Przewlekła choroba nerek - co to oznacza?

Przewlekła choroba nerek (PChN) to nieodwracalny, w większości przypadków postępujący, proces chorobowy, który powoduje uszkodzenie, a następnie zmiany w budowie i czynności nerek. Jego zaawansowane stadia są tradycyjnie, wspólnie określane przewlekłą niewydolnością nerek. Dowiedz się w jaki sposób wcześnie wykrywać przewlekłą niewydolność nerek oraz jakie są jej objawy i powikłania.

Przewlekła choroba nerek - czym jest?

PChN definiujemy jako utrzymujące się ponad 3 miesiące uszkodzenie strukturalne lub czynnościowe nerki, mające znaczenie dla zdrowia. Na PCHN wskazują następujące nieprawidłowości:

• Albuminuria- utrata albumin z moczem ≥ 30 mg/dobę lub wskaźnik albumina/kreatynina ≥ 30 mg/g
• Aktywny osad moczu- obecność izolowanego krwinkomoczu lub tzw. wałeczków, różnego pochodzenia
• Zaburzenia czynności cewek nerkowych- białkomocz inny niż albuminuria, kwasica metaboliczna, moczówka prosta nerkowa 
• Nieprawidłowości w budowie nerek wykryte za pomocą badań obrazowych- np. wielotorbielowatość nerek, wodonercze, bliznowacenie kory, guzy, zwężenie tętnicy nerkowej 
• Nieprawidłowości w badaniu histopatologicznym 
• Niewydolność nerki przeszczepionej - u biorcy przeszczepu nerki, ryzyko rozwinięcia niewydolności nerek (NN) jest istotnie zwiększone w porównaniu do populacji ogólnej

W przypadku braku wyżej wymienionych odchyleń, PChN można rozpoznać również przy obniżonym wskaźniku przesączania kłębuszkowego (GFR). GFR to stała objętość krwi przepływająca przez nerki, która podlega procesowi filtracji w prawidłowo działających kłębuszkach nerkowych. Wyróżnia się następujące kategorie GFR przewlekłej choroby nerek:

• G1- GFR ≥ 90 ml/min- prawidłowe lub zwiększone GFR
• G2- GFR 60-89 ml/min- niewielkie zmniejszenie GFR, od poziomu tych wartości mówimy o przewlekłej chorobie nerek 
• G3- GFR 59-30 ml/min- od poziomu tych wartości mówimy o przewlekłej niewydolności nerek, która jest wynikiem zmniejszenia liczby czynnych kłębuszków nerkowych (lub innych części nefronu), a co za tym idzie wyraźnego zmniejszenia GFR
• G4- GFR 15-29 ml/min- ciężkie zmniejszenie GFR
• G5- GFR < 15 ml/min- schyłkowa niewydolność nerek (tzw. mocznica)  

Przewlekła choroba nerek - objawy

PChN może przez wiele lat przebiegać bezobjawowo i w sposób utajony doprowadzać do ich stopniowej niewydolności. Dlatego tak ważne jest, by osoby z grup podwyższonego ryzyka PChN regularnie poddawały się badaniom kontrolnym, w tym przypadku - badaniu ogólnemu moczu oraz badaniu USG jamy brzusznej, w celu wczesnego wykrycia wszelkich nieprawidłowości. Pacjenci, którzy powinni podlegać szczególnej obserwacji to: osoby powyżej 50 roku życia, osoby palące papierosy, chorzy na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, otyłość oraz osoby z wywiadem rodzinnym choroby nerek np. z wielotorbielowatością typu dorosłych. Obraz kliniczny zależy od stopnia zaawansowania PChN i nasilenia choroby podstawowej. Jak wyżej wspomniano, początkowe stadia mogą być bezobjawowe, a dolegliwości ze strony różnych układów zaczynają się zazwyczaj pojawiać na etapie przewlekłej niewydolności nerek (G3-G5), kiedy to na szybkie zachamowaniu progresji choroby może być już za późno. Zaliczamy do nich:

• Objawy ogólnoustrojowe - osłabienie, uczucie zmęczenia, zmiana rytmu snu i czuwania, niedożywienie, wyniszczenie
• Objawy skórne - suchość, bladość, przeczosy, wybroczyny 
• Zaburzenia w układzie krążenia - nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca, zapalenie osierdzia, zwapnienia naczyń
• Zaburzenia w układzie oddechowym - mocznicowe zapalenie opłucnej, przekrwienie i obrzęk płuc (płuco mocznicowe)
• Zaburzenia w układzie pokarmowym - nudności, wymioty, stany zapalne błon śluzowych, niesmak w ustach i mocznicowy zapach z ust
• Nieprawidłowości układu krwiotwórczego - niedokrwistość, skaza krwotoczna, obniżona odporność
• Zaburzenia układu nerwowego i mięśni - bóle głowy, neuropatia obwodowa- zespół niespokojnych nóg, zanik mięśni i osłabienie siły mięśniowej 
• Zaburzenia mineralne i kostne- zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej, wtórna nadczynność przytarczyc, osteodystrofia nerkowa

Przewlekła choroba nerek – dieta

U chorych z przewlekłą chorobą nerek, ważnym zagadnieniem jest niedożywienie białkowo - kaloryczne, które rozwija się u części chorych głównie z powodu nadmiernego ograniczenia zawartości białka w ich diecie oraz jako skutek chorób współistniejących (cukrzyca, niewydolność serca). Główny cel w leczeniu żywieniowym chorych z PChN to zapewnienie odpowiedniej podaży energi i- zaleca się 35 kcal/kg masy ciała. Dzienne spożycie białka zależy od wartości GFR- dla >60 ml/min wynosi 0,8-1,0g/kg mc, natomiast dla większego upośledzenia przesączania kłębuszkowego, jest ono odpowiednio niższe. W razie występowania nadciśnienia tętniczego wskazane jest ograniczenie spożycia soli - eliminacja z diety produktów wędzonych, sera żółtego, posiłków typu instant. Należy również pamiętać, by nie dosalać gotowych potraw. Dzienne spożycie fosforu powinno być ograniczone do 800-1000 mg, dlatego należy zrezygnować z produktów takich jak: ryby, mleko krowie, wędliny, suszone owoce, otręby, słonecznik, migdały, podroby. Na koniec warto podkreślić, że u pacjentów z zaawansowanymi stadiami PCHN (szczególnie tych z GFR <30 ml/min.)  wiele leków, które są przyjmowane  w standardowych dawkach może wywołać efekty nefrotoksyczne. Dlatego, pacjenci ci szczególnie powinni uważać na przejmowane leki, również te bez recepty oraz suplementy diety. Lekarz nefrolog z kolei w takich przypadkach zawsze dostosowuje dawkę leku do GFRu oraz monitorują stężenie kreatyniny w trakcie przygotowania pacjenta do badań diagnostycznych podczas których podawany jest kontrast mający działanie nefrotoksyczne.

Źródła:

1. Andrzej Szczeklik, Piotr Gajewski: Interna Szczeklika 2014. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2014. ISBN 978-83-7430-405-4
2. Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, mały podręcznik, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna 2019/2020
3. Levey A.S., Eckhardt K.-U., Tsukamoto Y. i wsp.. Definition and classification of chronic kidney disease: a position statement from Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO)