzyka znajdują się osoby obciążające mięśnie zginaczy nadgarstka i palców, czyli sportowcy (np. tenisiści, wioślarze) oraz spędzające wiele godzin na pisaniu na klawiaturze i posługiwaniu się myszką. W związku z tym, zespół cieśni nadgarstka określany jest chorobą zawodową. Ponadto występuje u osób, które miały w przeszłości urazy nadgarstka, towarzyszy chorobom reumatycznym (reumatoidalne zapalenie stawów, dna moczanowa), chorobom wydzielania wewnętrznego (niedoczynność tarczycy, cukrzyca) oraz zapaleniu ścięgien. Schorzenie utrudnia codzienne funkcjonowanie i często wymaga leczenia chirurgicznego. Warto zapobiegać, dlatego wykonując prace biurowe należy pamiętać nie tylko o prawidłowym siedzeniu, ale i o właściwym ułożeniu rąk, czyli nieopieraniu się nadgarstkiem o blat biurka, który może doprowadzić do (ZCN).

Zespół cieśni nadgarstka - objawy

W początkowej fazie schorzenia objawami są bóle nadgarstka, ręki oraz palców, a także parestezje, czyli drętwienie i mrowienie. Są one dokuczliwe, dlatego nie powinno być problemów ze zdiagnozowaniem choroby. Początkowo towarzyszą czynnościom wykonywanym przy zgiętym nadgarstku, a z czasem dolegliwości pojawiają się też w spoczynku oraz nocą. Charakterystyczne jest osłabienie i pogorszenie sprawności ręki oraz obniżenie czucia. Ból może promieniować w stronę przedramienia, a czasem łokcia. W kolejnej fazie występują zaburzenia na tle neurologicznym, takie jak: zaburzone czucie, mrowienie w nadgarstku, uczucie kłucia i cierpnięcia w obrębie trzech pierwszych palców, zanik mięśni kłębu kciuka i osłabienie siły mięśniowej. Przekłada się to na problemy z wykonaniem prostych czynności, jak odkręcenie słoika, utrzymanie cięższych przedmiotów w ręku i precyzyjne ruchy, szczególnie kciuka. Może wystąpić zmiana zabarwienia skóry, zmniejszenie potliwości rąk, a także kruchość i łamliwość paznokci. Choroba może dotyczyć obu rąk.

Zespół cieśni nadgarstka - diagnostyka

Celem potwierdzenia wystąpienia ZCN lekarz przeprowadza wywiad, badania fizykalne (testy) i zleca pogłębione badania diagnostyczne. Specjalista wykonuje też testy funkcjonalne, których celem jest prowokacja objawów i wywołanie symptomów czuciowych w postaci bólu i parestezji w obszarze zaopatrywanym przez nerw pośrodkowy. Dwa podstawowe testy, których dodatni wynik świadczy o wystąpieniu schorzenia to:

  • test Tinela (pojawia się uczucie mrowienia po tym, jak terapeuta na wysokości fałdu zgięciowego nadgarstka przy ustabilizowanej pozycji opukuje, zgiętą grzbietowo i podpartą na blacie, dłoń pacjenta);
  • test Phalena (w wyniku zwiększonego ciśnienia w kanale nadgarstka pacjenci z ZCN, zgłaszają wystąpienie bólu lub parestezji; terapeuta wraz z chorym wzajemnie ściskają oba grzbiety rąk).

Dodatkowo warto wykonać badanie ultrasonograficzne kanału nadgarstka oraz badanie EMG, czyli przewodnictwa nerwowego w obrębie nerwu pośrodkowego na poziomie nadgarstka. Powyższe badania potwierdzą rozpoznanie, wskażą miejsce wystąpienia ucisku oraz stopień uszkodzenia nerwu.

Zespół cieśni nadgarstka – leczenie i rehabilitacja

W zależności od stopnia zaawansowania dolegliwości, zmian i przyczyn, zespół cieśni nadgarstka leczony może być zachowawcze lub operacyjne. Warto pamiętać, że wczesne rozpoczęcie leczenia pozwala na całkowite wyleczenie. Natomiast nieleczony ZCN może skutkować nieodwracalnym uszkodzeniem nerwu pośrodkowego, a w efekcie upośledzeniem funkcji ręki, w niektórych przypadkach trwałym inwalidztwem. Leczenie zachowawcze jest skuteczne jedynie przy nieznacznych symptomach. Polega na unieruchomieniu nadgarstka i zastosowaniu leków przeciwzapalnych, przeciwbólowych, witaminy B6, czasami sterydów podawanych bezpośrednio do kanału nadgarstka. Pomocne są zimne okłady zmniejszające obrzęk, unikanie przeciążeń i ruchów nadgarstka, fizjoterapia, a przede wszystkim odpoczynek. W momencie, gdy leczenie zachowawcze zawodzi, innym rozwiązaniem jest zabieg operacyjny. Odbarczenie nerwu pośrodkowego w zespole cieśni kanału nadgarstka jest jedną ze skuteczniejszych form leczenia. Polega na przecięciu tkanek (troczka zginaczy) uciskających nerw pośrodkowy. Pozwala to poczuć pacjentowi długotrwałą poprawę i ustąpienie dolegliwości. Operacja może być przeprowadzona dwoma metodami: endoskopowo lub z wykonaniem małego cięcia. Jest jedną z najczęściej wykonywanych operacji planowych w obrębie ręki i nadgarstka. Pacjent przebywa w szpitalu do dwóch dni, a kilka dni później zaczyna proces rehabilitacji, trwający około 6 tygodni. Zabieg dostępny jest ofercie Centrum Medycznego Enel-Med.

Rehabilitacja ZCN obejmuje fizykoterapię z zabiegami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi: jonoforezę, krioterapię oraz zabiegi przyspieszające gojenie i regenerujące takie, jak: pole magnetyczne, laseroterapia i ultradźwięki. Oprócz powyższej fizykoterapii należy wykonywać ćwiczenia rozluźniające i rozciągające poprawiające ukrwienie. Po zabiegu warto wzmocnić mięśnie i poprawić ruchomość chorego stawu. Pomocne jest plastrowanie (kinesiotaping), dzięki czemu ręka jest odciążona, a gojenie i regeneracja są przyspieszone. Stosuje się również neuromobilizację, czyli terapię manualną.

Źródła:

1.    Banach M., Gryz E. A., Szczudlik A.: Zespół cieśni nadgarstka. Przegląd Lekarski 2004, 61 (2); 120-125.

2.    Nowak M., Jethon J.; Zespół kanału nadgarstka - przegląd literatury i doświadczenia własne. Postępy Nauk Medycznych, 2009 (9); 665-672.

3.    Gołąbek R., Majcher P.; Diagnostyka zespołu cieśni kanału nadgarstka dla potrzeb fizjoterapii. Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja, 2017 (86); 40-45.

4.    https://podyplomie.pl/neurologia/13519,diagnostyka-roznicowa-zaburzen-czucia?page=5.