Zespół SIBO - co to jest?

SIBO jest to zespół przerostu bakteryjnego, w którym dochodzi do zwiększenia liczby bakterii i/lub pojawienia się nieprawidłowego typu bakterii w jelicie cienkim (z ang. SIBO – small intestinal bacterial overgrowth). Może skutkować poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi związanymi z niedożywieniem i niedoborem ważnych dla prawidłowego funkcjonowania witamin i składników mineralnych.

SIBO - przyczyny

SIBO czyli zespół przerostu bakteryjnego charakteryzuje się zwiększoną liczbą i/lub nieprawidłowym typem bakterii w jelicie cienkim. Prowadzi do zaburzeń trawienia pokarmów oraz wchłaniania składników odżywczych, szczególnie tłuszczów i witaminy B12. Przyczyną SIBO są zmiany anatomiczne i czynnościowe w przewodzie pokarmowym, które mogą być odwracalne bądź nie. Do odwracalnych czynników predysponujących do rozwoju SIBO należą: marskość wątroby, wady anatomiczne jelit (uchyłki, przetoki, przewężenia, niedrożność jelita, anastomozy pooperacyjne), achlorhydria (niedobór kwasu solnego w żołądku), nabyte niedobory odporności (np. zakażenie HIV), schyłkowa niewydolność nerek. Czynniki nieodwracalne to z kolei: zaburzenia motoryki jelit towarzyszące licznym schorzeniom (neuropatia cukrzycowa, twardzina układowa, marskość wątroby, choroby czynnościowe jelit), choroby przewlekłe (choroba trzewna – celiakia, przewlekłe zapalenie trzustki, choroby reumatyczne, popromienne zapalenie jelit), usunięcie zastawki krętniczo – kątniczej oraz wiek podeszły. 

Zespół SIBO najczęściej rozpoznawany jest u osób:

• z chorobami przewlekłymi, które zaburzają perystaltykę jelit,
• długotrwale stosujących leki hamujące wydzielanie kwasu solnego,
• z wrodzoną bądź nabytą wadą anatomiczną jelit, np. przetoką operacyjną.

Częstość występowania zespołu SIBO w populacjach pacjentów z chorobami przewlekłymi wynosi: u chorych z cukrzycą ok. 50% przypadków, z mukowiscydozą ok. 30 - 50% chorych, z twardziną układową ok. 40% chorych, z chorobą Leśniowskiego – Crohna ok. 30 – 40%, z marskością wątroby ok. 20 – 40%), z przewlekłym zapaleniem trzustki ok. 30 – 40% oraz z zespołem jelita nadwrażliwego od kilku do ponad 50% przypadków. 

SIBO – objawy

SIBO może mieć przebieg bezobjawowy lub też może przypominać zespół jelita nadwrażliwego z niespecyficznymi objawami. Nadmierna ilość bakterii w jelicie cienkim prowadzi do niedożywienia, a także do niedokrwistości megaloblastycznej wskutek niedoboru witaminy B12. Symptomami SIBO mogą być: spadek masy ciała, osłabienie, uczucie pełności w jamie brzusznej, wzdęcia, oddawanie dużej ilości gazów, bóle brzucha, nudności, odbijania, wymioty oraz zaparcia i biegunki. Do objawów SIBO należy również: pogorszenie trawienia tłuszczów i biegunka tłuszczowa, hipoproteinemia (niedobór białek) oraz niedobór witamin rozpuszczalnych w tłuszczach na skutek przyspieszonego wchłaniania kwasów żółciowych. Ponadto zespół przerostu bakteryjnego może dawać takie symptomy jak: uszkodzenie wątroby, trądzik różowaty, obrzęki, rumień guzowaty, neuropatia, bolesność palpacyjna w jamie brzusznej, zapalenie i bóle stawów czy kłębuszkowe zapalenie nerek, co spowodowane jest nadmiernym wchłanianiem antygenów bakteryjnych do krwi. 

SIBO - diagnostyka

Pierwszy etap diagnostyki SIBO to wywiad z pacjentem oraz badanie przedmiotowe. Odchylenia w tym drugim zależne są od nasilenia zespołu złego wchłaniania. Ważnym badaniem w diagnostyce SIBO jest test oddechowy z laktulozą lub glukozą. Jednym ze standardów diagnostyki bakteryjnego przerostu jest też badanie mikrobiologiczne. Badania dodatkowe obejmują: badanie krwi, badanie radiologiczne, endoskopowe i histopatologiczne. 

Leczenie SIBO

Celem leczenia SIBO jest zmniejszenie liczby bakterii w jelicie cienkim. Jest ono indywidualnie dobierane do stanu klinicznego chorego. Dąży się do usunięcia przyczyny przerostu bakteryjnego, uzupełniania się niedobory pokarmowe oraz modyfikuje florę bakteryjną poprzez zastosowanie antybiotyków. Niezwykle istotne jest uzupełnienie niedoboru mikroelementów, dlatego ważnym elementem leczenia jest także dieta.

Dieta w SIBO

Dieta przy SIBO powinna być dobrana indywidualnie do osoby chorej, dostosowana do stanu zdrowia oraz stanu odżywienia. W przypadku niedożywienia konieczne jest zwiększenie kaloryczności diety, zadbać należy również o uzupełnienie ewentualnych niedoborów witamin i składników mineralnych. Najczęściej stosowanymi dietami przy przeroście mikroflory są:

• the Gut and Psychology Syndrome Diet ( GAPS Diet),
• the Specific Carbohydrate Diet ( SCD Diet),
• the Low Fodmap.

Dopuszcza się również zastosowanie połączenia dwóch wybranych diet. Celem każdego z modeli żywienia jest eliminacja produktów stanowiących pożywkę dla bakterii, a wprowadzenie tych, które odżywią organizm osoby chorej. Pierwsza z diet opiera się na wykluczeniu: zbóż glutenowych i bezglutenowych, cukru oraz produktów zawierających cukier, słodzików, soków owocowych, warzyw skrobiowych, produktów przetworzonych z dodatkiem konserwantów/barwników/substancji zagęszczających, soi i produktów sojowych, herbaty, kawy, niemalże wszystkich roślin strączkowych, mleka i jego przetworów oraz proszku do pieczenia. SCD Diet zakłada wyłączenie z diety poli- i disacharydów, a także produktów przetworzonych. Przeciwwskazane są w diecie: zboża glutenowe i bezglutenowe, przetworzone mięsa, wyroby mięsne, przetworzone owoce i warzywa, niektóre warzywa skrobiowe, mleko i jego przetwory, groch i fasola, soja oraz słodziki. Dozwolone są: jaja, mięsa, orzechy i nasiona, niektóre rośliny strączkowe, miód, warzywa i owoce. Ostatnia z diet, low FODMAP zakłada ograniczenie produktów bogatych w FODMAPs, czyli słabo wchłaniane i fermentujące mono-, di- i oligosacharydy ( laktoza, fruktoza, oligosacharydy, poliole). Więcej o diecie FODMAP przeczytasz tutaj.  

Spis treści:

• Bures J. et. al. Small intestinal bacterial overgrowth syndrome. World J Gastroenterol. 2010; 16 ( 24): 2978 – 2990. 
• Sachdev A. H., Pimentel M. Gastrointestinal bacterial overgrowth: pathogenesis and clinical significance. Ther Adv Chronic Dis. 2013; 4 (5): 223 – 231. 
• Dukowicz A. C. et. al. Small Intestinal Bacterial Overgrowth. Gastroenterol Hepatol 2007; 3 (2): 112 – 122. 
• Gąsiorowska J., Czerwionka – Szaflarska M., Zespół przerostu flory bakteryjnej jelita cienkiego a zespół jelita nadwrażliwego. Prz Gastroenterol 2013; 8 (3): 165 – 171.