Cukier jest składnikiem potrzebnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Przyjmowany w nadmiarze może prowadzić jednak do licznych chorób. Złotym środkiem jest odpowiedni wybór produktów będących jego źródłem i umiar w ich spożywaniu.

Czym jest cukier?

Cukier trzcinowy i buraczany to najpopularniejsza substancja słodząca. Niezależnie czy otrzymywany jest z buraków cukrowych czy z trzciny cukrowej, cukier to jeden i ten sam związek. Jest to sacharoza, czyli prosty węglowodan, zbudowany z glukozy i fruktozy. W zależności od stopnia oczyszczenia może przybierać barwy od białej do brązowej. W związku z różnym poziomem zanieczyszczeń różna jest też zawartość słynnego „cukru w cukrze”. Cukier o barwie ciemniejszej jest mniej oczyszczony i zawiera mniej sacharozy. W konsekwencji jest nieco mniej kaloryczny. Biały cukier, zgodnie z normami, powinien zawierać sacharozy nie mniej niż 99,8%. W przypadku pojęcia „cukier” mowa jest tylko i wyłącznie o sacharozie. Z kolei cukry to pojęcie kryjące w sobie nie tylko sacharozę, ale również laktozę, a więc cukier mleczny, glukozę i fruktozę, która występuje w owocach i miodzie. Dzienne ich spożycie, włączając w to cukry dodane,  nie powinno być większe niż 10% zapotrzebowania energetycznego. Przy zapotrzebowaniu wynoszącym 2000kcal jest to 50g. Co odpowiada 10 łyżeczkom cukru.

Cukier dodany – co to takiego?

Cukier dodany to cukier lub syrop cukrowy dodawany w procesie produkcji żywności. Jak również cukier dostępny na stołach, którym dosładza się potrawy. Cukrem dodanym może być zarówno cukier biały, jak i brązowy, syrop fruktozowy, kukurydziany, klonowy, melasa cukrowa, miód i dekstroza krystaliczna. Zgodnie z rekomendacjami WHO ilość cukrów dodanych w diecie dzieci i młodzieży nie powinna przekraczać 5% dziennego zapotrzebowania kalorycznego.

Jakie choroby powoduje cukier?

Cukier jest składnikiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jednak ważny jest umiar i źródła z których pochodzi. Nadmierne spożycie cukru jest przyczyną nadwagi i otyłości. Może prowadzić do zaburzeń gospodarki lipidowej i zwiększa ryzyko chorób układu sercowo - naczyniowego oraz nowotworów. Prowadzi do rozwoju próchnicy zębów, cukrzycy, zespołu metabolicznego, zaburzeń łaknienia i zaparć. Spożywanie nadmiernych ilości cukru obniża odporność, zwiększa podatność na infekcje, przyspiesza starzenie się skóry. Badania amerykańskie wykazały, że śmiertelność z przyczyn sercowo - naczyniowych była trzykrotnie wyższa u osób, w których diecie ponad 25% kalorii dostarczane było w postaci cukrów prostych w stosunku do osób, u których udział cukrów prostych stanowił poniżej 10% dziennego zapotrzebowania energetycznego. Ponadto badania dowodzą, że spożywanie 2 porcji napojów słodzonych dziennie wiąże się z wyższym aż o 35% ryzykiem chorób układu sercowo - naczyniowego w porównaniu do spożywania 1 porcji napojów na miesiąc. Inna analiza wskazuje, że każde dodatkowe 150kcal na dzień pochodzące z cukru zwiększa 11- krotnie ryzyko wystąpienia cukrzycy w stosunku do 150kcal pochodzących z innych źródeł.  U dzieci z zespołem metabolicznym redukcja spożycia cukrów prostych z 28% do 10% dziennego spożycia kalorii wiązała się ze zmniejszeniem stężenia frakcji LDL cholesterolu, trójglicerydów oraz insuliny na czczo, a także ciśnienia tętniczego. Ponadto szacuje się, że dostarczanie ponad 25% energii w postaci cukrów dodanych skutkuje małym dostarczaniem witamin: A, E, C, B6, B12 i kwasu foliowego oraz składników mineralnych.

Czym zastąpić cukier?

Na rynku dostępnych jest wiele zamienników cukru. Wyróżnić można naturalne oraz sztuczne substancje słodzące. Sztuczne (aspartam, acesulfam K, sacharyna) charakteryzują się wysoką siłą słodzącą, wystarczy ich niewielka ilość, aby uzyskać pożądany słodki smak. Dostarczają w efekcie znikomej wartości kalorycznej. Jednakże istnieje wiele doniesień naukowych, które wzbudzają wątpliwości, co do ich wpływu na zdrowie. Zdrowym i aktualnie najbardziej polecanym zamiennikiem sacharozy jest stewia. Może ona korzystnie oddziaływać na metabolizm glukozy, nie zmienia indeksu glikemicznego produktów, ma działanie przeciwbakteryjne, hamuje powstawanie płytki nazębnej. Wywołuje efekt hipotensyjny (obniżający ciśnienie) u osób z nadciśnieniem tętniczym. Wartym uwagi zastępnikiem cukru jest również ksylitol (cukier brzozowy). Jego stosowanie wiąże się ze zmniejszeniem próchnicy, stabilizacją glikemii, obniżeniem poziomu insuliny oraz utratą masy ciała. Dodatkowo ksylitol spowalnia opróżnianie żołądka i działa podobnie do błonnika pokarmowego. Cukier można również zastąpić melasą, miodem, słodem jęczmiennym i syropem z agawy. W przypadku miodu warto uważać na jego ilości. W swoim składzie zawiera bowiem duże ilości fruktozy oraz glukozę. Jeśli dodaje się go do gorących potraw traci swoje prozdrowotne właściwości i jest jedynie źródłem cukrów prostych. Jak wskazują badania nadmierne ilości fruktozy mogą prowadzić do: hipertriglicerydemii, stłuszczenia wątroby, zwiększenia oporności tkanek na działanie insuliny oraz nadciśnienia tętniczego.

 

Źródła:

1. Matuszak D. Ile cukru w cukrze? Przegląd gastronomiczny 2011; 6: 10.

2. Kłosiewicz-Latoszek L., Cybulska B: Cukier a ryzyko otyłości, cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych. Problemy Higieny i Epidemiologii 2011; 92 (2): 181-186;

3. Stanhope K.L.: Sugar consumption, metabolic disease and obesity: the state of controversy. Crit. Rev. Clin. Lab. Sci., 2015: 1-16.

4. Zdrojewicz Z., Kocjan O., Idzior A. Substancje intensywnie słodzące – alternatywa dla cukru w czasach otyłości i cukrzycy. Med Rodz 2015; 18(2): 89-93.

5. Grupińska J. et. al. Korzyści i zagrożenia związane z konsumpcją naturalnych zamienników sacharozy. Bromat. Chem. Toksykol. 2015; 48, (1): 1 – 10.